Америкалық орнитолог Памела Рассмуссен және Азия құстары туралы зерттеулер

Кіріспе

Американдық орнитолог Памела Сесиль Расмуссен (16 қазан 1959 жылы туған) – американдық орнитолог және Азия құстары саласындағы сарапшы. Бұрын Вашингтондағы Смитсонов институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеген, қазір Мичиган мемлекеттік университетінде қызмет етеді. АҚШ және Ұлыбританиядағы басқа да ірі зерттеу орталықтарымен байланыста. Расмуссеннің алғашқы зерттеулері Оңтүстік Америка теңіз құстары мен Солтүстік Америкадан табылған құстардың қазба қалдықтарына арналған. Кейін ол Азия құстарына маманданып, бірнеше жаңа түрді сипаттады және басқа түрлердің, әсіресе ақкөздер мен сұрғындардың статусын анықтады. Соңғы кезде ол әлемдік биологиялық әртүрліліктің үлгілерін зерттейтін ірі ғылыми жобаларға қатысып, Оңтүстік Азияның қырандарының таксономиялық статусын бағалады. Ол "Оңтүстік Азия құстары: Рипли нұсқаулығы" кітабының негізгі авторы, бұл басылым географиялық және түрлерді қамтуының кеңдігімен бұрынғыларынан ерекшеленеді. Кітапқа қатысты зерттеулер кезінде музейдегі құс үлгілерін зерттеу барысында ол әйгілі британдық орнитолог Ричард Майнерцхаген жасаған музейлерден ұрлықтың ауқымын және жалған құжаттарды анықтауға зор үлес қосты.

Ерте өмір және мансап

Памела Расмуссен – Жетінші күн адвентисі Хелен Расмуссеннің қызы, оның күйеуі, дәрігер Честер Мюррей Расмуссен, Памела мен оның әпкелері кішкентай кезінде отбасын тастап кеткен. Оның құстарға деген қызығушылығы анасы Оливер Остиннің «Әлем құстары» кітабының кіші нұсқасын сатып алғаннан кейін басталды, содан кейін Памела әрқашан құс кітаптарын сыйлық ретінде алуды қалаған. Ол 1983 жылы Вашингтон штатының оңтүстік-шығысындағы адвентистік университетте магистр дәрежесін алды, ал 1990 жылы Канзас университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Канзаста ол көк көзді шағалаларды зерттеді және оның білім алған университетінде оқытылмаған эволюциялық теориямен танысты. Расмуссен қазір Мичиган мемлекеттік университетінде (MSU) зоологияның қауымдастырылған профессоры және сүтқоректілер мен орнитология музейінің көмекші кураторы болып жұмыс істейді, бұрын Вашингтондағы Смитсонов институтында көрнекті американдық орнитолог С. Диллон Риплидің ғылыми серіктесі болған. Ол Америка орнитологиялық қоғамының (AOS) Солтүстік Америка жіктеу комитетінің (NACC) мүшесі, Трингтегі Британдық табиғи тарих мұражайының зоология бөлімінің құс тобының ғылыми серіктесі және Британдық орнитологтар одағының ғылыми журналы «The Ibis» редакторы. 2020 жылы ол орнитолог Фрэнк Гиллді Халықаралық орнитологтар одағының атынан жүргізілетін онлайн тізім – IOC World Bird List редакторы лауазымынан ауыстырды. Расмуссен Мичиган мемлекеттік университетінде палеонтология кураторы, геология доценті және Жалпы ғылымдағы интеграциялық зерттеулер орталығының директоры Майкл Д. Готфридке үйленген.

Оңтүстік Американың теңіз құстары

Расмуссеннің алғашқы еңбектері негізінен Патагония теңіз құстарының, әсіресе корморанттардың жүйелемесі, экологиясы және мінез-құлқының зерттелуіне бағытталған. Ол жас көккөзді, патшалық және қызыл аяқты корморанттардың қауырсын өзгеруін зерттеді, сондай-ақ қауырсын мен мінез-құлқы арқылы патшалық және көккөзді шағалардың арасындағы байланыстарды анықтады. Ол зәйтүнді корморанттардың балық аулау әрекетін де қарастырды.

Азия құстары

Расмуссен музейлік үлгілерді зерттеу арқылы Азияның төрт жаңа құс түрін сипаттады. 1998 жылы Никобар соуын (Otus alius), Сангихе соуын (Otus collari) және Сулавесиге ендемик цинабар соуын (Ninox ios), ал 2000 жылы Тайвань бұталық соуын (Bradypterus alishanensis) анықтады. Ол 1884 жылдан бері көрінбеген орман соуын (Athene blewitti) Батыс Үндістанда қайта тапты, ал бұрынғы іздеулер С. Диллон Рипли, Салим Али және басқалардың Ричард Майнерцхагеннің жалған құжаттарына сүйенгендіктен сәтсіз аяқталған еді. Әріптестерімен бірге ол Индонезиялық ақкөздердің таксономиясын нақтылады, Сангихе ақкөзінің (Zosterops nehrkorni) және Серам ақкөзінің (Z. stalkeri) ерекше статусын белгіледі, сондай-ақ жергілікті орнитолог Дипал Варакагоданың Шри-Ланкада алғаш тапқан Серендиб соуының (Serendib scops owl) сәйкестігін растады. Императорлық фазан – Вьетнам мен Лаостың ормандарында кездесетін сирек құс. Расмуссен және оның әріптестері морфологиялық зерттеулер, гибридтеу тәжірибелері және ДНК-талдау арқылы бұл фазанның, бұрын жойылу қаупі төніп тұрған деп есептелген, шындығында Вьетнам фазаны (Lophura hatinhensis) мен күміс фазанның (L. nycthemera) annamensis тармағы арасындағы табиғи гибрид екенін көрсетті. 2008 жылғы мақала ақкөздердің таксономиясына оралып, Индонезияның Тогиан аралдарына ендемик Тогиан ақкөзінің (Zosterops somadikartai) ресми сипаттамасын берді, ол көптеген туыстарындағыдай, осы құстар тобына атын берген ақ сақинадан айырмашылығы бар. Памела Расмуссеннің Азия құстарына деген қызығушылығы оны құруға бағытталған жобаларға қатысуға итермеледі. Екі Gyps бүркіті – Үнді аққұйрықты бүркіт (Gyps bengalensis) және «ұзынмүңдік бүркіт» Оңтүстік Азияда диклофенак атты ветеринарлық препараттың салдарынан, құстардың бүйректерін зақымдайтын препаратпен емделген малдың етін жеуден 99 пайызға азайды. Расмуссен ұзынмүңдік бүркіттің екі түрлі екенін көрсетті: Үнді бүркіті (G. indicus) және жұқа мүңдік бүркіт (G. tenuirostris). Бұл құрып бара жатқан бүркіт түрлерін қалпына келтіруге бағытталған тұтқында өсіру бағдарламасы құрылғандықтан, оларды сақтау үшін маңызды.

Rasmussen described four new Asian bird species from her study of museum specimens. The Nicobar scops owl Otus alius, the Sangihe scops owl Otus collari, and the cinnabar hawk owl Ninox ios, a Sulawesi endemic,
all in 1998, and the Taiwan bush warbler Bradypterus alishanensis in 2000. She rediscovered the forest owlet Athene blewitti, which had not been seen since 1884, in western India, previous searches by S. Dillon Ripley, Salim Ali and others having failed because they relied on fake documentation from Richard Meinertzhagen. With her colleagues, she clarified the taxonomy of Indonesian white eyes, establishing the specific status of the Sangihe white eye Zosterops nehrkorni and the Seram white eye Z. stalkeri and confirmed the identity of the Serendib scops owl which had originally been discovered in Sri Lanka by local ornithologist Deepal Warakagoda. The imperial pheasant is a rare bird found in the forests of Vietnam and Laos. Rasmussen and her co workers used morphology, hybridisation experiments, and DNA analysis to show that this pheasant, previously thought critically endangered, is actually a naturally occurring hybrid between the Vietnamese pheasant Lophura hatinhensis and the subspecies annamensis of the silver pheasant L. nycthemera. A 2008 paper saw a return to white eye taxonomy with the formal description of the Togian white eye Zosterops somadikartai, an endemic species of the Togian Islands of Indonesia, which, unlike most of its relatives, lacks the white ring around the eye which give this group of birds its name. Pamela Rasmussen's interest in Asian birds led to her involvement in more specifically conservation directed projects. Two Gyps vultures, the Indian white rumped vulture, Gyps bengalensis, and the "long billed vulture" suffered a 99 percent population decrease in South Asia due to poisoning by diclofenac, a veterinary drug that causes kidney failure in birds that have eaten the carcasses of treated cattle. Rasmussen showed that there are two distinct species of long billed vulture: the Indian vulture G. indicus and slender billed vulture G. tenuirostris. This is important to conservation, since a captive breeding program has been established to assist the recovery of at risk vulture species.

Биологиялық әртүрлілік

2005 жылы Расмуссен табиғатты қорғауда маңызды рөл атқаратын биологиялық әртүрліліктің ыстық нүктелерін зерттеген көп институттық ынтымақтастықтың бір бөлігі болды. Зерттеу құстардың әртүрлілігінің үш критерийі – түрлердің көптігі, қауіп-қатер деңгейі және эндемик түрлердің саны бойынша жерлерді сандық түрде бағалады. Нәтижелер ыстық нүктелердің әр фактор бойынша бірдей географиялық таралуды көрсетпегенін анықтады. Әртүрліліктің үш аспектісіне ортақ жартастардың үлесі тек 2,5% құрады, ал 80% астам ыстық нүктелер тек бір критерий бойынша тіркелді. Әрбір критерий басқа факторлардағы өзгерістің 24% азын түсіндірді, бұл тіпті бір таксономиялық класта әртүрлі механизмдер әртүрліліктің әртүрлі аспектілерінің пайда болуына және сақталуына жауапты екенін көрсетеді. Осылайша, ыстық нүктелердің түрлері консервация құралдары ретінде де әртүрлі тиімділікке ие. Расмуссеннің соңғы жұмысы осы институттар тобымен биологиялық әртүрліліктің жаһандық үлгілерін зерттеуге бағытталған ірі ынтымақтастықтарға шоғырланды. Түрлердің көптігі және географиялық ареал өлшемін зерттеу бұрынғы болжамдарға қайшы, орташа ендіктерден тропиктерге қарай ареалдың кішіреюін көрсетпеді. Бұл үрдіс солтүстік жарты шарда негізінен дұрыс болғанымен, оңтүстік жарты шарда қолданылған жоқ. Құрып жою мен адамның әсері арасындағы байланысты бағалау нәтижесінде, түрлердің көптігін ескергеннен кейін, жаһандық құрып жою қаупінің ең жақсы көрсеткіштері адамның әсерінің өлшемдері болды, ал экологиялық факторлар екінші деңгейдегі маңызға ие. Сирек және қауіпті омыртқалы жануарлардың таралуын зерттеу құстар, сүтқоректілер және қосмекенділер түрлері үшін әртүрлі үлгілерді көрсетті, бұл ыстық нүктелерге негізделген консервация стратегияларына әсер етеді. Расмуссен және оның халықаралық әріптестерінің басқа зерттеулері энергияның қолжетімділігінің маңыздылығын қарастырды, ал 2007 жылғы мақала жаһандық кеңістіктік ауысу үлгілерінің негізінен кең таралған түрлермен, емес, шектеулі түрлермен байланысты екенін көрсетті. Бұл басқа жұмыстарды толықтырады және Жердің негізгі құрлық массаларының ішінде де, арасында да жер бетіндегі биологиялық әртүрліліктің өзгеруін сипаттайтын біртұтас модельді құруға көмектеседі.

In 2005, Rasmussen was part of a large multi institutional collaboration investigating biodiversity hotspots, which have a prominent role in conservation. The study assessed locations quantitatively for three criteria of bird diversity – species richness, the level of threat, and the number of endemic species. The results demonstrated that hotspots did not show the same geographical distribution for each factor. Only 2.5% of hotspot areas are common to all three aspects of diversity, with over 80% of hotspots registering on only one criterion. Each criterion explained less than 24% of the variation in the other factors, suggesting that even within a single taxonomic class, different mechanisms are responsible for the origin and maintenance of various aspects of diversity. Consequently, the different types of hotspots also vary greatly in their utility as conservation tools. Rasmussen's recent work has concentrated on further large scale collaborations with the same group of institutions studying global patterns in biodiversity. A survey of species richness and geographical range size did not show the decrease in range size from temperate regions to the tropics that had been previously assumed; although that pattern was largely true in the northern hemisphere, it did not appear to apply in the southern hemisphere. Research evaluating the relationship between extinction and human impact showed that, after controlling for species richness, the best predictors of the global pattern of extinction risk are measures of human impact, with ecological factors being of secondary importance. An examination of the distribution of rare and threatened vertebrate species, showed differing patterns for bird, mammal and amphibian species, which has consequences for hotspot based conservation strategies. Other studies by Rasmussen and her international colleagues looked at the importance of energy availability, and a 2007 paper showed that global patterns of spatial turnover are driven principally by widespread species rather than restricted ones. This complements other work, and helps to establish a unified model of how terrestrial biodiversity varies both within and between the Earth's major land masses.

Палеоорнитология

Делавэр штатының Чесволд қаласына жақын жердегі, жол құрылысы кезінде пайда болған қарызға алынған шұңқырдағы қазба жұмыстары 11 фрагментарлық және байланысы жоқ құс қазбасын тапты. Оларды Расмуссен кішкентай шағала, кішкентай шаяқ сияқты түрлер және теңіз құсына ұқсас бес дана, мүмкін Морус локстостилус – миоценде кең таралған түр деп анықтады. Бұл түрлердің барлығы Мэриленд штатының Чесапик шығанағындағы бір табылған жерден бұрыннан белгілі болған. Бұл жағдайлар Делавэр жерінің шөгінді пайда болған кезде үлкен шығанақтың жағалау аймағы болғанын көрсетеді. Расмуссен Солтүстік Каролинадағы миоцен және плиоцен шөгінділерінен табылған құстарды зерттеуге де қатысты. Табылғандарға ерте миоцен шағаласы Colymboides minutus, түрлі қаздар, қазіргі корольдік шаяқтың (Sterna maxima) ұқсас қыртысты терні және сол кезеңдегі сирек кездесетін passerine құстардың бірі – crow туысының өкілі кірді. Зерттеу көрсетті, осы кезеңдегі құстардың қазба қалдықтары көбінесе қазіргі түрлерге немесе туыстарға ұқсас, ал ұқсамайтын түрлерді де қазіргі заманғы тұқымдастыққа сенімді түрде жатқызуға болады.

Оңтүстік Азияның құстары

1992 жылы Расмуссен Смитсонов институтының бұрынғы хатшысы С. Диллон Риплидің көмекшісі болды, ол Оңтүстік Азия құстарына арналған толық анықтамалық нұсқаулық жазуды жоспарлап отырды. Жобаны бастағаннан кейін көп ұзамай Рипли ауырып қалғандықтан, Расмуссен жобаны өз мойнына алды. Суретші Джон С. Андертонмен бірлесіп, «Оңтүстік Азия құстары: Рипли нұсқаулығы» атты екі томдық анықтамалық құралды жасады. Бұл кітап Үнді субконтиненті үшін алғашқы далалық анықтамалық болып табылды және құстардың дыбыстарын көрнекі түрде бейнелейтін сонограммаларды қамтыды. 1-томда 180 тақтада 3400-ден астам сурет және 1450-ден астам түрлі-түсті карталар бар. 2-том («Сипаттамалары мен жағдайы») құстардың өлшемдері, анықтамалық белгілері, жағдайы, таралуы және мінез-құлқы туралы мәліметтер ұсынады. Ұшып жүрген құстардың дыбыстары жазбалардан сипатталған, ал 1000-нан астам сонограмма келтірілген. Кітапта Үндістан, Бангладеш, Пәкістан, Непал, Бутан, Мальдив аралдары, Чагос архипелагы және Ауғанстанда кездесетін 1508 түр туралы мәлімет бар, соның ішінде 85 гипотетикалық және 67 «мүмкін» түрлер де қысқаша сипатталған. «Оңтүстік Азия құстары» кітабының ерекшелігі – таралу аймасын дәлелдеудегі негізгі деректер, яғни авторлар таралу туралы ақпаратты негізінен мұражайдағы үлгілерге сүйенген, сондай-ақ таксономиялық тәсілде, түрлерді көптеген деңгейде бөлуде көрінеді. Кітаптың географиялық ауқымы бұрынғы еңбектерге қарағанда кеңірек, әсіресе Ауғанстанды қамтуы жағынан. Құс және орнитология саласындағы басылымдардағы рецензиялар көбінесе жағымды болғанымен, сын-ескертпелер де болды. Азия құстарын жақсы білетін Питер Кеннерли кейбір суреттердің кішкентай, әдемі емес немесе техникалық тұрғыдан дұрыс емес екенін айтты. Ол сондай-ақ, кейде өте ескі мұражай үлгілеріне артық сенім арту және құс бақылаумен айналысатын әуесқой саяхатшылар жинаған мол деректерді елемеудің қателік екенін, ал көптеген таксономиялық шешімдер жарияланған зерттеулермен расталмаған кездейсоқ таңдаулар сияқты көрінетінін мәлімдеді. «Оңтүстік Азия құстары» кітабын дайындау кезінде Майнерцхагеннің алаяқтығы (кейінгі бөлімде талқыланады) және С. Диллон Риплидің қайтысынан басқа, бірнеше проблемалар туындады. Сонымен қатар, деректерді үйлестіру, суреттер мен карталарды жасау, Ассам, Аруначал Прадеш, Бангладеш және Ауғанстан сияқты «қиын» аймақтар үшін сенімді деректер алу да қиындықтар тудырды. Андаман және Никобар аралдарындағы құстардың жағдайы мен таксономиясына қатысты да маңызды мәселелер болды.

In 1992, Rasmussen took the position of assistant to S. Dillon Ripley, the former secretary of the Smithsonian, who was planning to produce a definitive guide to the birds of South Asia. When he became ill shortly after beginning the project, Rasmussen took over the project, and with artist John C. Anderton, produced Birds of South Asia: The Ripley Guide, a two volume bird guide for the Indian subcontinent which was the first field guide for the area to include sonograms. Volume 1 contains the field guide with over 3400 illustrations in 180 plates, and more than 1450 colour maps. Volume 2 (Attributes and Status) gives specimen measurements, data about identification, status, distribution and habits. Vocalizations are described from recordings, and there are over 1000 sonograms. 1508 species that have occurred in India, Bangladesh, Pakistan, Nepal, Bhutan, Maldives, the Chagos archipelago and Afghanistan are covered, including 85 hypothetical and 67 'possible' species, which are given only short accounts. Notable aspects of Birds of South Asia are its distribution evidence base – the book's authors based their distributional information almost completely on museum specimens – and its taxonomic approach, involving a large number of species level splits. Its geographical range was also greater than that of older works, notably in the inclusion of Afghanistan. Although reviews in the birding and ornithological press have often been favourable, there have been criticisms. Peter Kennerley, author and Asian bird expert, considered that some of the illustrations are small and garish or technically inaccurate. He also believes that the over reliance on sometimes very old museum specimens and dismissal of the wealth of observational data filed by amateur travelling birders is a mistake, and states that many of the taxonomic decisions appear to be random choices, unsupported by published research. Apart from the Meinertzhagen fraud, which is discussed in the next section, and the death of S. Dillon Ripley, other problems in the production of Birds of South Asia included the loss of the main map database during a trip to Burma, and poorly prepared specimen skins. There were also difficulties reconciling sources, delays in producing illustrations and maps, and in obtaining reliable data for "difficult" areas like Assam, Arunachal Pradesh, Bangladesh and Afghanistan. The Andaman and Nicobar Islands also presented serious challenges with regard to the status and taxonomy of their avifaunas.

Майнерцхагенді алдау

[[Файл: Hill Blue Flycatcher (Cyornis whitei), Фрейзерс Хилл, Малайзия. ogv|thumb|Тау көк ұшқыры (бұрын ірі көк ұшқыр), жалған Meinertzhagen жазбалары бар түр.

Оңтүстік Азия құстары туралы зерттеулер жүргізгенде Расмуссен ондаған мың құс үлгілерін зерттеді, себебі марқұм С. Диллон Рипли қай құстарды қосуды анықтау үшін мұражай үлгілерін пайдалануды қатты қолдаған болатын. Табиғи тарих мұражайының Роберт Прайс Джонспен бірге ол онжылдықтарға созылған Майнерцхагеннің алаяқтығы алғашқы ойланғаннан әлдеқайда кең ауқымды екенін көрсетті. Оның жинағындағы 20 000 құс үлгісінің көпшілігі қай жерден жиналғаны туралы жаңаша таңбаланған, ал кейбіреулері қайта орнатылған. Бұрынғы іздеулер Майнерцхагеннің жалған жазбаларына сүйенгендіктен, орман совының қайта табылуы кешікті. Расмуссеннің сәтті экспедициясы оларды елемеді және қалған нақты үлгілер көрсеткен аймақтарды зерттеді. Майнерцхагенге рұқсатсыз үлгілерді алып тастағаны үшін Табиғи тарих мұражайының құс бөлмесіне 18 айға кіруге тыйым салынды, ал ол үлгілер мен кітапхана материалдарын ұрлағаны туралы күдіктер 30 жылдан астам уақыт бойы қызметкерлердің құжаттамасында тіркелді, екі рет қудалауға дейін жетті. (кейін C. banyumas түрінің бір түрі ретінде қарастырылды).

Көрмелер

MSUM-де тұрақты көрмелер ұйымдастырылады; Расмуссеннің жобаларымен байланысты көрмелердің ішінде 2015 жылғы "Қауырсынды айдаһарлар елі: Қытай және құстардың пайда болуы", 2014 жылғы "Бұлттай есіп кетті: Саяхатшы көгершін және жоғалу", 2012 жылғы "Үнсіз көктемнің эхосы: Экологиялық сананың 50 жылдығы" (2012 жылы "Үнсіз көктемнің" 50 жылдығына арналған), 2010 жылғы "Авелюция: Дарвиннің эволюция теориясының дамуындағы құстар" және 2003–2004 жылдардағы "Оңтүстік Азия құстары: Тарих пен жұмбақ" кіреді. Соңғы көрме 2005–2006 жылдары Детройт зообағының жабайы табиғатты түсіндіру галереясында да көрсетілді.