Кіріспе

Архезоя – биологияда бірнеше авторлар енгізген термин, ол организмдер тобын (таксонды) көрсетеді. Авторлардың қатарында Йозеф Антон Максимилиан Перти, Эрнст Геккель және 20-шы ғасырда Томас Кавалье Смит, оның жіктеу жүйесінде бар. Әр автор осы атауды әртүрлі организмдерді көрсету үшін қолданған. Кейінгі авторлардың бір таксон атауын түрлі организмдер тобы үшін қайта қолдануы таксономияда кеңінен сынға ұшырайды, себебі атау сөйлемде қолданылғанда (мысалы, "Архезояда иіс сезу мүшелері жоқ") нақты қолданылуы көрсетілмесе, мағынасы толық болмайды (мысалы, "Архезоя sensu Cavalier Smith (1987) иіс сезу мүшелері жоқ"). Дегенмен, "Архезоя" терминінің барлық қолданылуы қазір ескірген.

Археозоя сенсу Кавальер-Смит (1987)

Кавалер Смит митохондриясы жоқ эукариоттардың парафилетикалық (парафилиялық) аймағы үшін "Архезоя" терминін ұсынды. Маргулис және одан бұрынғылар сияқты (Pelomyxa қараңыз), Кавалер Смит эукариоттардың алғашқы ата-тегі митохондрияның эндосимбиотикалық қабылдануына (эндосимбиоз қараңыз) дейін пайда болды деп сақты. Осы парафилетикалық аймақты басқалар "Гипохондрия" деп атады. Кавалер Смит ұсынған "Архезоя" тұжырымы қарама-қайшы ақпараттар болғандықтан толығымен қабылданбады және митохондриясыз организмдер митохондриясы бар эукариоттардың ұрпақтары деген қарсы тұжырым басым болғанда қолданудан шығарылды. Митохондрияға айналған бактериялық эндосимбионтты алған эукариоттар Кавалер Смит "Метакариот" деп атаған таксономиялық топқа жатқызылды, ал "Архезоя" Кавалер Смит әртүрлі дипломонадтар, Entamoeba, Microsporidia, оксимонадтар, парабазалидтер (Парабазалидтар), пелобионттар (Pelomyxa қараңыз), ретортамонадтар, трихомонадтар және Trimastix (Кавалер Смиттің жіктеу жүйесін қараңыз) сияқты ертеректегі парафилетикалық топты білдірді. "Архезоя" термині қабылданбағандықтан, "Метакариот" терминінің мағынасы "Эукариот" (эукариот) терминімен бірдей болды, ал "Метакариот" артық болды.

Түпкі митохондриялар жоғалады

Эукариоттық протездерде митохондрияның жоқ екені анықталды, олар екінші рет митохондрияны жоғалтқан, яғни олардың ата-тектері бір кезде митохондрияға ие болған, бірақ уақыт өте келе бұл митохондриялар өзгеріп, көлемі кішірейіп немесе жоғалып кеткен. Кейбір организмдерде митохондриялар митосомалар және гидрогеносомалар деп аталатын қарапайым қос мембраналы органеллаларға ыдырады. Органеллалардың кейбір түрлері геномдарының барлығын жоғалтқан. Алғашқы зерттеулер митохондриясы жоқ организмдердің организмнің ядролық ДНҚ-сынан митохондриялық Hsp60 және Hsp70 ақуыздарын өндіргенін көрсетті. Бұл осы организмдердің ата-тектері бір кезде осы ақуыздарды өндіретін митохондрияға ие болғанын, бірақ эндосимбиоздық гендердің тасымалдануы нәтижесінде бұл гендер уақыт өте келе олардың ядролық ДНҚ-сына көшкенін көрсетеді. Осының салдарынан, митохондриялар пайда болғанға дейін митохондриясы жоқ кейбір эукариоттар эукариоттық желіден пайда болды деген пікір нақтыланбады.

Ұзын бұтақ тартымдылығы

Архезоя тобын қолдайтын аргумент – амитохондриалды протестердің филогенетикалық талдауларда эукариоталық эволюциялық желісінен ерте айырылып шыққандығы. Бұл, Архезояның митохондрияны құратын эндосимбиоз процесінен бұрын пайда болған алғашқы эукариоттармен жақын байланыста болғаны туралы пікірді қуаттады.