Оқ-дәрі жинағыш және беру құрылғысы

Кіріспе

Атыс қаруының оқ-дәрілерді беру құрылғысы

Журнал, көбінесе жай ғана "журнал" деп аталады, қайталама ату қаруы үшін оқ-дәрілерді сақтау және беруге арналған құрылғы. Ол қарудың ішінде орналасқан (ішкі/тұрақты журнал) немесе сырттан бекітіледі (алып тасталатын журнал). Журнал өзінде бірнеше патронды сақтап, оқ-дәрі камерасына қарудың жылғалы әрекеті арқылы оңай салынуына мүмкіндік беретін жағдайға біртіндеп итеріп отырады. Алып тасталатын журнал кейде халық арасында "клип" деп аталады, бірақ бұл техникалық тұрғыдан дұрыс емес, себебі клип – бұл журналға немесе барабанға оқ-дәрілерді салуға көмектесетін қосымша құрылғы. Журналдар көптеген пішін мен өлшемде болады: рычагты және сорғылы қарулардағы бес оқтан астам сыйымдылыққа ие интегралды түтікшелі журналдардан бастап, автоматты мылтықтар мен жеңіл машиналық қаруларға арналған ажыратылатын қораптық және барабанды журналдарға дейін, олар елу оқтан астам сыйымдылыққа ие болуы мүмкін. Әртүрлі елдерде "көлемді журналдар" деп аталатын журналдарға тыйым салынған.

Номенклатура

Өрт сөндірушілердің жартылай автоматты және автоматты қаруды жиі қолдануымен, ажыратылатын дүңгірше кеңінен таралды. M1911 тапаншасын қабылдағаннан кейін көп ұзамай әскерилер мен қару сарапшылары "дүңгірше" терминін қабылдады, бірақ "клип" термині оның орнына жиі қолданылады (бірақ тек ажыратылатын дүңгіршелер үшін, ешқашан бекітілмегендері үшін емес). Дүңгіршелер мен клиптердің арасындағы басты айырмашылық – дүңгіршедегі механикалық тамақтандыру жүйесі, әдетте серіппелі иінтірек, ал клипте мұндай жүйе жоқ. Дүңгіршенің төрт бөлігі бар: серіппе, серіппелі иінтірек, корпусы және түбі. Клип бір жалғасты металлдан жасалуы мүмкін және қозғалмалы бөліктері болмайды. Клиптерге мысалдар: револьверлерге арналған ай тәрізді клиптер; әскери 5.56 оқ-дәрісімен бірге жылдам жүктеуге арналған "стриппер" клиптері; сондай-ақ M1 Garand мылтықтарының блокты клиптері. "Клип" терминін ажыратылатын дүңгіршелерге қатысты қолдану туралы пікір қақтығысы жиі туындайды.

Тарих

Алғашқы атыс қарулары бос ұнтақ пен қорғасын доппен зарядталды, ал қайта зарядтамай бірнеше рет ату үшін, мысалы, "бұрыш қорап" мылтықтарда, екі түтікті мылтықтарда, екі түтікті саптарда немесе бірнеше патрондық ұялар, мысалы, револьверлерде қолданылды. Бұл шешімдердің басты кемшілігі – олар бір түтікті және/немесе бір патрондық ұялы қаруға қарағанда қарудың көлемін және/немесе салмағын арттырады. Дегенмен, бір түтікті қарудан бірнеше оқ ату үшін, бір-біріне үстелген оқтарды қолдануға көптеген тыраштандырулар жасалды. Кейбір ерте қайталағыштар, мысалы Кальтхофф қайталағышы, доп, ұнтақ және капсюль үшін бірнеше көзден берілетін күрделі жүйелерді пайдалана білді, бірақ 19 ғасырда өздігінен жиналмалы патрондар ойлап табылмайынша, жеңіл өндірілетін қайталау механизмдері пайда болған жоқ.

Алғашқы түтікше журналдар

Тұрақты түрде қаруға орнатылған "құбырлы журналды" қолданатын алғашқы табысты жаппай өндірілген қайталанатын қару 1779 жылы алғаш рет шығарылған Австрия армиясының Гирандони пневматикалық мылтығы болды. Бірінші жаппай өндірілген қайталанатын атыс қаруы – Вулкан мылтығы, ол ұнтақ пен капсюльмен толтырылған қуыс оқты, "журнал" деп аталатын түтікшеден камераға жіберді. Түтікшедегі серіппе патрондарды оқ ату механизміне итеріп, одан камераға салуға және атуға мүмкіндік берді. Оның аты оқ-дәрілерді сақтауға арналған ғимарат немесе бөлмеден алынған. Вулкан мылтығында қолданылған "Ракета доптарының" әлсіз қуаты оның танымалдығын шектеді.

Генри қайталайтын мылтығы – рычагтық механизмді, артқыдан оқталатын, құбырлы журналмен қоректендірілетін қайталайтын мылтық және ол бұрынғы Вулкан мылтығының жетілдірілген нұсқасы. 1860 жылы Бенджамин Тайлер Генри жасаған бұл қару, алғашқылардың бірі болып өздігінен жабылатын металл патрондарды қолданды. Генри 1860 жылы таныстырылды және 1866 жылға дейін АҚШ-та Нью-Хейвен қару компаниясымен өндірілді. Ол АҚШ Азамат соғысында Одақ әскері тарапынан аз мөлшерде қабылданып, стандартты карабинге қарағанда жоғары ату қуаты үшін жоғары бағаланды. Кейін көптеген мылтықтар батысқа қарай жол тауып, Кіші Бигхорн шайқасында қолданылуымен және осы күнге дейін өндірістегі әйгілі Винчестер рычагтық қайталайтын мылтығының негізі ретінде танымал болды. Генри және Винчестер мылтықтары Түркияны қоса алғанда, бірнеше елдің әскерінде пайдаланылды. Швейцария мен Италия да осыған ұқсас конструкцияларды қабылдады. Көптеген мылтық маркалары мен модельдерінде құбырлы журналдар жиі кездеседі.

Интегралды қораптық журналдар

Әскери патронның эволюциясы, магазиндық мылтықтың эволюциясымен бірге жүрді. Патрондар үлкен калибрлі (.40 калибр/10 мм және одан да үлкен) патрондардан кіші калибрлі, жеңіл, жоғары жылдамдықты оқтарды атқыш және жаңа түтінсіз ұнтақтарды қолданатын патрондарға айналды. Lebel 1886 үлгісіндегі мылтық – түтінсіз ұнтақпен қолдануға арналған алғашқы мылтық және патрон. Ол 8 мм-лік шұңқырша пішіндес оқпен жабдықталған. Кейіннен Lebel патроны жаңартылып, аэродинамикалық бағыттағы оқпен жабдықталғанда бұл мәселеге айналды. Оқ ортасының конструкциясына өзгерістер енгізу қажет болды, себебі шпицтің ұшы келесі патронның капсюлін, қайыру немесе дұрыс емес қолдану салдарынан тұтандырмауы керек еді. 1864 жылы америкалық Роберт Уилсон алынып-қойылатын қорапша тәрізді магазинге патент алған. Кейінгі қорапша тәрізді магазиндерден айырмашылығы, бұл магазин түтікшелі магазинге қосылып, мылтықтың ағаш бөлігінде орналастырылған. 1867 жылы Ұлыбританияда Моубрей Уокер, Джордж Генри Мони және Фрэнсис Литтл басқа бір қорапша тәрізді магазинге патент алды (No. 483). Джеймс Пэрис Ли 1875, 1879 және 1882 жылдары тік қатарға жиналған оқтарды ұстайтын қорапша тәрізді магазинге патент алды және ол алғаш рет Австрияда 11 мм тік иінді бұрандалы мылтық түрінде, Mannlicher M1886 моделі ретінде қабылданды. Сондай-ақ, ол 5 оқтың жиынтығын ұстайтын патрон ұстағышын қолданды. Екі қатарлы тік қоректендірілетін алғашқы алынып-қойылатын қорапша тәрізді магазин 1889 жылғы Schmidt Rubin болды. Басқа мысалдарға 1888 жылдың мамырында Австро-Мажарстанның Фриц фон Степски мен Эрих Стерцингердің патенттері, сондай-ақ 1883 және 1884 жылдары Джордж Винсент Фосберидің британдық патенттері жатады. Кейде Джеймс Пэрис Лиге екі қатарлы тік қоректендірілетін алынып-қойылатын қорапша тәрізді магазинды ойлап тапқан деп айтылады, бірақ ол оны 1892 жылға дейін Mark II Lee Metford үшін, Schmidt Rubinнен үш жыл кейін жасаған жоқ. Екі қатарлы тік қоректендірілетін алғашқы тапанша Mauser C96 болды, бірақ ол стрипперлік ұстағыштармен қоректендірілетін біріктірілген конструкция болды. Алынып-қойылатын екі қатарлы, бір қатарлы қоректендірілетін алғашқы магазин 1904 жылы америкалық Эльберт Х. Сёрлдің патентімен патенттелді және Артур Савидж қабылдады, бірақ ол оны өз жобаларында көп уақыт өткен соң ғана қолданды. Бірінші екі қатарлы, бір қатарлы қорапша тәрізді магазиннің бірі 1888 жылдың қараша айында Waltham Cross қаласының Джозеф Джеймс Спид атты ағылшын өнертапқышына патент берілді. Тағы бірін 1887 жылдың мамырында австро-венгр Карл Крнка патенттеді. Норвегияда 1886 жылы жасалған Krag–Jørgensen мылтығы бұрандалы механизмді, қабылдағышқа орнатылған бірегей айналмалы магазинды қолданды. Лидің қорапша тәрізді магазины сияқты, айналмалы магазин да оқтарды қатарластырылған емес, қатар-қатар орналастырды. Көптеген айналмалы магазин сияқты, ол да қабылдағыштың жағында орналасқан жүктеу тесігі арқылы бір-бірлеп жүктелді. Сенімді болғанымен, Krag–Jørgensenнің магазины өндіруге қымбат және қайта жүктеуге ұзақ уақыт кетті. Оны тек үш ел қабылдады: 1889 жылы Дания, 1892 жылы АҚШ және 1894 жылы Норвегия.

The military cartridge was evolving as the magazine rifle evolved. Cartridges evolved from large bore cartridges (.40 caliber/10 mm and larger) to smaller bores that fired lighter, higher velocity bullets and incorporated new smokeless propellants. The Lebel Model 1886 rifle was the first rifle and cartridge to be designed for use with smokeless powder and used an 8 mm wadcutter shaped bullet that was drawn from a tubular magazine. This would later become a problem when the Lebel's ammunition was updated to use a more aerodynamic pointed bullet. Modifications had to be made to the centerfire case to prevent the spitzer point from igniting the primer of the next cartridge inline in the magazine through recoil or simply rough handling. A detachable box magazine was patented in 1864 by the American Robert Wilson. Unlike later box magazines this magazine fed into a tube magazine and was located in the stock of the gun. Another box magazine, closer to the modern type though non detachable, was patented in Britain (No. 483) by Mowbray Walker, George Henry Money and Francis Little in 1867. James Paris Lee patented a box magazine which held rounds stacked vertically in 1875, 1879 and 1882 and it was first adopted by Austria in the form of an 11mm straight pull bolt action rifle, the Mannlicher M1886. It also used a cartridge clip which held 5 rounds ready to load into the magazine. One of the first detachable box magazines with a double stack staggered feed was the Schmidt Rubin of 1889. Other examples include the patent of Fritz von Stepski and Erich Sterzinger of Austria Hungary in May 1888 and the British patents by George Vincent Fosbery in 1883 and 1884. James Paris Lee is sometimes claimed to have invented the double stack, staggered feed detachable box magazine but he didn't design one until 1892 for the Mark II Lee Metford, three years after the Schmidt Rubin. The first pistol with a double stack, staggered feed magazine was the Mauser C96 although it was an integral design fed by stripper clips. The first detachable double stack, single feed magazine for pistols was probably the one patented by the American Elbert H. Searle in 1904 and adopted by Arthur Savage though he didn't apply it in practice to his designs until much later. One of the first double stack, single feed box magazines was patented in November 1888 by an English inventor called Joseph James Speed of Waltham Cross. Another was patented in May 1887 by the Austro Hungarian Karl Krnka. The bolt action Krag–Jørgensen rifle, designed in Norway in 1886, used a unique rotary magazine that was built into the receiver. Like Lee's box magazine, the rotary magazine held the rounds side by side, rather than end to end. Like most rotary magazines, it was loaded through a loading gate one round at a time, this one located on the side of the receiver. While reliable, the Krag–Jørgensen's magazine was expensive to produce and slow to reload. It was adopted by only three countries, Denmark in 1889, the United States in 1892, and Norway in 1894.

Клиппен қоректендірілген революция

Клип (Ұлыбританияда зарядтағыш деп аталады) – ату қаруының дүңгіршегіне немесе цилиндріне салуға дайын бірнеше оқ-дәріні бір бөлік ретінде сақтауға арналған құрылғы. Бұл ату қаруын қайта зарядтау процесін жеделдетеді, себебі бірнеше оқ бірден салынады, әрбір оқты жеке-жеке салудың орнына. Клиптердің түрлі-түрлі нұсқалары бар, олардың көпшілігі арзан металлдан жасалған, бір рет қолдануға арналған, бірақ көбінесе қайта қолданылады. Алғашқы клиптер Фердинанд Маннлихер жасаған және алғаш рет Австро-Венгрия армиясы қабылдаған en bloc (бір бөлік) түрінде болды. Ол бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австро-Венгрия армиясы Маннлихер M1895 мылтығымен қолданды, оның ұқсас үлгілері көптеген елдердің әскерлерінде пайдаланылды. Немістер бұл жүйені өздерінің 1888 жылғы үлгілік мылтығында қолданды, онда 5 оқтық en bloc клиппен жабдықталған ішкі қорапты дүңгіршек болды. En bloc жүйесінің бір кемшілігі – ату қаруын (көбінесе бір рет қолданылатын) клиптердің жеткілікті қоры болмаса, тиімді пайдалану мүмкін емес. Пауль Маузер бұл мәселені шешу үшін стрипперлік клипті енгізді, ол дүңгіршекті жылдам толтыруға көмектеседі, бірақ дүңгіршекті толық толтыру үшін міндетті емес. Ол 1889 жылдан 1898 жылға дейін осы жаңа клип дизайнын пайдаланатын мылтықтың жақсартылған үлгілерін жасауды жалғастырды, олар түрлі калибрлерде өте табысты болды және көптеген елдердің әскерлері қабылдады. 19 ғасырдың соңында M1895 Lee Navy және Gewehr 1888 сияқты көптеген қысқа өмір сүрген үлгілер болды, олар ақырында M1903 Springfield мылтығы және Gewehr 98 мылтығымен алмастырылды. 1891 жылы қабылданған ресейлік Мосин-Нагант ерекше жағдайды құрады. Ол революциялық болған жоқ; ол құлса тоқпақты мылтық, кішкентай калибрлі түтінсіз ұнтақтан пайдаланған және жоғарыдан стрипперлік клиптермен толтырылатын тұрақты қорапты дүңгіршек болды – бұл мүмкіндіктер бұрынғы әскери мылтықтарда да қолданылған. Наганттың ерекшелігі – ол барлық бұрынғы мүмкіндіктерін 1894 жылы Ресейде пайдаланудан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның снайперлік мылтық нұсқалары бүгінге дейін қолданылып келе жатқан формада біріктірді.

A clip (called a charger in the United Kingdom) is a device that is used to store multiple rounds of ammunition together as a unit, ready for insertion into the magazine or cylinder of a firearm. This speeds up the process of reloading the firearm as several rounds can be loaded at once, rather than one round being loaded at a time. Several different types of clips exist, most of which are made of inexpensive metal stampings that are designed to be disposable, though they are often re used. The first clips used were of the en bloc variety, developed by Ferdinand Mannlicher and first adopted by the Austro Hungarian Army, which would be used Austro Hungarians during the first world war in the form of the Mannlicher M1895, derivatives of which would be adopted by many national militaries. The Germans used this system for their Model 1888 Commission Rifle, featuring a 5 round en bloc clip fed internal box magazine. One problem with the en bloc system is that the firearm cannot be practically used without a ready supply of (mosty disposable) clips. Paul Mauser would solve this problem by introducing a stripper clip that functioned only to assist the user in loading the magazine quickly: it was not required to load the magazine to full capacity. He would continue to make improved models of rifles that took advantage of this new clip design from 1889 through 1898 in various calibers that proved enormously successful, and were adopted by a wide range of national militaries. In the late 19th century there were many short lived designs, such as the M1895 Lee Navy and Gewehr 1888, eventually replaced by the M1903 Springfield rifle and Gewehr 98 respectively. The Russian Mosin–Nagant, adopted in 1891, was an exception. It was not revolutionary; it was a bolt action rifle, used a small bore smokeless powder cartridge, and a fixed box magazine loaded from the top with stripper clips, all of which were features that were used in earlier military rifles. What made the Nagant stand out was that it combined all the earlier features in a form that was to last virtually unchanged from its issue by Russia in 1894 through World War II and with its sniper rifle variants still in use today.

Журналдың кесу шегі

19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында көптеген бұрандалы мылтықтардың ерекшелігі – патрон ұстағыштан оқты бөліп тоқтату құрылғысы болды, кейде оны патрон беруді тоқтатушы деп атайды. Бұл механизм мылтықтың патрон ұстағыштан оқ алуына кедерілді, сондықтан атушы әрбір оқты қолмен салуға мәжбүр болды, ал патрон ұстағыштағы оқтарды белгілі бір команда берілгенде қысқа мерзімде жылдам ату үшін сақтап отырды. Көптеген әскери шенеуніктер, егер олардың мергендеріне үнемі патрон ұстағыштан оқ салуға рұқсат берілсе, олардың оқ-дәріні бекерге ысырап ететініне сенді. 20-шы ғасырдың ортасына қарай көптеген өндірушілер бұл мүмкіндікті жойды, себебі бұл шығындарды және өндіріс уақытын үнемдеді; сондай-ақ, соғыс даласындағы тәжірибе осы тәсілдің нәтижесіз екенін көрсеткен болуы мүмкін.

Белгілі бір журналдың соңғы дамуы

Соңғы жаңа клиппен толықтырылатын, тұрақты дүңгіршелі мылтықтардың бірі, бұрынғы мылтықтың өзгертілген нұсқасы емес, M1 Garand болды. M1 Garand – газды механизммен жұмыс істейтін, әлемдегі кез келген армияның стандартты қызметтік мылтығы ретінде көптеп қабылданған және қолданысқа енгізілген алғашқы жартылай автоматты мылтық. M1 Garand арнайы сегіз оқты блокты клиппен толықтырылды. Клиптің өзі мылтықтың дүңгіршесіне салынып, онда бекітілді. Оқтар тікелей клиптен берілді, мылтықтағы серіппелі иінтірек оқтарды оқ атуға дайын күйге итеріп шығарды. Бос болған кезде құлып ашылып, серіппе бос клипті ерекше дыбыспен шығарып, мылтықты жылдам қайта толықтыруға дайын қалдырды. Гарандтың механизміне енгізілген шамалы өзгерістерге негізделген M14 мылтығы алынып-қойылатын қорапшалы дүңгіршеге ауысты. Дегенмен, M14-ті бес оқты клиптер арқылы да толықтыруға болады. 1945 жылы қолданысқа енгізілген кеңестік SKS карабині, екінші дүниежүзілік соғысқа дейін әзірленген жартылай автоматты қызметтік мылтықтар мен немістер жасаған жаңа шабуылдық мылтықтардың арасындағы көпір болды. SKS тұрақты дүңгіршелі болды, он оққа арналған және стандартты клиптермен толықтырылды. Бұл бұрынғы AVS 36 мылтығының модификациясы болып табылды, ол жаңа, төмен қуатты 7.62×39 мм оққа қалыптастырылып, қысқартылды. Алынып-қойылатын дүңгірше соғыстан кейінгі әскери мылтықтардың дизайнында тез арада басымдыққа ие болды.

Алып тасталатын қораптық журналдар

Алып тасталатын журналдарды пайдаланатын атыс қарулары, алып тасталатын журналдар салынатын журнал ұңғымасы деп аталатын тесігімен жасалады. Журнал ұңғымасы журналды қарудың патрондарды камераға жіберуі үшін жақсы бекітеді, сондай-ақ журналды қарудан ажыратуға мүмкіндік беретін журналды босату құрылғысын қажет етеді. 1888 жылы жасалған Ли-Метфорд мылтығы, ажыратылатын қорапты журналды пайдаланған алғашқы мылтықтардың бірі болды, ал қосалқы журналын әскерлік жабдыққа орнатуға болады. Бірақ Ықшам журнал Lee-Enfield Mk I қабылданғаннан кейін, ол тек тазалау үшін ғана ажыратылатын болды, қаруды қайта зарядтау үшін ауыстырылмады. Дегенмен, толыққанды заманауи, алмастырылатын қорап журналы алғаш рет 1908 жылы Артур Савиджпен Savage Model 99 (1899) үшін патенттелді, бірақ ол 1965 жылға дейін 99-шы модельде қолданылмады. Джеймс Пэрис Лидің 1879 жылғы 4 қарашадағы №221,328 патенті Артур Савидждің журналынан бұрын болған. Лидің журналы сондай-ақ Ремингтон Лидің 1899 жылғы фабрикалық спорттық мылтығында қолданылды. Оның патентінің мерзімі 1942 жылы біткенге дейін басқа қарулар оның барлық ерекшеліктерін қабылдамады: ол мылтықтан алынғанда патрондарды ұстап тұру үшін иықтары бар, әртүрлі ұзындықтағы патрондармен сенімді жұмыс істейді, кез келген уақытта кез келген сандағы патрондармен салынып, алынып тастауға болады. Бұл мүмкіндіктер операторға қаруды сирек зарядтауға, бос патрондардың орнына журналдарды алып жүруге және далада патронның түрін оңай өзгертуге мүмкіндік береді. Журнал арзан бағалы, штампталған металлдан жасалған. Ол қауіпті аң аулау үшін маңызды қауіпсіздік мүмкіндігін де қамтиды: бос болған кезде, ізбесіш (follower) бұранданың (bolt) камераны іске қосуын тоқтатады, операторға атуға тырыспас бұрын қарудың бос екенін хабарлайды. Алғашқы сәтті жартылай автоматты пистолет – Borchardt C 93 (1893) болды, ол ажыратылатын қорап журналдарын енгізді. Кейінгі жартылай автоматты пистолеттердің көбі ажыратылатын қорап журналдарын қабылдады. Екінші дүниежүзілік соғыс жақындағанда, әлемнің көптеген ірі державалары 20-40 оқтан тұратын ажыратылатын қорап журналдарымен зарядталатын автоматтары жасауға кірісті. Алайда, ірі державалардың ішінде тек АҚШ ғана ажыратылатын қорап журналдарын пайдаланатын жалпы қолданыстағы жартылай автоматты мылтықты қабылдады: 15 оқтық журналдары бар M1 карабині. Соғыс барысында немістер 30 оқтық ажыратылатын журналы бар Sturmgewehr 44 шабуыл мылтығын жасады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін автоматты қарулар жасалды және әлемнің барлық әскерлері оларды қолданды. Бүгінде ажыратылатын қорап журналдары қалыпты жағдай болып табылады және олар соншалықты кеңінен қолданылады, сондықтан олар жиі журналдар немесе "mags" деп аталады.

Firearms using detachable magazines are made with an opening known as a magazine well into which the detachable magazine is inserted. The magazine well locks the magazine in position for feeding cartridges into the chamber of the firearm, and requires a device known as a magazine release to allow the magazine to be separated from the firearm. The Lee–Metford rifle, developed in 1888, was one of the first rifles to use a detachable box magazine, and the spare one could be optionally worn on soldier equipment, although with the adoption of the Short Magazine Lee–Enfield Mk I this became only detachable for cleaning and not swapped to reload the weapon. However, the first completely modern removable box magazine was patented in 1908 by Arthur Savage for the Savage Model 99 (1899), although it was not implemented on the 99 until 1965. James Paris Lee’s patent of November 4, 1879, Number 221,328 would have been before Arthur Savage's magazine. Lee's magazine was also used on the Remington Lee model 1899 factory sporting rifle. Other guns did not adopt all of its features until his patent expired in 1942: It has shoulders to retain cartridges when it is removed from the rifle. It operates reliably with cartridges of different lengths. It is insertable and removable at any time with any number of cartridges. These features allow the operator to reload the gun infrequently, carry magazines rather than loose cartridges, and to easily change the types of cartridges in the field. The magazine is assembled from inexpensive stamped sheet metal. It also includes a crucial safety feature for hunting dangerous game: when empty the follower stops the bolt from engaging the chamber, informing the operator that the gun is empty before any attempt to fire. The first successful semi automatic pistol was the Borchardt C 93 (1893) and incorporated detachable box magazines. Nearly all subsequent semiautomatic pistol designs adopted detachable box magazines. As World War II loomed, most of the world's major powers began to develop submachine guns fed by 20 to 40 round detachable box magazines. However, of the major powers, only the United States would adopt a general issue semi automatic rifle that used detachable box magazines: the M1 carbine with its 15 round magazines. As the war progressed the Germans developed the Sturmgewehr 44 assault rifle concept with its 30 round detachable magazine. After WWII, automatic weapons using detachable box magazines were developed and used by all of the world's armies. Today, detachable box magazines are the norm and they are so widely used that they are simply referred to as magazines or "mags" for short.

Функциясы мен түрлері

Барлық патрондық, бір оқ атуға арналған қарулар, қолмен қайта зарядтаусыз бірнеше оқ-дәріні ату үшін, патрондарды сақтап, қарудың механизмдеріне жіберуге арналған журналдың белгілі бір түрін қажет етеді. Журналдар түрлі пішіндерде және өлшемдерде болады, ал қазіргі заманғы қаруларда ең көп таралғаны – алынып тасталатын қораптық журнал. Көптеген қарулар (түтікшелі тамақтануды қоспағанда) патрондардың тік қозғалысын тоқтатып, бір уақытта бір патронды журналдан итеріп (алып тастап) қарудың патрондауыш камерасына жіберуге мүмкіндік беретін қоректендіру еріндері жиынтығын пайдаланады. Патрондарды еріндерге жеткізу үшін көбінесе серіппе мен иінтіреушінің үйлесімі қолданылады, олар журналдың ішінде (көптеген алынып тасталатын қораптық журналдарда) немесе қарудың өзінде (тұрақты қораптық журналдарда) орналасуы мүмкін. Қоректендіру еріндерінің екі ерекше түрі бар. Бір реттік қоректендіру конструкциясындағы жоғарғы патрон екі ерінген де тиеді және көбінесе бір қатарлы қораптық журналдарда қолданылады, ал қатарластырылған қоректендіру журналы (кейде «қос қоректендіру» журналы деп аталады, қарудың істен шығуымен шатастырылмауы керек) кеңірек еріндерден тұрады, сондықтан екінші патрон жолақтағы жоғарғы патронды бір ерінген қарсы итеріп тұрады. Қатарластырылған қоректендіру конструкциясы, екі қатарлы журналдармен қолданғанда, бір реттік қоректендіру нұсқаларына қарағанда, кептеуге төзімдірек болып көрінеді, себебі журнал түтігін бір қатарға дейін тарылту қосымша үйкеліс тудырады, ол журнал серіппесінің жеңуі керек. Кейбір журнал түрлері нақты қару түрлерімен тығыз байланысты, мысалы, қазіргі заманғы рычагты мылтықтар мен иінтіреуішпен жұмыс істейтін мылтықтарда кездесетін тұрақты «түтікшелі» журнал. Алынып тасталатын журналдарды пайдаланатын қарулар журналдың әртүрлі түрлерін қабылдауы мүмкін, мысалы, Томпсон автоматтары, олардың көпшілігі қораптық немесе барабандық журналдарды қабылдайды. M249 және басқа да взводтық автоматтар сияқты кейбір қарулар журналдардан да, ленталардан да тамақтана алады.

All cartridge based single barrel firearms designed to fire more than a single round of ammunition without manual reloading require some form of magazine designed to store and feed cartridges into the firearm's action. Magazines come in many shapes and sizes, with the most common type in modern firearms being the detachable box type. Most magazines designed for use with a reciprocating bolt firearm (tube fed firearms being the exception) make use of a set of feed lips which stop the vertical motion of the cartridges out of the magazine but allow one cartridge at a time to be pushed forward (stripped) out of the feed lips by the firearm's bolt into the chamber. Some form of spring and follower combination is almost always used to feed cartridges to the lips which can be located either in the magazine (most removable box magazines) or built into the firearm (fixed box magazines). There are also two distinct styles to feed lips. In a single feed design the top cartridge touches both lips and is commonly used in single column box magazines, while a staggered feed magazine (sometimes called "double feed" magazine, not to be confused with the firearm malfunction) consists of a wider set of lips so that the second cartridge in line forces the top cartridge against one of the lips. The staggered feed design has proven more resistant to jamming in use with double column magazines than single feed variants, since the narrowing of a magazine tube to a single feed induces extra friction which the magazine springs needs to overcome. Some magazine types are strongly associated with certain firearm types, such as the fixed "tubular" magazine found on most modern lever action rifles and pump action shotguns. A firearm using detachable magazines may accept a variety of types of magazine, such as the Thompson submachine gun, most variations of which would accept box or drum magazines. Some types of firearm, such as the M249 and other squad automatic weapons, can feed from both magazines and belts.

Құбыршалық

Алғашқы қайталанатын мылтықтар мен оқ атар мылтықтар, әсіресе рычагты мылтықтар мен икемді механизмді оқ атар мылтықтар, патрондарды ұшымен аяғына қарай сақтайтын журналдарды пайдаланды. Бұл журналдар көбінесе пружиналы түтік түрінде болып, стволдің астынан немесе тоқпанның ішінде орналасқан. Түтікшелік журналдар .22 калибрлі бұрандалы шеттік оқ винтовкаларында, мысалы, Marlin Model XT моделінде де жиі қолданылады. Түтікшелік журналдар мен ұшы сүйір (spitzer) болатын орталық ұрылғыш патрондар қауіпсіздік мәселесін тудырады: кері соққы күші немесе қарапайым дөңгелеу кезінде сүйір оқ келесі патронның капсюлін соғып, оны жаққанына немесе тіпті журналдағы басқа патрондардың тізбектей жануына себеп болуы мүмкін. Winchester Model 1873 моделі .44-40 Winchester патронын, яғни ұшы дөңгелектелген орталық ұрылғыш патронды қолданды. Бұл мәселені болдырмау және бұрандалы конструкциялардағыдай оқтың аэродинамикалық қасиеттерін жақсарту үшін жұмсақ ұшты пластик ұштары бар кейбір заманауи мылтық патрондары жасалған, осылайша рычагты мылтықтардың тиімді ату қашықтығы ұзартылды.

Қойынды

Қазіргі заманғы мылтықтар мен пистолеттердегі ең көп таралған журнал түрі – қораптық журнал. Ол патрондарды бағана бойынша, бірінің үстіне бірін немесе зигзаг тәрізді етіп орналастырады. Мұндай зигзагтық орналасу көбінесе «қос бағана» немесе «қос қатар» деп аталады (қос қатар көбірек патрон сыйыдыратындықтан, одан көп кездеседі), себебі баспалдақ тәрізді бағана – екі тік бағананың жарты диаметрге ығысқан түрі. Оқ ату қаруының механизмі жұмыс істеген кезде, патрондар серіппе күшімен итерілетін иінтірек арқылы журналдың үстіне жылжып, бір-бірлеп (орталықтан) немесе қатарластырылып (зигзагтық) беріледі. Қораптық журналдар қарудың құрамына ендірілген немесе алынып-салынатын болуы мүмкін:
Ішкі қорап, ендірілген қорап немесе бекітілген журнал (еден тақтасы болмаған жағдайда «жабық қорап» деп те аталады) қаруға орнатылып, оңай алынып тасталмайды. Мұндай журналдар көбінесе бұрандалы мылтықтарда кездеседі. Ішкі қораптық журнал әдетте біртіндеп, бір патрондан зарядталады. Әскери мылтықтарда көбінесе «стриппер клиптері» (немесе зарядтағыштар) қолданылады, олар бір уақытта 5 немесе 10 патроннан астам патрондарды жылдам зарядтауға мүмкіндік береді. Кейбір ішкі қораптық журналдарда патрондармен бірге салынатын және бос болғанда қарудан шығарылатын «блокты клиптер» пайдаланылады. Алынып-салынатын қораптық журнал – қарудан ажыратылғанда зарядталатын немесе босатылатын жеке механизм. Олар қару қабылдағышындағы ұя арқылы бекітіледі, әдетте, механизмнің астында (Броунинг автоматты мылтығы, MP 40, AK 47 және M16), жанында (Стен, FG 42, Джонсон LMG, Стерлинг автоматтары, M249 жеңіл автоматтары) немесе үстінде (Мадсен автоматтары, Брен пулеметі, Оуэн пулеметі, FN P90) орналасады. Қажет болған жағдайда, журналды қарудан оңай ажыратып, басқа журналмен ауыстыруға болады. Бұл қайта зарядтау процесін жылдамдатып, операторға оқ-дәріге жылдам қол жеткізуге мүмкіндік береді. Мұндай журнал тік немесе қисық болуы мүмкін, қисықтық – қару жиекті немесе конусты патрондарды қолданған жағдайда қажет болады. Алынып-салынатын қораптық журналдар металл немесе пластиктен жасалуы мүмкін. Пластик журналдар кейде жартылай мөлдір болады, бұл операторға қалған оқ-дәрінің мөлшерін тез арада тексеруге мүмкіндік береді. Қорап журналдарын жылдам қайта зарядтау үшін қысқыштармен, клиптермен, ленталармен, белдіктермен немесе ендірілген тіреулермен біріктіруге болады (мысалы, «жартас стиліндегі» журналдар). Дегенмен, мұндай ережелерге ерекшеліктер де бар. Мысалы, Ли-Энфилд мылтығында тазалауды жеңілдету үшін ғана алынып-салынатын қораптық журнал болған. Ли-Энфилд журналы ашылып, бұранданы қайта-қайта іске қоспай-ақ журналды жылдам босатуға мүмкіндік берген. Breda Modello 30 сияқты басқа конструкцияларда оң жағынан шығып тұратын тұрақты журнал болған, ол сырттан қарағанда алынып-салынатын қорапқа ұқсаған, бірақ алынып тасталмайтын және тек 20 патроннан тұратын стриппер клиптерін қолдану арқылы ғана зарядталатын. Қораптық журналдар патрондардың пішініне байланысты тік, бұрышты немесе иілген болуы мүмкін: жиекті, жиексіз немесе конусты патрондар үшін. Тік немесе сәл қисық журналдар тік қабырғалы жиексіз патрондармен жақсы жұмыс істейді, бұрышты журналдар тік қабырғалы жиекті/жиексіз патрондармен жақсы жұмыс істейді, ал иілген журналдар жиекті/жиексіз конусты патрондармен жақсы жұмыс істейді. Пистолет журналдары көбінесе бір немесе екі қатарлы болып келеді, бір қатарлы берілуі мүмкін, себебі мұндай конструкция пистолеттің ұстағыш бөлігінің қалыңдығын азайтады. Екі қатарлы зигзагтық берілуді қолданатын пистолеттердің мысалдары: Mauser C96, Stechkin APS, Steyr GB, HK VP70, QSZ 92, FN Five seveN және GSh 18.

The most popular type of magazine in modern rifles and handguns, a box magazine stores cartridges in a column, either one above the other or in staggered zigzag fashion. This zigzag stack is often identified as a double column or double stack (The double stack is much more common because of its ability to store more rounds), since a staggered column is actually two single side by side vertical columns offset by half of the diameter of a round. As the firearm cycles, cartridges are moved to the top of the magazine by a follower driven by spring compression to either a single feed (center feed) position or side by side (staggered feed) positions. Box magazines may be integral to the firearm or removable:
An internal box, integral box or fixed magazine (also known as a blind box magazine when lacking a floorplate) is built into the firearm and is not easily removable. This type of magazine is found most often on bolt action rifles. An internal box magazine is usually charged through the action, one round at a time. Military rifles often use stripper clips, a. k. a. chargers, permitting multiple rounds, commonly 5 or 10 at a time, to be loaded in rapid sequence. Some internal box magazines use en bloc clips that are loaded into the magazine with the ammunition and that are ejected from the firearm when empty. A detachable box magazine is a self contained mechanism capable of being loaded or unloaded while detached from the host firearm. They are attached via a slot in the firearm receiver, usually below the action (Browning Automatic Rifle, MP 40, AK 47, and M16), to the side of the action, (Sten, FG 42, Johnson LMG, Sterling submachine gun, and M249 light machine gun) or on top of the action (Madsen machine gun, Bren gun, Owen gun, and FN P90). When necessary, the magazine can easily be detached from the firearm and replaced by another. This significantly speeds the process of reloading, allowing the operator quick access to ammunition. This type of magazine may be straight or curved, the curve being necessary if the rifle uses rimmed ammunition or ammunition with a tapered case. Detachable box magazines may be metal or plastic. The plastic magazines are sometimes partially transparent so the operator can easily check the remaining ammunition. Box magazines are often affixed to each other with clamps, clips, tape, straps, or built in studs to facilitate faster reloading: see jungle style. There are, however, exceptions to these rules. The Lee–Enfield rifle had a detachable box magazine only to facilitate cleaning. The Lee–Enfield magazine did open, permitting rapid unloading of the magazine without having to operate the bolt action repeatedly to unload the magazine. Other designs, like the Breda Modello 30, had a fixed protruding magazine from the right side that resembled a conventional detachable box, but it was non detachable and only reloaded by using 20 round stripper clips. Box magazines may come in straight, angled, or curved forms depending if the cartridges are tapered rimmed/rimless or bottlenecked. Straight or slightly curved magazines work well with straight sided rimless cartridges, angled magazines work well with straight sided rimmed/rimless cartridges and curved magazines work well with rimmed/rimless tapered cartridges. Pistol magazines are often single or double stack with single feed, which may be due to this design being slimmer at the top which can simplify the design of the pistol frame with regards to grip thickness. Some examples of pistols that use double stack staggered feed magazines are the Mauser C96, Stechkin APS, Steyr GB, HK VP70, QSZ 92, FN Five seveN, and GSh 18.

Көлденең

FN P90, Kel Tec P50 және AR 57 жеке қорғаныс қарулары көлденең орналасқан оқтандыру жүйелерін пайдаланады. Патрон ұңғысы түбірмен параллель орналасады, қабылдағыштың үстіңгі бөлігімен деңгейлес келеді, ал оқтар патрон ұясына жіберілмес бұрын спиральды оқтандыру тірегі арқылы 90 градусқа бұрылады. Heckler & Koch G11, корпуссиз оқтарды қолданатын тәжірибелік шабуылдық мылтық, түбір үстінде патрон ұңғысын көлденең орналастырған сияқты жұмыс істейді. Аталған мысалдардағыдай, оқтар түбірге қатысты көлденең емес, тік орналасады, оқ басы 90 градус бұрышпен төмен қарап, ату алдында айналмалы патрон ұясына жіберіледі. AR 57, сондай-ақ AR Five seven деп те аталады, AR 15 мылтығының жоғарғы қабылдағышы болып табылады және стандартты FN P90 патрондарынан FN 5.7×28 мм оқтарды атуға арналған.

Қорап

Қораптық журналдың тағы бір түрі, кейде "төрт бағанды" деп аталатын, көп мөлшерде оқ-дәрі сақтауға мүмкіндік береді. Ол стандартты қораптық журналдан енірек, бірақ ұзындығы сол күйінде сақталады. Қаптама журналдар Suomi KP/31, Hafdasa C 4, Spectre M4, QCW 05 және 5.45×39 мм AK винтовкаларының, сондай-ақ Kel Tec CP33-тің құрамында кездеседі. Magpul компаниясына STANAG стандартына сәйкес келетін қаптама журналына патент берілді, ал SureFire компаниясы мұндай журналды 2010 жылдың желтоқсанында таныстырды, қазір ол MAG5 60 және MAG5 100 жоғары сыйымдылықты журналдар (ЖСЖ) ретінде, тиісінше 60 және 100 оқ сыйымдылығымен, 5.56 мм AR 15 үшін, M4/M16/AR 15 түрлерімен және STANAG 4179 журналдарын қабылдайтын басқа да қарулармен үйлесімді болып сатылуда. "Ижмаш" компаниясы да АК-12 үшін қаптама журналын әзірледі.

Тандем

Тандемдік журнал – алдына тағы бір журнал орналастырылған қорапша тәрізді журналдың бір түрі. Оқ атар кезде, ұңғыма артқы бөлігі бос қалғанша алдыңғы бөлімдегі журналдан өтеді, содан кейін алдыңғы бөлім қолданылады. Тандемдік журналдарды қолданатын қарулар – Арнайы мақсаттағы жеке қару (SPIW) және Герасименко VAG 73.

Ротарилік

Ротациялық (немесе шпулалық) дүңгіршек, торсиондық серпіммен жұмыс істейтін цилиндрлі тісті дөңгелектен тұрады, оның тістері арасында патрондар орналасады. Бұл тісті дөңгелек, ось саңылауына параллель шпиндельге орнатылып, әрбір айналысында патрондарды тізбектеп беру позициясына жеткізеді. Ротациялық дүңгіршектер бекітілген немесе алынып тасталатын болуы мүмкін, әдетте сыйымдылығы төмен, әдетте 5-10 патрон, қолданылатын калибрге байланысты. Джон Смит 1856 жылы ротациялық дүңгіршекке патент алды. 1866 жылы Сильвестр Ропер тағы бір ротациялық дүңгіршек жасады, ол Антон Спитальский және Savage Model 1892 қаруларында да қолданылды. Отто Шонауэр 1886 жылы шпулалық дүңгіршекке патент алды, ал оның 1900 жылы патенттелген дизайны кемінде 1979 жылға дейін шығарылған құлпылы мылтықтарда қолданылды, соның ішінде 1903 жылы грек армиясы қабылдаған Mannlicher–Schönauer. M1941 Johnson мылтығы да ротациялық дүңгіршектерді пайдаланады. Бұл конструкция әлі де кейбір заманауи атыс қаруларында қолданылуда, ең танымалдары – Ruger American сериясы, жартылай автоматты Ruger 10/22, құлпылы Ruger 77/22 және Steyr SSG 69.

Капсула

Капсулалы журнал қораптық журнал сияқты жұмыс істейді, бірақ журналдың түбі ашылғанда серіппе мен иінтірек жиналады. Оқтар журналға бос құйылады және түбі жабылғанда серіппе арқылы одаққа жіберіледі. Krag Jørgensen мылтығында журнал тік кеңістікті үнемдеу және бүйірден оңай жүктеу үшін құлпынайнардың айналасына оралған. Краг Йоргенсен құлпынайнарлы мылтығы – осы типтегі журналды қолданатын жалғыз қару және ол 19-ғасырдың соңында Дания, Норвегия және АҚШ әскерлері қабылдаған.

Седелдік барабан

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын немістер МГ 13 және МГ 15 пулеметтерінде пайдалану үшін 75 оқтықтан тұратын ат үстіндегі барабанды дүрылдар жасады. МГ 34 пулеметтері де арнайы оқтау қақпағымен жабдықталған жағдайда ат үстіндегі барабанды дүрылдарды қолдана алды. 75 оқтықтан тұратын дүрылдардың әр жағына теңдей орналастырылды, ал орталық бөлігінде оқтарды болтқа жеткізетін "мұнара" орналасқан. Оқтар серпімді күш арқылы беріліп, екі барабаннан кезекпен оқтар атылды, бұл пулеметтің тепе-теңдігін сақтауға көмектесті.

Қаптама

Қаптамалы журналдар басқа дөңгелек журналдардан оқтардың айналу осіне параллель емес, перпендикуляр орналасуымен және әдетте қарудың үстіне бекітілуімен ерекшеленеді. Осы тип Lewis Gun, Vickers K, Bren Gun (тек зениттік орналымдарда қолданылады), Degtyaryov жеңіл пулеметі және американдық 180 иесіз пулеметінде қолданылады. Өте сирек кездесетін мысалы – 89 типті пулемет, ол екі 45 оқтық квадрант пішіндес қораптық журналдан (әрбір журналы 5 оқтық ұйымдастырғыштан 9-ын сыйдырады) оқтандырылады.

Шеңберлі

Шпиральды журналдар барабан журналдың дизайнын кеңейтеді, осылайша оқтар бұрғы тәрізді айналатын итергіш немесе жетек мүшесінің бойымен спиральды жолмен жүреді, бұл салыстырмалы түрде ықшам корпуста үлкен оқ-дәрі сыйымдылығын қамтамасыз етеді (ұқсас сыйымдылыққа ие стандартты тіктөртбұрышты журналмен салыстырғанда). Шпиральды журналдың алғашқы дизайндарының бірі 1857 жылы патент агенті Уильям Эдвард Ньютон арқылы анонимді өнертапқышқа берілген патент және 1860 жылдардың соңында патенттелген Эванс қайталайтын мылтығының ішкі журналы. Бұл типтегі журнал Calico M960, PP-19 Bizon, CS/LS06 және KBP PP90M1 модельдерінде қолданылады. Солтүстік Корея армиясы 88 үлгісіндегі автоматты мылтықта 100-ден 150 оққа дейін сыйымдылығы бар шпиральды журналды қолданады. Шпиральды журналдар оқ-дәрі тасымалын едәуір арттырады, бірақ олар күрделі конструкция болып табылады. Сондықтан, оларды толтыру қиын болуы мүмкін және қарудың оқтандыру сенімділігін төмендетуі мүмкін.

STANAG журналы

STANAG журналы немесе НАТО журналы – 1980 жылғы қазан айында НАТО ұсынған, алынып-қойылатын журналдың бір түрі. НАТО 5.56×45 мм НАТО патронын қабылдағаннан кейін, НАТО мүшелеріне мылтық оқ-дәрілері мен журналдарды жеке сарбаз деңгейінде оңай бөлісуге мүмкіндік беру мақсатында 4179 нөміріндегі Стандарттау келісімі жобасы (STANAG) ұсынылды. АҚШ-тың M16 мылтық журналы стандартталу үшін ұсынылды. Содан кейін НАТО мүшелерінің көптегені осы типтегі журналдарды қолдана алатын мылтықтарды жасады немесе сатып алды. Дегенмен, стандарт ешқашан бекітілмеді және "Жоба STANAG" ретінде қала береді. STANAG журналының идеясы – тек интерфейс, өлшемдер және басқару (журнал құлпы, оқ тоқтағышы және т.б.) талаптарын қамтиды. Сондықтан, ол бір типті журналдың түрлі қару жүйелерімен, 60 және 100 оқтық кассеталық журналдармен, 90 оқтық спиральді журналдармен, сондай-ақ 100 және 150 оқтық екі спиральді журналдармен үйлесімді болуына мүмкіндік береді.

Үлкен сыйымдылықты журналдар

АҚШ-та бірқатар штаттар заң бойынша "көп оқ сыйымдылығы бар" деп анықталған дүңгіршектерге тыйым салатын заңдар қабылдады. Көп оқ сыйымдылығы бар немесе үлкен сыйымдылығы бар дүңгіршектер әдетте заңмен 10-15 оқтан артық сыйымдылығы бар деп белгіленеді, бірақ анықтамалар штаттан штатқа өзгереді. Басқа елдер де дүңгіршектердің сыйымдылығына шектеулер қояды. Канадада мылтықтар мен оқ атар қарулар үшін (кейбір ерекшеліктермен) 5 оққа, ал тапаншалар үшін (кейбір ерекшеліктермен) 10 оққа дейін шектеу қойылған, бұл атыс қаруының түріне байланысты.