Кіріспе

Италия макроаймағы Оңтүстік Италия (, , немесе Italia meridionale, ; ; ), сондай-ақ Меридионе (meriˈdjoːne) немесе Меццогиорно (; ; ; ), Италияның оңтүстік аймақтарынан тұратын макроаймақ. "Mezzogiorno" термині бүгінде тарихи және мәдени аймақтың халқымен, жерімен немесе мәдениетімен байланысты аймақтарды білдіреді. Бұл аймақ бұрын саяси тұрғыдан Неаполь және Сицилия патшалықтарының басқаруында болған (ресми түрде Regnum Siciliae citra Pharum және ultra Pharum, яғни "Ағызаның бергі жағындағы Сицилия патшалығы" және "Ағызаның арғы жағындағы Сицилия патшалығы") және кейіннен Италияның ең ірі біртұтас мемлекеті – Екі Сицилия патшалығы құрамына кірген ортақ ұйымға ие болды. Сардиния аралы, бұл аймақтың немесе аталған мемлекеттің құрамына кірмеген және Савойя үйінің билігінде болған, ол ақырында Бурбон басқарған Оңтүстік Италия патшалығын толығымен аннексиялады, дегенмен көбінесе Меццогиорноға қосылады. Италияның Ұлттық Статистика Институты (ISTAT) Сицилия мен Сардинияны қосқанда бөлек статистикалық аймақ құрайтын "Аралдық Италия" (Italia insulare, немесе жай ғана Isole "Аралдар") деп аталатын статистикалық аймақты есепке алмай, өзінің есептерінде бес статистикалық аймақтың біреуін анықтау үшін "Оңтүстік Италия" (Italia meridionale, немесе жай ғана Sud "Оңтүстік") терминін қолданады. Осы бөлімшелер Еуропалық Одақтың Италиядағы бірінші деңгейлі NUTS жүйесінде де, Еуропалық Парламентке сайлау округтерінде де қолданылады.

Меццоджирноның этимологиясы

Францияның оңтүстігіне ұқсас, "Mezzogiorno" итальян термині Италия түбегінің оңтүстігіндегі күннің күшін және оның ортадағы орнын көрсетеді. Бұл термин екі Сицилия Бурбон Корольдігін материктегі Савойя Корольдігі Сардинияның қосып алуынан және одан кейінгі 1861 жылғы Италияның бірігуінен кейін танымал болды.

Өңірлер

Оңтүстік Италия, әдетте, екі Сицилия патшалығының геосаяси шектерімен сәйкес келетін әкімшілік аймақтарды қамтиды деп саналады, олардың ішінде Абруццо, Апулия, Базиликата, Калабрия, Кампания, Молизе және Сицилия кіреді. Сардиния аралы, мәдени, тілдік және тарихи тұрғыдан жоғарыда аталған аймақтардың өзара байланысынан гөрі оларға азырақ байланысты болса да, көбінесе Оңтүстік Италия (Mezzogiorno) құрамына кіріктіріледі.

География

Оңтүстік Италия итальяндық "буттың" төменгі бөлігін құрайды, оның ішінде білезік (Кампания), ең шеткі ұшы (Калабрия), доға (Базиликата) және өкше (Апулия), Молизе (Апулияның солтүстігінде) және Абруццо (Молизедің солтүстігінде) Сицилиямен бірге, Калабриядан тар Мессина бұғазымен бөлінген. "Буттың" өкшесі мен ұшын Таранто шығанағы бөліп тұр, ол өкше мен буттың арасында орналасқан Таранто қаласының атымен аталған. Бұл Ион теңізінің бір саласы. Италия түбегінің батысында, француз Корсика аралының оңтүстігінде орналасқан Сардиния аралы да көбінесе осы аймаққа қосылады. Шығыс жағалауында Адриатика теңізі жатыр, ол Отранто бұғазы арқылы (бұғаз өкшенің ұшындағы ең ірі қаланың атымен аталған) Жерорта теңізінің қалған бөлігіне жалғасады. Адриатика теңізінде, "буттың" шұңқырынан оңтүстікке қарай Монте-Гаргано түбегі орналасқан; ал Тиррен теңізінде Салерно шығанағы, Неаполь шығанағы, Поликастро шығанағы және Гаета шығанағы жатыр, олардың әрқайсысы жағалаудағы ірі қаланың атымен аталады. Салерно шығанағының солтүстік жағалауы мен Сорренто түбегінің оңтүстігінде Амальфи жағалауы созылып жатыр. Түбек ұшынан Капри аралы көрінеді. Климаты негізінен Жерорта теңізі климатына (Кеппен классификациясы Csa) жатады, бірақ ең биік жерлерде (Dsa, Dsb) және Апулия мен Молизедегі жартылай шөлді шығыс аймақтарда, Калабриядағы Ион теңізі бойында және Сицилияның оңтүстік бөліктерінде (BSw) өзгеше. Оңтүстік Италияның ең ірі қаласы – Неаполь, ол мыңжылдықтар бойы сақталған ежелгі грек атымен танымал. Бари, Таранто, Реджио-Калабрия, Фоггия және Салерно да бұл аймақтағы ірі қалалардың қатарында. Аймақ геологиялық тұрғыдан өте активті, тек Апулиядағы Салентодан басқа, және сейсмикалық белсенділігі жоғары: 1980 жылғы Ирпиния жер сілкінісінде 2914 адам қаза тапты, 10 000-нан астам адам жарақат алды және 300 000 адам үйсіз қалды.

Тарихқа дейінгі және ежелгі кезең

Біздің заманымыздан бұрынғы 8 және 7 ғасырларда әртүрлі себептермен, соның ішінде демографиялық дағдарыс (аштық, халық тығыздығы және т.б.), жаңа сауда орындары мен порстарды іздеу, өз отанынан қуылғандықтан гректер оңтүстік Италияға қоныстана бастады. Сонымен қатар, осы кезеңде грек колониялары Қара теңіздің шығыс жағалауы, Шығыс Ливия және Массалия (Марсель) сияқты алыс-жақын жерлерде құрылды. Олардың қатарына Сицилия мен Италия түбегінің оңтүстік бөлігіндегі елді мекендер кірді. Алғашқы грек қоныстанушылары Италияда үш негізгі халықты тапты: аузондықтар, оенотриандықтар және япигтер (соңғылары үш тайпаға бөлінді: даундар, пеукеттер және мессаптар). Грек қоныстанушылары мен жергілікті халықтар арасындағы қарым-қатынас бастапқыда жауластық болды (әсіресе япиг тайпаларымен). Гректердің ықпалы олардың мәдениеті мен өмір салтына әсер етті. Римдіктер Сицилия мен жағалау бойындағы оңтүстік Италия аймағын Магна Греция ("Ұлы Греция") деп атады, себебі ол жағалаудағы грек колонияларымен тығыз қоныстанған; ежелгі географтар бұл терминге Сицилия ғана кіре ме, әлде Апулия мен Калабрия да кіре ме деген мәселеде пікір таластырды, ал Страбон кеңінен анықтама берудің жақтаушысы болды. Осы отарлау арқылы грек мәдениеті Италияға ежелгі грек тілінің диалектілері, діни обрядтары және тәуелсіз полистің дәстүрлері арқылы таралды. Ұлттық грек өркениеті пайда болды, ол кейіннен жергілікті италық және латын өркениеттерімен өзара әрекеттесті. Ең маңызды мәдени жетістік – этрусктің қабылдаған грек әліпбиінің халкидтік/кумейлік түрі болды; ежелгі италық әліпбиі кейіннен латын әліпбиіне айналды, ол әлемде ең көп қолданылатын әліпбиге айналды. Жаңа грек қалаларының көптегені өте бай және қуатты болды, мысалы Неаполис (Νεάπολις, Неаполь, "Жаңа қала"), Сиракуза (Συράκουσαι, Сиракуза), Акрагас (Ἀκράγας, Агридженто) және Сибарис (Σύβαρις, Сибари). Магна Грецияның басқа қалаларына Тарент (Τάρας), Метапонт (Μεταπόντιον), Гераклея (Ἡράκλεια), Эпизефирий Локри (Λοκροὶ Ἐπιζεφύριοι), Региум (Ῥήγιον), Кротон (Κρότων), Турий (Θούριοι), Элея (Ἐλέα), Нола (Νῶλα), Сиесса (Σύεσσα), Барий (Βάριον) және тағы басқалары кірді. Орта ғасырларда Магна Грециядағы грек тұрғындарының көптегені латын тіліне ауысса да, грек мәдениеті мен тілі сақталды және бүгінгі күнге дейін жетті. Мысалы, Калабриядағы (Бовезия) және Салентодағы (Греция Салентина) грек халқының кейбіреулері әлі күнге дейін грек тілі мен салтын сақтап келеді. Грико тілі – бір кездері Магна Греция құраған грек элементтерінің соңғы тірі іздері. Эпирдің Пирр 282 жылы рим гегемониясын тоқтатуға тырысқанда сәтсіз аяқталғаннан кейін, оңтүстік Рим үстемдігіне түсіп, варварлардың шабуылына дейін осындай күйде қалды (Гладиатор соғысы – императорлық биліктің елеулі үзілісі). 476 жылы Батыс Рим құлағаннан кейін 530 жылдары ол Шығыс Рим билігіне қайтадан қайтарылды және императорлық биліктің кейбір нысандары 1070 жылдарға дейін сақталды. Шығыс Римнің толық билігін 6 ғасырдың соңында Зоттоның жаулауымен Ломбардтар аяқтады.

Орта ғасырлар

Готика соғысынан кейін (535–554 жж.) және нормандықтардың келуіне дейін Оңтүстік Италияның тағдыры Шығыс Рим империясының өркендеуімен тығыз байланысты болды. Бірақ 9-шы ғасырда Ломбардтар Византия үстемдігіне қарсы шығып, Козенца аймағын Беневенто герцогтығына қосып алды. Осының салдарынан Ломбард және Византия аймақтары Шығыс монахтығының ықпалына түсті, ал Оңтүстік Италияның көп бөлігі діни өмірде (ғисып-дәстүрлер, культтер және діни рәсімдер) баяу шығыстану процесін бастан кешірді. Бұл грек және эллинистік дәстүрді сақтап, таратып жүрген Шығыс шіркеулері мен монастырларының таралуымен бірге жүрді (Стилодағы Католика монастыры осындай Византиялық ескерткіштердің ең көрнектісі). 11-шы ғасырда нормандықтар басып алғанға дейін, түбектің оңтүстігі Византия, Ломбардия және Аглабид әулеттері арасындағы соғыстардың ошағы болып келді. Соңғысы Оңтүстік Италияда екі әмірлік құрды: Сицилия әмірлігі және 25 жылға жуық Бари әмірлігі. 7-шы ғасырдан 1075 жылға дейін тәуелсіз республика болған Амальфи, сондай-ақ Гаета, Молфетта және Трани шағын дәрежеде, басқа итальяндық теңіз республикаларымен ішкі өркендеу және теңіз маңыздылығы жағынан бәсекелестікке түсті. 999–1139 жылдар аралығында нормандықтар Оңтүстік Италиядағы Ломбардтар мен Византияның барлық иеліктерін басып алып, Италиядағы мың жылдық Рим империясының үстемдігін аяқтады және Сицилиядан мұсылмандарды ығыстырды. Роджер II басқарған Сицилия Нормандық Корольдігі тиімді басқару, көп ұлтты құрамы және діни төзімділігімен ерекшеленді. Нормандықтар, еврейлер, мұсылман арабтар, Византиялық гректер, Ломбардтар және "жергілікті" сицилиялықтар салыстырмалы түрде бейбіт өмір сүрді. Алайда, Нормандық үстемдік 1198 жылы Сицилияның Констанциясы билікке келгенге дейін бірнеше онжылдыққа созылды, содан кейін ол осы әулеттің мүшесі Генрих VI-ға үйленуі арқасында Шваб Хогенштауфен әулетімен ауыстырылды. Сицилияда король Фридрих II заңдарды терең реформалауға ұмтылып, 1231 жылы (Liber Augustalis деп те аталады) Мельфи Конституцияларын қабылдады. Бұл оның патшалығы үшін ерекше және ұзақ уақыт бойы шабыттандырған заңдар жинағы болды. Ол Сицилия Корольдігін орталықтандырылған мемлекетке айналдырып, жазбаша заңның басымдығын орнатты. Liber Augustalis салыстырмалы түрде шағын өзгерістермен 1819 жылға дейін Сицилия заңдарының негізі болып қала берді. Оның Палермодағы сарайында 1220 жылдан бастап өмірінің соңына дейін итальяндық-роман тілінің әдеби формасы – сицилиялық тіл алғаш рет қолданылды, ол болашақта қазіргі итальян тіліне үлкен әсер етті. Осы кезеңде ол Монте қалмағын салдырды және 1224 жылы Неаполь университетін құрды, қазір ол оның құрметіне Università Federico II деп аталады. 1266 жылы Гогенштауфендер әулеті мен Папалық арасындағы қақтығыс Анжу герцогы Карл I-нің Сицилияны басып алуына әкелді. Француздық билікке және салық салуға қарсылық, Византия империясы мен Арагон тажының агенттерінің бүліктерге итермелеуі 1282 жылы Сицилиялық кештей көтерілісіне және Арагон патшасы Петр III-нің сәтті шабуылына әкелді. Нәтижесінде Сицилиялық кештей соғысы 1302 жылы Кальтабелотта бейбіт шартына дейін жалғасты, ол Ескі Сицилия Корольдігін екіге бөлді. Арал Сицилия "Маяқтан тыс Сицилия Корольдігі" немесе Тринакрия Корольдігі деп аталды және оны басқарған Барселона әулетінің Фридрих III-ге өтті. Бір уақытта Сицилия Корольдігі деп аталған, бірақ қазіргі заманғы зерттеулерде Неаполь Корольдігі деп аталатын жарты аралдық аумақтар Анжу әулетінің Карл II-ге өтті, ол оны бұрын басқарған болатын. Осылайша, бейбітшілік – бұл жағдайдың ресми мойындалуы болды. Испания королі 16-шы ғасырдан бастап екі тәжді де басып алғанына қарамастан, Сицилия Корольдігінің екі жартысының әкімшілігі 1816 жылға дейін екі Сицилия Корольдігіне біріктірілгенге дейін бөлек болды.

Ерте заманғы тарих

1442 жылы Альфонсо V Неаполь патшалығын бағындырып, Сицилия мен Неапольді Арагон тажының тәуелділігінде қайта біріктірді. 1458 жылы ол қайтыс болғаннан кейін патшалық тағы екіге бөлінді. Альфонсоның заңды емес ұлы Ферранте Неапольді мұраға алды. Ферранте 1494 жылы қайтыс болғанда, Франция королі VIII Карл Италияға шапқындап, Неаполь тағына Анжуліктердің құқығын пайдаланды, оны әкесі король Рене інісінің өлімінен кейін 1481 жылы мұра еткен еді. VIII Карл 1495 жылы Ферранте мұрагері, Неапольдің II Альфонсосын Неапольден қуды. Бірақ ол көп ұзамай, Арагонның II Фердинандың туысы, II Альфонсоның ұлы Феррантиноға қолдау көрсетуіне байланысты кері шегінуге мәжбүр болды. Феррантино таққа қайта оралды, бірақ 1496 жылы қайтыс болып, оның орнын ағасы IV Фредерик иеленді. Алайда француздықтар өздерінің талаптарынан бас тартпады және 1501 жылы Арагонның Фердинандымен патшалықты бөлісуге келісті, ол өз туысы, король Фредерикті тастап кетті. Бірақ келісім көп ұзамай күшін жойды, Арагон тажы мен Франция патшалық үшін соғысты жаңартты, нәтижесінде Арагон жеңіске жетіп, 1504 жылға қарай Фердинанд патшалықты бақылауға алды. Патшалық Франция мен Испания арасында келесі бірнеше онжылдықтар бойы даулы болып қала берді. Француздардың оны басып алуға жасаған әрекеттері жылдар өте-өте әлсіреп, испандықтардың билігі ешқашан қауіпке ұшырамады. Француздар 1559 жылы Като-Камбре келісімі бойынша патшалыққа деген талаптарынан ресми түрде бас тартты. 1557 жылғы Лондон келісімімен «гарнизондық мемлекет» деп аталатын жаңа тәуелді мемлекет құрылды және Неаполь патшалығының бір бөлігі ретінде Испания тікелей басқарды. Неаполь және Сицилия патшалықтарының, сондай-ақ Милан герцогтігінің басқаруын Италия Кеңесі жүзеге асырды. 1409 жылы соңғы жергілікті мемлекет құлағаннан кейін Иберия билігіне толыққандай өткен Сардиния аралы Арагон Кеңесінің құрамына кірді және XVIII ғасырдың басына дейін солай болды, ол кезде Сардиния Австрияға берілді және 1720 жылы Альпілік Савой үйіне өткізілді. XVIII ғасырдың басында Испания мұрагерлік соғысынан кейін патшалық тағы да қолы ауысты. 1713 жылғы Утрехт келісіміне сәйкес Неаполь Киелі Рим императоры VI Карлға берілді. Ол 1720 жылы Сицилияны да бағындырды, бірақ Австрия билігі ұзаққа созылмады. Неаполь мен Сицилия екеуі де 1734 жылы Польша мұрагерлік соғысы кезінде испан әскері тарапынан бағындырылды, ал Испания королі V Филипптің кіші ұлы, Парма герцогы Карл 1735 жылдан бастап Неаполь мен Сицилия королі болды. Карл 1759 жылы ағасынан мұрагерлік таққа отырғаннан кейін Неаполь мен Сицилияны кіші ұлы IV Фердинандқа қалдырды. Екі патшалық 1735 жылдан бастап Бурбон үйімен жеке одақта болғанына қарамастан, конституциялық жағынан бөлек болды.

XIX ғасырдың басында

Бурбон әулетінің мүшесі болғандықтан, король Фердинанд IV француз революциясы мен Наполеонға қарсы күрестің табиғи жақтасы болды. 1799 жылдың қаңтарында Наполеон Бонапарт француз Республикасы атынан Неапольді басып алып, Партенопея Республикасын, француз клиенттік мемлекетін, патшалықтың мұрагері деп жариялады. Король Фердинанд сол жылдың маусым айына дейін Неапольден Сицилияға қашып кетті. 1806 жылы француз императоры Бонапарт Фердинанд патшаны тағы да тақтан түсіріп, оның інісі Жозеф Бонапартты Неапольдің патшасы етіп тағайындады. 1808 жылғы Байонн жарлығында Наполеон Жозефті Испанияға жіберіп, оның құдайы Жоахим Муратты екі Сицилияның патшасы етіп тағайындады, бірақ бұл патшалықтың құрлықтағы бөлігін ғана басқаруды білдірді. Наполеондық үзіліс кезінде король Фердинанд Сицилияда қала берді, Палермо оның астанасы болды. Наполеон жеңілгеннен кейін 1815 жылғы Вена конгресінде король Фердинанд IV екі Сицилияның Фердинанд I ретінде қайта орнатылды. Ол бұрынғыда жерге талап еткен Папа мемлекетімен келісім жасасты. Король Фердинанд II-ге қарсы Сицилия аралында бірнеше көтерілістер болды, бірақ патшалықтың соңы 1860 жылы Гарибальди бастаған «Мыңдық экспедициямен» ғана келді. Гарибальди Италия бірігуінің символы болды және Савойя үйі мен олардың Сардиния Корольдігі қолдауына ие болды, сондай-ақ солтүстік Италиядағы экономикалық, саяси және мәдени күшті де өзіне тартты. Экспедиция сицилиялық армияның Гарибальди әскеріне қарсы бірнеше жеңіліске ұшырауына әкелді. Палермо мен Сицилияны басып алғаннан кейін, Гарибальди Калабрияға түсіп, Неапольге қарай жылжыды, ал Пьемонт патшалығы Маркеден патшалыққа шабуыл жасады. Соңғы шайқастар 1860 жылы Вольтурн шайқасы және король Франциск II-нің француздық көмек күтіп баспана алған Гета қамалы болды, бірақ ол көмек келмеді. Гарибальди экспедициясына қарсы соңғы қарсылық көрсеткен қалалар Мессина (1861 жылдың 13 наурызында капитуляциялады) және Чивителла-дель-Тронто (1861 жылдың 20 наурызында капитуляциялады) болды. Екі Сицилия Корольдігі таратылып, сол жылы құрылған Италия Корольдігіне қосылды.

1860 жылы Оңтүстік және Солтүстік Италия

Италия біріккен кезде Италияның бұрынғы солтүстік аймақтары мен оңтүстік Екі Сицилия арасындағы айырмашылық зор болды: Солтүстік Италияда шамамен 75 500 километр жол және 2 316 километр теміржол болды, олар жүк тасымалы үшін өзендерге жалғанған көптеген каналдармен байланысты болды; темір және болат өндірісі жылына 17 000 тоннаны құрады. Ал бұрынғы Бурбонның оңтүстік мемлекетінде 14 700 километр жол, 184 километр теміржол (тек Неаполь маңында), өзендерге жалғанған каналдар жоқ, ал темір және болат өндірісі жылына 1 500 тоннаны құрады. 1860 жылы Италия түбегіндегі сауатсыздық деңгейі орташа есеппен 75% болды, ең төменгі көрсеткіш 54% Сардиния Корольдігінде (сонымен қатар «Пьемонт» деп те аталады), ал оңтүстікте ең жоғары көрсеткіш, Екі Сицилия Корольдігінде 87% жетті. 1860 жылы оңтүстік сауда флоты 260 000 тоннаны құрады, ал солтүстік сауда флоты 347 000 тоннаны құрады, 1866 жылы қосылған Венеция флотын есепке алмай, ол 46 000 тоннаға бағаланды. 1860 жылы Италияның сауда флоты Еуропадағы төртінші ірі флот болып, шамамен 607 000 тоннаны құрады. Оңтүстік сауда флоты негізінен Жерорта теңізінде балық аулау және жағалау қатынастары үшін пайдаланылатын желкенді кемелерден тұрды, және оның бу кемелері өте аз болды, тіпті алғашқы бу кемелерінің бірі 1818 жылы Неапольде салынған және жабдықталған болатын. Сауда және әскери флоттардың екеуі де Италияның оңтүстігінің үлкен жағалау сызығымен салыстырғанда жеткіліксіз болды. «Бұл Италия емес! Оңтүстікті басқару және бейнелеу» деген мақалада солтүстік элитасының оңтүстікке деген көзқарасы анық көрінеді. Пьемонттық солтүстік Екі Сицилия Корольдігіне басып кіру қажеттігін сезінді және солтүстік жүйесіне негізделген жаңа басқару нысанын орнатуды қалады, себебі олар оңтүстікті дамылмаған және әлеуметтік капиталдан мүлдем құр болған деп есептеді. Оңтүстікке қатысты бұл көзқарастарды көбінесе оңтүстік Италиядағы тілшілердің солтүстік басшыларына, әсіресе Камилло Бенсоға, оңтүстікке басып кіруді және реформалауды талап ететін, пікірге толы хаттарына байланыстыруға болады. Оңтүстік Италияға деген бұл көзқарастар кемсітуші болғанымен, Италияны біріктіру үшін солтүстіктен көмек қажет деген шын ниетпен келді. Оңтүстік Италияны варварлық деп қарастыру «өркениетті, пьемонттық солтүстіктің» (167) араласуын ақтау үшін себеп болды. Бірақ, басқа көзқарас оңтүстік Италияға деген жеккөрушілікпен сипатталды. Мақалада айтылғандай, «оңтүстіктің ерекшелігінің мұндай көріністері солтүстіктің жоғарылығы туралы жарқын және мақтанға толы сезіміне қауіп төндіреді» (167). Бұл көзқарастар 1860 жылдардағы Солтүстік және Оңтүстік Италия арасындағы айырмашылықты анық көрсетеді. Бұрынғы Екі Сицилияның қосылған аумағы мен солтүстіктегі экономикалық және саяси қуат ортасы арасындағы күрт айырмашылықты түсіндіру үшін нәсілшіл теориялар айтылды, мұндай бөлінудің тамыры екі мүлдем үйлеспейтін нәсілдің бірге өмір сүруінде екендігі болжалды. Британдық тарихшы Денис Мак Смит 1860 жылы солтүстік және жаңадан қосылған оңтүстік Италия арасындағы радикалды айырмашылықты сипаттайды, себебі бұл екі бөлік өркениет деңгейі жағынан мүлдем басқаша болды, Екі Сицилия Корольдігінің Бурбондары феодалдық жүйені жақтады және олар идеялардың таралуынан қорқып, өз халқын солтүстік Еуропаның ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік революциясынан оқшаулап қалуға тырысты. Мак Смит жүргізген зерттеуді итальяндық тарихшы және солшыл саясаткер Антонио Грамши өзінің «Оңтүстік мәселесі» атты кітабында растайды, онда автор 1861 жылы Италия біріккен кезде солтүстік және оңтүстік Италияның «мүлдем қарама-қайшы жағдайларын» атап көрсетеді, онда оңтүстік пен солтүстік мың жылдан астам уақыттан кейін қайта біріктірілді. Грамшидің айтуынша, Италияның солтүстігінде коммуналардың тарихи кезеңі тарихқа ерекше серпін берді және солтүстік Италияда капитализм мен өнеркәсіптің одан әрі дамуына қолайлы Еуропаның басқа мемлекеттеріне ұқсас экономикалық ұйым болды, ал оңтүстік Италияда тарих басқаша болды және әкелік Бурбон әкімшіліктері ешқандай құндылық тудырмады; буржуазия класы болған жоқ, ауыл шаруашылығы бастапқы және жергілікті нарықты қанағаттандыруға жеткіліксіз болды, жолдар, порттар болған жоқ, аймақтың ерекше географиялық ерекшеліктеріне байланысты пайдаланылмаған бірнеше су жолдары болды. Екі Сицилия Корольдігі халқының өмір сүру жағдайларын Рафаэле Де Чезаре де көрсетеді, ол Неаполь королі Фердинанд II жалпы гигиенаның нашар жағдайына жақсарту үшін пайдалы жұмыстар жасауға қызығушылық танытпағанын, әсіресе провинцияларда, канализация желісінің жетіспеуі және су тапшылығы жиі кездесетін мәселелер болғанын хабарлайды. Бригаждық мәселесін оңтүстік итальяндық тарихшы және саясаткер Франческо Саверио Нитті «Батырлар мен қарақшылар» кітабында түсіндіреді, онда қарақшылықтың оңтүстік Италияда эндемикалық екендігі, себебі бурбондар өзінің әскери агенті ретінде оған сенегенін көрсетеді. Оңтүстік Италиядан айырмашылығы, Ломбардия-Венеция Корольдігі, Парма Герцогтығы, Модена Герцогтығы, Тоскана Ұлы Герцогтығы және Пап мемлекеттері сияқты солтүстік және орталық Италияның басқа қосылған мемлекеттерінде қарақшылық аз болды. Оңтүстік итальяндық тарихшы Джустино Фортунато және итальяндық институционалдық дереккөздердің мәліметінше, Оңтүстік Италияның проблемалары Италия бірігуінен бұрын пайда болған, және Джустино Фортунато Бурбондардың ғана емес, Оңтүстіктің проблемаларына жауапты екенін, олардың тамыры бұрынғы ғасырлардағы кедейлік пен оқшаулануда, шетелдік үстемдік пен шетелдік үкіметтерде болғанын атап көрсетеді. Әдебиетте 1860 жылғы кезеңді сицилиялық жазушы Джузеппе Томази ди Лампедуса өзінің «Леопард» (The Leopard) атты әйгілі романында бейнелеген, ол Италия біріккен кезде Сицилияда өтеді. Романның әйгілі соңғы сахнасында, біріккен Италияның сенатына қосылуға шақырылған Салина князі пьемонттық жоғары шенді офицерге «Сицилиялықтар ешқашан өзгергісі келмейді, себебі сицилиялық өзін өте жақсы сезінеді» дейді. Осы және басқа сөздерімен автор сицилиялықтардың ескі өмір салтын өзгертуге тура келгендегі қиындықтарын көрсетеді, бірақ өз аралында қалып қоюға тырысады. Романды Лукино Висконти 1963 жылы «Леопард» атты осы аттас фильміне бейімдеді.

1861 жылдан кейін

Италия біріккеннен кейін оңтүстік экономикасы ауыр зардап шекті және индустрияландыру процесі тоқтап қалды. Кедейлік пен ұйымдасқан қылмыс Оңтүстік Италияда ұзақ жылдар бойы болған мәселелер еді, бірақ бірігуден кейін жағдай одан да нашарлады. Кавур негізгі проблеманың нашар басқару екенін айтты және шешім Пьемонт заң жүйесін қатаң қолдануда деп есептеді. Бұл нәтижеде қарақшылық күрт өсті. Осының салдарынан оңтүстік үлкен экономикалық қиындықтарға тап болды, бұл Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Австралия және Еуропаның басқа да аймақтарына, әсіресе, итальяндықтардың жаппай эмиграциясына және диаспора құруына әкелді. Көптеген жергілікті тұрғындар Генуя, Милан және Турин сияқты Солтүстік Италияның өнеркәсіптік қалаларына көшіп кетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін "Mezzogiorno" аймақтарының кейбірінде индустрияландыру процесі белсенді дамыды. Соғыстан кейінгі 1946 жылғы референдумда аймақ монархияны сақтауға дауыс берді, ең көп қолдау Кампанияда болды. Саяси тұрғыдан алғанда, ол республика құру бойынша референдумда жеңіске жеткен Солтүстік Италиямен келіспеді. Бүгінгі күні оңтүстік аймақ 1950-1960 жылдардағы "экономикалық кереметке" ие болған және жоғары индустрияланған солтүстік және орталық аймақтарға қарағанда экономикалық жағынан кем дамыған болып қала береді.

Экономика

Италияның 1861-1870 жылдардағы бірігуінен бастап, Солтүстік провинциялар мен Италияның оңтүстік жартысы арасындағы экономикалық айырмашылықтың өсуі айқын байқалды. Жаңа корольдіктің алғашқы онжылдықтарында оңтүстікте тиімді жер реформасының жүзеге аспауы, ауыр салықтар мен басқа да экономикалық шаралардың салдарын сезінуге болды. Солтүстік индустриясын дамыту үшін ауылшаруашылық тауарларына қабылданған қорғау шаралары алынып тасталды, бұл көптеген шаруалар, шағын бизнес және жер иелері үшін жағдайды қиын етті. Көптеген адамдар 1892-1921 жылдар аралығында жақсырақ өмір сүру мүмкіншілігін іздеп, эмиграцияға кетті. Бұған қоса, қарақшылық пен мафияның күшеюі зорлық-зомбылыққа, сыбайлас жемқорлыққа және заңсыздыққа әкеп соқты. Премьер-министр Джованни Джолитти бір кезде "заңның мүлдем қолданылмауы мүмкін" жерлердің бар екенін мойындады. Бенито Муссолини билікке келгеннен кейін, "Темір префект" атанған Чезаре Мори оңтүстікте күш алып жатқан қылмыстық ұйымдарды жеңуге белсенді түрде кірісті, және белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді. Алайда, мафия мен фашистер арасындағы байланыс анықталғаннан кейін Мори қызметтен алынды, ал фашистік үгіт мафия жеңілді деп мәлімдеді. Экономикалық тұрғыдан алғанда, фашистік саясат Италия империясын құруға бағытталған еді, ал оңтүстік Италия порттары отарларға сауда жасау үшін стратегиялық маңызға ие болды. Неаполь демографиялық және экономикалық жаңаруды бастан кешірді, бұл негізінен сол жерде дүниеге келген король Виктор Эммануэль III-нің ықпалының нәтижесі болды. 1950 жылдардан бастап, оңтүстікті индустрияландыруға көмектесу мақсатында Cassa per il Mezzogiorno атты ірі мемлекеттік жоспар құрылды. Бұл жоспар екі бағытта жүзеге асыруды көздеді: жер реформалары арқылы 120 000 жаңа шағын шаруашылық құру және "Өсу полюсі стратегиясы" арқылы барлық мемлекеттік инвестициялардың 60% оңтүстікке бағытталуы, осылайша жаңа капиталды тарту, жергілікті кәсіпорындарды дамыту және жұмыспен қамтуды арттыру. Алайда, мақсаттарға толыққанды қол жеткізілмеді, нәтижесінде оңтүстік мемлекеттік субсидияларға тәуелді болып, жеке өсімді өзі қамтамасыз ете алмады. Қазіргі уақытта аймақтық айырмашылықтар сақталып тұр. Ұйымдасқан қылмыс пен жоғары жұмыссыздық деңгейі проблема болып қала береді. Оңтүстік Италияның жағдайын жақсартудағы үлкен жетістіктердің болмауы салдарынан, эмиграция рекордтық деңгейге жетті. Оңтүстік Италиядағы ең маңызды мәселе – бизнесті тарту және жұмыс орындарын құру қабілетінің жетіспеуі. 2007-2014 жылдар аралығында 943 000 итальяндық жұмыссыз қалды, олардың 70% оңтүстіктен келгендер. Оңтүстіктегі жұмыспен қамту деңгейі Еуропалық Одақ елдерімен салыстырғанда ең төменгі көрсеткішті құрайды. Оңтүстік Италияда туризм, сауда, тамақ өнеркәсібі, ағаштан жасалған жиһаз, көтерме сауда, автокөліктерді сату, минералды және қолөнер салалары жұмыс орындарының өсуіне үлкен үлес қосады. Оңтүстік экономикасы туризмге көптеп тәуелді, өйткені ол бай тарихи мұрасымен туристерді қызықтырады. 2015 жылдың шілдесінде SVIMEZ итальяндық ұйымы жариялаған мәліметтерге сәйкес, соңғы жеті жылда оңтүстік Италияның ЖІӨ өсімі теріс болды, ал 2000 жылдан бастап Грекиядан екі есе кем өсті. 2016 жылы оңтүстік Италияның ЖІӨ және экономикасы солтүстік Италиядан екі есе жоғары өсті. 2019 жылы жарияланған Eurostat деректеріне сәйкес, оңтүстік Италия Еуропадағы ең төменгі жұмыспен қамту көрсеткішіне ие: Апулия, Сицилия, Кампания және Калабрияда 2018 жылы 20 мен 64 жас аралығындағы адамдардың 50% -ден азы жұмыс істеді. Бұл негізінен әйелдердің еңбекке қатысу деңгейінің төмендігіне байланысты, өйткені әйелдердің 30% -дан астамы жұмыс істейді, бұл ұлттық және еуропалық орташа көрсеткіштерден (53,1% және 67,4%) төмен. Оңтүстік Италиядағы 8 аймақта (Сицилия, Калабрия, Кампания, Молизе, Апулия, Абруццо және Базиликата) жеке инвестицияларды ынталандыруға және экономикалық өсім мен жұмыс орындарын құруға көмектесетін мемлекеттік-жекешелік серіктестік SMEI Italy жұмыс істейді. Осы сегіз аймақта 1 миллиардтан астам еуро қаржы жұмылдырылды, бұл 5 000-ға жуық шағын және орта бизнес кәсіпорындарын қолдауға мүмкіндік берді.