Итальяндық жазушы Элса Моранте өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Италиялық автор Эльза Моранте (18 тамыз 1912 – 25 қараша 1985) – итальяндық романист, ақын, аудармашы және балалар кітаптарының авторы. Оның "La storia" ("Тарих") романы "Bokklubben World Library" әлемдік кітапханасының "Барлық уақыттың 100 үздік кітабы" тізіміне енген.

Өмір және мансап

Эльза Моранте 1912 жылы Римде мектеп мұғалімі Ирманың (туған есімі Поггибонси) және Аугусто Морантенің қызы болып дүниеге келді. Оның анасы Моденадағы еврей отбасынан шыққан. Жасөспірім кезінде Моранте отбасының көршісі Франческо Ло Монаконың өзінің биологиялық әкесі екенін білді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қысқа ғана уақыттан басқа, ол 1985 жылы қайтыс болғанға дейін Римде тұрды. Моранте жазуды ерте жастан бастады. Ата-анасынан көп қолдау алмағандықтан, ол көбінесе өзіндік білім алуға сүйенді. Ол 1930 жылдардың ортасында қысқа әңгімелер жазуды бастады. Олардың кейбіреулері түрлі басылымдарда, журналдарда, соның ішінде балаларға арналған мерзімді басылымдарда жарияланды. Оның алғашқы кітабы, "Il Gioco Segreto" (Сырлы ойын) атты қысқа әңгімелер жинағы 1941 жылы жарық көрді. Сол жылы ол әріптесі, романист және кино сыншысы Альберто Моравиаға үйленді. 1942 жылы ол өзінің алғашқы балалар кітабын жазды, "Le Bellissime avventure di Caterì dalla Trecciolina" (1959 жылы "Le straordinarie avventure di Caterina" деп қайта басылды). Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Италияны неміс әскерлері басып алған кезде Моранте мен Моравия еврей тегінен қорқып, Римнен Лационың оңтүстігіне, Фондиге жақын ауылға қашып кетті, онда кедей шаруалардың бірнеше отбасы тұрды. Бұл оқиға Морантенің "La storia" (1974) және Моравияның "La Ciociara" (1957 жылы ағылшын тіліне "Екі әйел" деп аударылды және кейін Витторио Де Сиканың фильміне айналдырылды) шығармаларына әсер етті. Фонди аумағында болған кезде ол Кэтрин Мансфилдтің шығармаларын аударуды бастады. Моранте өзінің алғашқы жарияланған романы "Menzogna e sortilegio" қолжазбасын алу және қысқы киім алу үшін үлкен тәуекелге барабар Римге қысқа уақытқа оралуға шешім қабылдады. Соғыс аяқталғаннан кейін Моранте мен Моравия ағылшын тілді нарыққа енуге көмектескен американдық аудармашы Уильям Уивермен кездесті. Оның алғашқы романы, 1948 жылы жарық көрген "Menzogna e sortilegio", Виареджио сыйлығын жеңіп алды және 1951 жылы АҚШ-та "House of Liars" деп басылды. Халықаралық табысқа қарамастан, Моранте ағылшын тіліндегі аудармадан көңілі толмады. Морантенің келесі романы "L'isola di Arturo" 1957 жылы жарық көрді және Стрега сыйлығын жеңіп алды. 1961 жылы Моранте мен Моравия ажырасып кетті, бірақ ресми түрде ажыраспады, және Морантенің жазуы сирек бола бастады. Ол сол кезеңде жазылған көптеген еңбектерін жойды, бірақ "The Andalusian Shawl" (1963) романы мен "The Adventure" атты өлеңін жариялады. Оның келесі жұмысы, "Il mondo salvato dai ragazzini" (Балалар құтқарған әлем), поэзия мен әндердің қосындысы, көбінесе оның жаңа сүйіктісі, суретші Билл Морроуға арналған, 1968 жылы жарық көрді. 1963 жылы Пьер Паоло Пазолини Морантеге өзінің "The Gospel According to St. Matthew" фильміне музыка таңдауға шақырды. Ол актерлерді таңдауға да қатысты. 1974 жылы Моранте "La storia" кітабын жариялады, ол Римде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде болған оқиғаларды баяндайды. Кітап Италияда ұлттық бестселлер атанды, бұл ішінара Морантенің баспагер Эйнауди оны қолжетімді бағадағы қағаздық басылым түрінде шығаруға талап етуіне байланысты. Коммерциялық табысқа қарамастан, кітап солшыл әдеби сыншылардың ашуын туғызды, олар оның идеологияға қарсы көзқарасын ұнатпады. Пьер Паоло Пазолини кітап туралы жағымсыз пікір жазғаннан кейін, Моранте олардың достығын үзді. 1986 жылы "La storia" Rai телеарнасында сериал болып көрсетілді. Морантенің соңғы романы "Aracoeli" (1982) оның жазуындағы барлық мотивтер мен бағыттардың жиынтығы ретінде қарастырылады, мысалы балалық шақтың тазалығы және қараңғы шындықтан қашу үшін фантастикалық әлемдер құрудың маңыздылығы. Лили Тактың Моранте туралы алғашқы ағылшын тіліндегі өмірбаяны, "A Woman of Rome", 2008 жылы жарық көрді.

Elsa Morante was born in Rome in 1912, the daughter of Irma (née Poggibonsi), a schoolteacher, and Augusto Morante. Her mother came from a Jewish family in Modena. When she was a teenager Morante discovered that Francesco Lo Monaco, a family neighbour, was her biological father. Except for a brief period during World War II, she resided in Rome until her death in 1985. Morante started writing at an early age. Without having much support from her parents, she relied mostly on self education. She began writing short stories in the mid 1930s. Some were published in various publications and journals, including periodicals for children. Her first book, a collection of short stories called Il Gioco Segreto (The Secret Game), was published in 1941. In the same year, she married fellow novelist and film critic Alberto Moravia. In 1942 she wrote her first children's book, Le Bellissime avventure di Caterì dalla Trecciolina (republished in 1959 as Le straordinarie avventure di Caterina). During the German occupation of Italy late in World War II, Morante and Moravia, fearful because of their Jewish heritage, fled Rome to repair in Southern Lazio, in a village near Fondi and where there were several poor families of shepherds. The experience would inspire Morante's La storia (1974) and Moravia's La Ciociara (translated in English in 1957 as "Two Women" and later made into a film by Vittorio De Sica). During her time in the territory of Fondi, she began translating the work of Katherine Mansfield. Morante decided to briefly return to war torn Rome at great personal risk to retrieve the manuscript of what would be her first published Menzogna e sortilegio and get winter clothes. At the end of the war, Morante and Moravia met the American translator William Weaver, who helped them to break into the English speaking market. Her first novel, 1948's Menzogna e sortilegio, won the Viareggio Prize, and was published in the United States in 1951 as House of Liars. Despite her international success, Morante found the English translation quite disappointing. Morante's next novel, L'isola di Arturo, was published in 1957 and won the Strega Prize. In 1961 Morante and Moravia separated, without divorcing, and Morante's writing became more sporadic. She destroyed much of the work written during that period, although she did publish a novel, The Andalusian Shawl (1963), and a poem, The Adventure. Her next work, Il mondo salvato dai ragazzini (The World Saved by Children), a mix of poetry and songs mostly addressed to her new lover, artist Bill Morrow, was published in 1968. In 1963 Pier Paolo Pasolini invited Morante to select the music for his film The Gospel According to St. Matthew. She also collaborated in casting the actors. In 1974 Morante published La storia, a book chronicling the events surrounding Rome during World War II. It became a national bestseller in Italy, partially due to Morante's insistence that publisher Einaudi would put it out in an economical paperback edition. Despite its commercial success, the book provoked furious and at times negative reactions from left wing literary critics, who disliked its anti ideological tone. After Pier Paolo Pasolini wrote a negative review of the book, Morante broke off their friendship. La storia was adapted into a Rai television series in 1986. Morante's final novel, Aracoeli (1982), has been perceived as a summary of all the motifs and trends present in her writing, such as the innocence of childhood and the importance of creating fantastic worlds to escape from dreary realities. The first English language biography of Morante, A Woman of Rome, by Lily Tuck, was published in 2008.

Негізгі тақырыптар

Моранте музыкаға, кітаптарға және мысықтарға деген сүйіспеншілігін дамытты. Оның сүйікті кітаптары – "Илиада", "Дон Кихот" және "Гамлет" болды. Ол сондай-ақ Фрейдтің психологиясы, Платон және Симон Вейльге қызығушылық танытты. Оңтүстік Италия оның көптеген туындыларының тұрғын жері ретінде қолданылады. Морантедің ең көрнекті туындыларының көпшілігі оның өмірдегі таңдаулары мен тәжірибелерімен қалыптасқан және оның басты кейіпкерлерінде көрініс береді. Моранте шығармаларының орталық тақырыптарының бірі – нарциссизм. Морантедің көптеген басты кейіпкерлері автобиографияны өзін-өзі емдеу және үміт табу жолы ретінде пайдаланады. Әңгімелеу маңызды құралға айналады. Оның жазуы жеке естеліктері туралы позитивті сана қалыптастыру үшін өте маңызды. Моранте шығармаларының тағы бір маңызды аспектісі – махаббат метафорасы. Оның пікірінше, махаббат құмарлық пен құлыққа айналуы мүмкін, содан кейін үмітсіздікке немесе құлдырауға әкелуі мүмкін. Бұл бағыт оның екі жарым жасында тоғыз жасар балаға ғашық болған кезге байланысты. Оның айтуынша, алғашқы махаббаты жұмақ болған, бірақ кейін тозаққа айналған. Махаббат метафорасын оның ең танымал шығармаларының бірі – "Алиби" поэмасында анық көруге болады. Махаббат пен нарциссизм өте байланысты тақырыптар. Моранте кейіпкерлерінің көпшілігі сүйіспеншілікке, оларға ғашық болған адамға деген шынайы сезімдері болғандықтан емес, балалық шақтағы бос кеңістік сезімін толтыру қажеттілігінен туындаған құштарлықпен ұмтылады. Махаббат пен нарциссизм арқылы Моранте аналық рөл және балалық шақ тәжірибелерінің мәні сияқты басқа да тақырыптарды ұсынады.

Роман және новеллалар

1938 жылғы күнделік (1938) (Дневник, басылған Einaudi, 1989 ISBN 8806116614
Менцона э сортилежо (1948) (Жалғаншылар үйі, аударған Адриен Фолк, 1951; сондай-ақ Өтірік және сиқыр, аударған Джени Макфи, 2023) ISBN 9783458145752
L'isola di Arturo (1957) (Артуро аралы, аударған Изабель Куигли, 1959; аударған Энн Голдштейн, 2019) ISBN 9788806138387

La storia (1974) (Тарих: Роман, аударған Уильям Уивер, 1977) ISBN 9780394498027
Aracoeli (1982) (Аракоэли, аударған Уильям Уивер, 1984) ISBN 9780394535180