Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын туған американдық медбике және пионер (1836–1897)
English born American nurse and pioneer (1836–1897)
Эмма Луиза Батчелор Ли Френч (21 сәуір 1836 – 16 қараша 1897), көбінесе Эмма Ли Френч деп танылатын, Шығыс Суссекс штатының Укфилд қаласында туған ағылшын медбикесі. Ол АҚШ-тың Юта және Аризона штаттарына саяхаттап, ауруларға күтім жасаушы ретінде кеңінен танылды.
Emma Louise Batchelor Lee French (April 21, 1836 – November 16, 1897), better known as Emma Lee French, was an English nurse born in Uckfield, East Sussex. She travelled to Utah and Arizona in the United States, where she became well known as a carer for the sick.
Солт-Лейк-Ситиге сапар
Мормон дініне кірген соң, Эмма Ли Англиядан Чикагоға келді. Одан кейін Айова штатына барып, шіркеуінен берілген заттарды арбаға тиеп, итеріп жүрді. Сосын ол Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласына аттанды. Ол 1400 мильдік сапарды арбаны өзі итеріп жүрді, мормондық қол арбасымен көшіп келген пионерлердің бірі ретінде. Ол бұл сапарға өз шіркеуінің мүшелерімен бірге қосылды, олардың 150-і қарлы борандарда қаза тапты. Көптеген адамдар басқа да ауруларға, мысалы, аяқтары мен мұрындарының қатып улануына және басқа ауруларға шалдықты. Эмма Ли оларға күтім жасады, нәтижесінде көптеген адамдар толыққанды жазылып кетті. Сапар барысында ол жүкті әйелге босануға көмектесіп, оны арбада тасыды, себебі әйел босануға жақын еді.
After being converted to Mormonism, Emma Lee arrived in Chicago from England. She then headed to Iowa, where she pushed a cart filled with goods given by her church. She then left for Salt Lake City, Utah. She pushed the cart herself for the 1,400 mile walk, as one of the many Mormon handcart pioneers. She joined a company of her church's members for that trip, of which 150 died during snowstorms. Many others suffered from other illness, such as frozen feet, noses and other diseases. Emma Lee helped care for them, eventually leading to most of them fully recovering. During the trip, she also served as midwife to a pregnant woman, carrying her in the cart as the woman was close to delivering.
Джон Д. Лимен өмір
Солт-Лейк-Ситиге келген соң, ол Англиядан келген сапарының құны үшін бір жыл бойы келісімшарт бойынша қызмет етті. Кейін ол Джон Д. Лимен танысты, ол Соңғы күнгі қасиеттілердің ішіндегі белгілі бір тұлға еді. Бригам Янг оларды 1858 жылдың 7 қаңтарында үйлендірді. Эмма Джонның 17-ші әйелі болды. Джон Д. Ли Маунтин-Медоус қырғынына қатысқандығы үшін сотталды, онда 140 адам қаза тапты. Осыған дейін Джон мен Эмма Лиге шамамен жиырма жыл бойы федералды маршалдар бақылау жасады. Бір кезде Джон Ли сотқа тартылды, бірақ қазылар алқасы келісімге келмегендіктен босатылды. 1868 жылы Юта штатының Гармони қаласынан шыққан Джордж Хикс жергілікті газетте Лилердің он күн ішінде қаладан кетуі керек екенін, әйтпесе Джонның асылатынын жазды. Содан кейін Эмма Джордж Хикспен жеке сөйлесіп, оған және оның күйеуіне қауіп төндірмеуді ескертті. Хикс оған көнді, енді Лилерге қарсы ештеңе жазбады. Бірақ ол Лилер туралы қалалық епископқа шағымданды, ол Хикс пен Лиді бірге шүкіршілікке шақыруды ұсынды. Эмма Ли келісті, бірақ наразылық білдірді; ол епископқа "әйелді суға батыруды талап етуде соншалықты бейтараптық танытса, оның құқықтарын қорғау үшін" осыны істеуге дайын екенін айтты. Ол былай деді: "Егер епископтың арт жағы мұздай суға батса, ол енді шешімдерді қабылдауда абайсырақ болар". Оның сөзіне таң қалған епископ шүкіршілік рәсімінен бас тартты. Лиге мормондар үшін маңызды жұмыстар тапсырылды. 1871 жылы ол Аризона мен Юта шекарасына жақын Колорадо өзеніне, қазір Лидің паром деп аталатын жерге паромдық қызмет құру үшін жіберілді. Мормондық доктрина бойынша Джон Дойл Лиге бірнеше әйел алуға рұқсат болғандықтан, ол көбінесе басқа әйелдері мен балаларына бару үшін саяхаттауға мәжбүр болды. Ли жиі "алтын кендеріне" баратын. Осының салдарынан Эмма Ли паромды және балаларын күтуге қалды. Ли қайтыс болғаннан кейін Эмма Ли "Lonely Dell" жерінен кеткенде, оның бірнеше алтын консерві банкалары болды. Бір кезде алтын кен орнының орналасқан жерін көрсететін карта болды, ол қазір Пауэлл көлінің астында жатыр. 1873 жылы Ли үйіне жақын жерде навахо тайпасы қоныстанды. Балаларының тағдырынан қорқып, ол навахолармен достық қарым-қатынас орнатуға шешім қабылдады және тайпа басшысы оның күйеуінің досы екенін анықтады. Олар бір түнді навахо лагерінде өткізді, содан кейін навахолар кетіп қалды. Бірде Навахо басшысы Эмманың үйіне шабуыл жасауға келді, бірақ Эмманың пешінде қайнап тұрған су бар еді. Ол оған қайнап тұрған суды шашыратып жіберді. Кейін басшы келіп, кешірім сұрап, күйіктерді емдеуді сұрады. Содан кейін ол тайпасына Эмманың өте күшті әйел екенін және оның зор рухы бар екенін айтты және оны жалғыз қалдыру керектігін ескертті. Бірде жауынгерлердің тобы жақын жерде лагерь құрды. Эмма олардың оны және балаларды өлтіру туралы сөйлескендерін естіді. Ол балаларын алып, навахолармен бірге лагерь құрды. Содан кейін сол жылы Эмма Ли алтыншы баласын дүниеге әкелді. Джон Дойл кеткеннен кейін ол Ли үйіндегі ең үлкен адамнан, оның ұлы Джон Младшийден, оның көрек бауын кесуге көмектесуін сұрады. Олар бұл жұмысты жақсы орындады және қыз аман-есен дүниеге келді. Джон Дойл Ли АҚШ армиясымен ұсталды, Маунтин-Медоус қырғыны үшін қайтадан сотталды, кінәлі деп танылды және 1877 жылдың 23 наурызында ату отрядымен атылып өлтірілді және қырғын болған жерге жерленді. Кішкентай балаларымен және экономикалық жағдайы нашар болған Эмма Ли 1879 жылы паромды 100 сүт сиырына LDS шіркеуіне сатты. Оған Азамат соғысының ардагері Франклин Френч көмектесті. Френч алтын іздеуші болған.
Upon arriving in Salt Lake City, she worked for one year as an indentured servant to pay for her trip from England. Afterwards, she met John D. Lee, a prominent man among Latter day Saints members. Brigham Young married the couple on January 7, 1858. Emma was John’s 17th wife. John D. Lee was eventually convicted for his participation in the Mountain Meadows massacre that left 140 people dead. Before this, John and Emma Lee were followed by federal marshals for about twenty years. At one time John Lee was tried but was freed after a hung jury. In 1868, George Hicks, a columnist from Harmony, Utah, wrote in a local newspaper that the Lees had to leave town in ten days or John would be hanged. Emma then spoke personally with George Hicks, warning him not to keep making threats against her and her husband. Hicks relented, never speaking against the Lees on his column again. He did, however, complain about the Lees to the town's Bishop, who proposed that Hicks and Lee should be baptized together. Emma Lee agreed, but not without complaining; she told the bishop she'd do it "seeing that (the bishop) are so inconsiderate as to require a woman to be immersed when the water is full of snow and that too for defending the rights of her husband". She continued on, saying: "Perhaps if (the bishop's) backside gets wet in ice water (he) will be more careful how (he) decide again". Impressed by her speech, the bishop then agreed not to go on with the baptism. Lee was ordered to carry out important tasks for the Mormons, and in 1871, he was sent to the Colorado River, near the border between Arizona and Utah, to establish a ferry service in a location now known as Lee's Ferry. Because, under Mormon doctrine, John Doyle Lee was allowed to have multiple wives, he had to travel much of the time, to attend to his other wives and children. Lee often left to visit his "gold mines". As a consequence, Emma Lee was left to attend both the ferry and her children. When Emma Lee left Lonely Dell after Lee's death, she had several coffee cans of gold. At one time there was a gold map showing the location of the mine which is now under Lake Powell. In 1873, a settlement of Navajo people came up near the Lee home. Fearful for her children's fate, she decided to befriend the Navajos, and discovered that the tribe's chief was a friend of her husband's. They spent one night at the Navajo camp, after which the Navajo left. At one time, a Navajo Chief came into Emma's lodge to attack her, but Emma had a steaming pot of water on the stove. She threw the hot water into his face. Later, the chief came back and apologized and asked medical attention for the burns. Afterwards, he told his tribe that Emma was a very powerful woman and had a great spirit and to leave her alone. Another time, a group of warriors camped nearby. Emma heard them talking about killing her and the children. In response, she took the children and camped with the Navajos. Later that year, Emma Lee gave birth to her sixth baby. With John Doyle gone, she had to ask the oldest person besides her at the Lee house, her son John Jr., to help her cut the umbilical cord. They did this task to perfection, and a daughter was safely born. John Doyle Lee was caught by the US Army, tried again for the Meadow Mountain Massacre, found guilty, and shot by a firing squad on March 23, 1877, and buried at the site of the massacre. With small children and economically in need, Emma Lee sold the ferry to the LDS Church for 100 milk cows in 1879. She was helped by a Civil War veteran, Franklin French. French was a wandering gold prospector.
Франклин Френчпен өмір
1879 жылы 9 тамызда Эмма Ли мен Френч Аризона штатының Сноуфлейк қаласында үйленді. Олар Аризона штатының Холбрук қаласына жақын жерде үй тапты. Кейін олар Ақ тауларға көшіп барды. 1882 жылы Ақ тау апаштары көтеріліп, сол түні 150 қоныс аударушыны өлтірді. Эмманың ранчосына шабуыл жасалмас бұрын ескертіліп, балалары мен бірнеше жұмысшымен бірге қашып құтылуға мүмкіндік алды. Ол малға оқ атып жатқанын естіп, өртеніп жатқан ғимараттардың түтінін көрді. Кейіннен Френч ранчосын жоғалтқаны үшін үкіметтен 10 000 доллар талап етті, бірақ жер қайта зерттелді және ол апаштардың жерінде екені анықталды. 1887 жылы ол Франклинмен бірге Аризона штатының Уинслоу қаласына көшіп барып, сүт фермасын құрды. Сол кезде Санта-Фе темір жолы салынып жатқан еді. Көптеген рет теміржол арнайы пойыз жіберіп, Эмманы теміржол жұмысшыларының жараларын емдеуге шақыратын. Ол ресми медициналық білімі болмаса да, "Dr. French" деп танылды. Ол көптеген әйелдерге, соның ішінде навахо және жезөкшелерге босануға көмектесті. 1888 жылы оның қызы Виктория Ли өз-өзіне қол жұмсады. 1892 жылы оның ұлы Айк әйеліне сүйіспеншілік білдіруге тырысқан еркекке қарсы тұрып, сол еркек оны өлтірді.
On August 9, 1879, Emma Lee and French married, in Snowflake, Arizona. They found a home near Holbrook, Arizona. Afterwards, they moved to the White Mountains. The White Mountain Apaches rose up in 1882 and killed 150 settlers that night. Emma was warned just before the attack on her ranch and was able to escape with her children and some ranch hands. She heard the shooting of the livestock and saw the smoke from the burning buildings. Later, French sued the government for $10,000 for the loss of the ranch, but the land was resurveyed and was found to be on Apache land. In 1887 she and Franklin moved to Winslow, Arizona, and established a dairy ranch. At that time, the Santa Fe railroad was being built. Many times, the railroad would send a special train to bring Emma to help take care of the railroad workers injuries. She was known as "Dr. French", although she had no official medical title. She helped multiple women, including Navajos and prostitutes, give birth. In 1888, her daughter, Victoria Lee, committed suicide. In 1892, her son Ike confronted a man who was trying to seduce his wife and was murdered by the man.
Өлім
17 қарашада ол таңғы ас дайындап жатқанда "Мен өзімді жақсы сезінбеймін" деді де жүрек талмасына ұшырады. Сол түні ол өлім төсегінде жатқанда, үйінің алдында бизнесмендер, навахо тайпасының өкілдері мен жезөкшелерден құралған көпшілік күткен. Оның қоштасу рәсімі Винслоу қаласында өткен ең ірі қоштасу рәсімдерінің бірі болды. Санта-Фе темір жолы оған құрмет көрсету мақсатында пойыздарын тоқтатты. Оның қабір тасы Аризона штатының Уинслоу қаласындағы ескі зиратта "Др. Френч" деп жазылған.
On November 17, she was fixing breakfast when she said "I don't feel too well" and suffered a heart attack. A crowd of businessmen, Navajos and prostitutes kept vigil outside her home as she lay in bed dying that night. Her funeral was one of the largest held in Winslow. The Santa Fe railway stopped their trains as a tribute to her. Her tombstone is in the old cemetery in Winslow, Arizona, marked as "Dr. French".