Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бразилиялық романист, әңгімеші және дипломат (1908–1967)
Brazilian novelist, short story writer, and diplomat (1908–1967)
Жоао Гимараес Роза (ʒuˈɐ̃w ɡimɐˈɾɐ̃jz ˈʁɔzɐ, ˈʒwɐ̃w; 27 маусым 1908 – 19 қараша 1967) – бразилиялық романист, әңгімеші, ақын және дипломат. Роза тек бір роман жазды – «Grande Sertão: Veredas» (ағылшын тілінде «The Devil to Pay in the Backlands» деп белгілі), ол архаикалық және әдеби тілдің үйлесімі және жаңа сөздерді жиі қолдануымен революциялық туынды. Ол Бразилияның шөл даласының ауызша тілінен шабыт алды. Кітаптың терең философиялық мәні үшін сыншы Антонио Кандидо оны «метафизикалық роман» деп атады. Ол көбінесе Джеймс Джойстің «Улисс» романының бразилиялық нұсқасы саналады. 2002 жылы Bokklubben World Library жүргізген сауалнамада «Grande Sertão: Veredas» барлық уақыттардағы ең жақсы 100 кітаптың тізіміне енді. Роза өмірінде төрт әңгіме жинағын жариялады, олардың барлығы сертаодағы өмірге арналған, сонымен қатар жалпы әдебиет және экзистенциалдық тақырыптарды қамтиды. Ол 1967 жылы, Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына ұсынылған жылы, жүрек талмасынан қайтыс болды.
João Guimarães Rosa (ʒuˈɐ̃w ɡimɐˈɾɐ̃jz ˈʁɔzɐ, ˈʒwɐ̃w ; 27 June 1908 – 19 November 1967) was a Brazilian novelist, short story writer, poet and diplomat. Rosa only wrote one novel, Grande Sertão: Veredas (known in English as The Devil to Pay in the Backlands), a revolutionary text for its blend of archaic and colloquial prose and frequent use of neologisms, taking inspiration from the spoken language of the Brazilian backlands. For its profoundly philosophical themes, the critic Antonio Candido described the book as a "metaphysical novel". It is often considered to be the Brazilian equivalent of James Joyce's Ulysses. In a 2002, poll by the Bokklubben World Library, "Grande Sertão: Veredas" was named among the best 100 books of all time. Rosa also published four books of short stories in his lifetime, all of them revolving around the life in the sertão, but also addressing themes of universal literature and of existential nature. He died in 1967 — the year he was nominated for the Nobel Prize in Literature —, victim of a heart attack.
Бейль корпусы
Гвимараес Розаның келесі кітабы - "Corpo de Baile" (шамамен "Corps de Ballet"), ол 1956 жылы жарық көрді. Екінші басылымда жинақ үш бөлімге бөлінді, қазір олар көбінесе жеке шығарылады: Noites do Sertão (“Сертао түндері”); Manuelzão e Miguelim (әңгімедегі екі кейіпкердің есімдерімен сөз ойнау, португал тіліндегі үлкейту және кішірейту жұрнақтарын қолдану арқылы шамамен “Үлкен Мануэль және Кішкентай Мигель” деп аударуға болады); және “No Urubuquaquá, no Pinhém” (“Урубукуакуада, Пинхемде”, бұл есімдер әңгімедегі жерлерді білдіреді). Автордың рұқсатымен жасалған бұл баспа саясаты кітаптың бастапқы құрылымын, оның күрделілігі жиі айтылатынын бұзады. Жинақтың өзінің атауы осы фактіге назар салады: “балет корпусы” – бұл жеті қысқа повесте қайта-қайта кездесетін символдар мен идеялардың бірігуі, мағынаның жаңа деңгейін алу үшін осы немесе басқа контексте қайтадан пайда болады. Бұл мотивтер мен метафоралардың “биі” оқиғалардың ішінде де, сыртында да жүреді. Роза олардың ішінде астрологиядан кейіпкерлерді таңдап, сюжеттерді және олардың арасындағы қатынастарды құрастырып, бір мағынаға бағытталған ұзақ кітаптық тізбек құрайды. “Recado do Morro” (“Бұдырлардан келген хабар”) әңгімесі осы прогреске еліктейді, ол кітаптың ортасында орналасып, түпнұсқалық басылымда төртінші әңгіме болып келді. “Recado do Morro” сертао тілінің идеясын қарастыруымен де маңызды. Әңгімеде бес сертанейходан тұратын топ Минас-Жерайс штаты арқылы экспедицияға шыққан неміс табиғат зерттеушісіне жетекшілік етеді. Олар сертаоды зерттегенде, тағы бір саяхат баяндалады, ол саяхатшылардың қадамдарымен қадам салады: бұл – өңірдің шеткердегі адамдары тарапынан әзіл-қалжың сияқты, бейтарап түрде таратылатын, өзінің арғы жақтарынан келген хабар. Алғашқыда таудан естіген, арғы жақтағы үңгірлерде тұратын ақылсыз адам осы хабарды кедей саяхатшыға, одан балаға айтады. /Бала бұл хабарды саяхат жетекшісіне, ол пайғамбарлық санатындағы адамға жеткізеді, ол оны Аянның белгісі деп қабылдап, қалалық қауымға қайталайды; оны невроздық адам естиді, ол ақырында ақын және әнші Лауделимге жеткізеді. Хабар әр рет айтылғанда, оны жеткізушілер мазмұнын сәл өзгертеді, соңында ақын оған мифтік баллада түрін береді, оны экспедиция мүшелері қатысқан тойда орындайды. Ғалымдар тек сонда ғана хабардың олардың басшысы Педро Оросиоға ескерту болғанын түсінеді. Педро – әдемі және күшті жігіт, ол басқа сертанейхолардың әйелдерімен қарым-қатынасы үшін жек көрінеді. Оны алдаған адамдар оны мас қылып, содан кейін өлтіру арқылы кек алуды жоспарлаған. Балладаны тыңдағаннан кейін Педро Оросио оның эзотерикалық символикасы өзіне және оның мақтаншыл достарына қатысты екенін түсінеді, бұл дұрыс болып шығады, және ол “таудан келген хабар” ескертуінен кейін өмірін сақтап қалады. Мұнда Гвимараес Роза өзінің жазуын қалай түсінгенін көрсетеді. Роза неміс экспедициясы тапқан ландшафттардың сипаттамаларына, ақылсыз адамдардың, баланың және ақырында ақынның қайтадан айтқан оқиғаларының тізбегімен араласады. Осылайша, ол табиғатта ұсынылған белгілі бір білімді қалай түсінетінін және оны наив немесе ақылсыз адамдар қалай түсінетінін көрсетеді – бұл нәрсе Campo Geral-де одан әрі бекітіледі – және поэтикалық өңдеу арқылы түсінікті етеді, сонымен қатар сертаоның ғылыми ашылуына сүйенеді, ол ашқан шын құпияларды аша алмайды.
Guimarães Rosa next book was Corpo de Baile (roughly, "Corps de Ballet"), published then years later, in 1956. For the second edition, the collection was divided into three parts, now usually published separatedly: Noites do Sertão (“Nights of the Sertão”); Manuelzão e Miguelim (a play on words with the names of two characters from the stories, using Portuguese augmentative and diminutive suffixes, translating reasonably as “Big Manuel and Little Miguel”); and, “No Urubuquaquá, no Pinhém” (“In the Urubuquaquá, in the Pinhém”, the names being locations in the stories). Such policy of publication, although authorized by the author himself, breaks the original structure of the book, whose complexity is often remarked. The very name of the collection points to this fact: the "corps de ballet" it refers to are the conjunction of symbols and ideias that figure repeatedly across the seven short novels, reappearing here and there in this or that manner in order to gain yet another level of meaning. This "dancing" of motifs and metaphors takes place inside and outside of the stories. Among them, Rosa notably elects figures from astrology to compose and ordinate the plots and the relations between themselves, crafting a book long sequence of a single meaning. Such progress is mimicked by the story Recado do Morro ("Message from the Hills"), which, accordingly, occupied the middle of the book, being the fourth story in the original publication. Recado do Morro is also significant in its treatment of the ideia of a language of the sertão itself. In the story, a group of five sertanejos is escorting a German naturalist in an expedition through the state of Minas Gerais. Parallel to their own discovery of the sertão, another journey is recounted, following step by step the march of the travelers: that of a message given by the very backlands that is spread unpretensiously, much in the manner of an anecdote, by the marginal members of the region's society. First heard from a hill by a madman who lives in the caves of the backlands, he recounts the message to his brother, an impoverished traveler, who, by his turns, tells the message to a child. /The child proceeds to tell the message to a travel guide, the guide to a prophetic hermit, who takes it to be a sign of the Revelation and lavishly repeats the message to a city's congregation; it is then heard by a neurotic man who, finally, recounts it to the poet and singer Laudelim. Each time the message is told, its conveyors slightly alter its contents, until the poet ultimately gives it the form a mythical ballad, which he sings at a party attended by the expedition members. Only then it becomes clear that the message all along was a warning to their leader, Pedro Orósio. Pedro, a handsome and viril man, is altogether hated for the relations he maintains with the wives of the other sertanejos. The men who he has fooled intended to have their revenge by letting him drunk and subsequently murdering him. Upon listening to the ballad, Pedro Orósio understands its hermetic symbolism to refer to himself and his pretentious men, which proves to be correct, and he is capable of saving his life after being warned by the "message of the hill". One can see here an illustration by Guimarães Rosa of how he himself understood his writing. Rosa intervenes the descriptions of the landscapes found by the German man's expedition with the successive versions of the story that the madmen, the child and finally the poet retell. Thus, he describes how a certain knowledge presented in nature is captured and mysteriously understood by those naïve or lunatic figures – something which is further established in Campo Geral – and becomes comprehensible through a poetic treatment, while accompanying a scientific discovery of the sertão, a discovery that is incapable of revealing the true secrecies it uncovers.
Кейінгі еңбектері
Grande Sertão: Veredas-тан кейін Primeiras Estórias («Бірінші әңгімелер») – жиырма бір қысқа әңгімеден тұратын жинақ 1962 жылы жарық көрді. Олардың ішінде ең танымал – A Terceira Margem do Rio («Өзеннің үшінші жағасы»), осы атпен фильм түсірілген және Каэтану Велозудың аттас әніне шабыттандырған туынды. Розаның шығармашылығына тән тақырыптарды қарастырып, бақылаушының көзқарасынан бірінші тұлғада баяндалған әңгімеде, су ағысының ортасында қайықта өмір сүруге шешім қабылдаған адамның абсурдты оқиғасы айтылады, ол өзінің іс-әрекеттеріне ешқандай түсіндірме бермейді және, көрінерінде, ештеңеге қол жеткізбейді. Оның өмірінде жарық көрген соңғы жинағы – Tutameia – Terceiras Estórias («Туттемея – Үшінші әңгімелер»), «туттемея» – «көбелектің қаңқасы» деп бөлінетін жаңа сөз, шамамен «нинхария» немесе «аз мағыналы нәрсе» дегенді білдіреді. Одан кейін екі өлімнен кейін жарық көрген шығармалар: Estas Estórias («Бұл әңгімелер») – тағы бір қысқа романдар жинағы және ‘’Ave, Palavra’’ («Құс, Сөз») (сөздің «құс» және архаикалық сәлемдесу деген екі мағынасын пайдаланатын әдеби тәсіл, сөзбе-сөз аударғанда «Bird, Word» немесе «Hail, Word»), қысқа әңгімелер, өлеңдер, күнделік жазбалары және саяхат нотаттарынан құралған әртүрлі туындылар жинағы.
Grande Sertão: Veredas was followed by Primeiras Estórias (“First Stories”), a collection of twenty one short stories, published in 1962. Very famous among these is A Terceira Margem do Rio (lit., “The Third Bank of the River”) made into a film of the same name and the inspiration behind a homonymous song by Caetano Veloso. The story, addressing the themes peculiar to Rosa's oeuvre and told in first person from the point of view of an observer, recounts the absurd event of a man who decides to live inside a boat in the middle of a water stream, giving no explanation for his actions nor achieving, apparently, anything with it. His last collection published in life was Tutameia – Terceiras Estórias (“Tutameia – Third Stories”), “tuttameia” being a neologism that breaks up as “butterfly's skeleton”, roughly meaning “ninharia”, or "something of low value". Two posthumous works followed: Estas Estórias (“These Stories”), another collection of short novels, and ‘’Ave, Palavra’’ (a pun on the double meaning of the word “ave”, which signifies both bird and an archaic salutation, being translated literally as “Bird, Word” or “Hail, Word”), a work of miscellany, compromising short stories, poems, journal entries and travel notations.