Кіріспе
Ілиотибиалдық белдеудің зақымдануы. Ілиотибиалдық белдеу синдромы (ITBS) – ең көп кездесетін тізе жарақаттарының екіншісі. Ол тізе жағының сыртқы бөлігінде иліотибиалдық белдеу мен фемурдың жақтық эпикондилі арасындағы үйкелістен туындаған қабынудан пайда болады. Ауырсыну көбінесе тізе жағының сыртқы бөлігінде сезіледі және тізе 30 градусқа иілгенде ең күшті болады. Ерлердегі қауіп факторлары – жамбастың ішкі айналуы және тізеге адукцияның күшеюі.
Iliotibial band syndrome (ITBS) is the second most common knee injury, and is caused by inflammation located on the lateral aspect of the knee due to friction between the iliotibial band and the lateral epicondyle of the femur. Pain is felt most commonly on the lateral aspect of the knee and is most intensive at 30 degrees of knee flexion. Risk factors seen in men are increased hip internal rotation and knee adduction.
Белгілері мен симптомдары
ITBS белгілері тізеден жоғары және тізе буынының сыртында (тізе буынының латеральді жағы) қыстығу сезімінен басталып, белдіктің жамбас сүйегі үстінен қозғалатын жердегі тіндердің ісінуіне немесе қалыңдауына дейін жетеді. Тізе буынының жоғары жағындағы қыстығу сезімі тізенің сыртында немесе iliotibial белдеуінің бойымен сезіледі. Симптомдардың бастапқы пайда болуы кезінде ауырсыну көбінесе физикалық белсенділікten кейін пайда болады, бірақ жағдай прогрестік дамығанда ауырсыну белсенділік кезінде жиі сезіледі және тіпті тыныш күйде де болуы мүмкін. Ауырсыну көбінесе жоғары немесе төмен қарай жүгіргенде немесе қадамды ұзартқанда күшейеді.
Анатомиялық механизм
Илиотибиалдық белдік синдромы – жүгірушілерде тізе жағындағы ауырсынудың негізгі себептерінің бірі. Илиотибиалдық белдеу – тензор фасция лата бұлшық етінің шекесін құрайтын қалың фасциялық жолақ. Ол тізе жағының сыртқы бөлігінде орналасқан, жамбас сүйегінің сыртынан басталып, жамбас және тізе арқылы өтеді, тізеден сәл төменде бекітеді. Бұл жолақ тізе буынының тұрақтандырылуына көмектеседі. Жүгіру және велосипед тебу сияқты дене белсенділіктері кезінде илиотибиалдық белдеу бүйірлік жамбас эпикондилінің үстінен жылжиды, бұл жолақтың үйкелісіне және қабынуына алып келеді. ITBS симптомдарын тудыруы мүмкін қосымша механизмдерге илиотибиалдық белдеудің астындағы майлы және жұмсақ тіндердің қысылуы, сондай-ақ созылмалы илиотибиалдық белдеу бурситі жатады.
Дифференциалдық диагноз
ITBS-ке ұқсас тізе ауыруымен көрінетін басқа да жағдайларды, мысалы, бүйірлік мениск жыртылуы, дегенеративті буын ауруы, бицепс феморисдің тендинопатиясы, стресс-жарақат, пателлофеморальдік синдром және бүйірлік қосымша байланыстың зақымдануын айырып қарау қажет.
Суреттеу
ITBS диагнозын қою үшін көрініс зерттеулері әдетте қажет емес, себебі сипаттамалық белгілер мен физикалық тексеру қорытындылары диагноз қою үшін жеткілікті. Дегенмен, ауыр немесе созылмалы жағдайларда МРТ диагнозды растау үшін, сондай-ақ бүйірлік тізе ауыруының басқа себептерін жоққа шығару үшін қолданылуы мүмкін. Аурудың прогрессиясын бағалау үшін iliotibial жолақтың қалыңдығын өлшеу арқылы ультрадыбыстық зерттеуді де қолдануға болады. ITB синдромын емдеу үшін кортикостероид инъекцияларын, ауызға қабылданатын стероид емес қабынуға қарсы препараттарды (НСҚҚ) немесе ауырған жерге жағылатын НСҚҚ қолдану мүмкін. Кортикостероид инъекциялары алғашқы емнен кейін 7 күннен соң жүгіру кезіндегі ауыруды айтарлықтай азайтады. Денеге қарсы препараттарды, әсіресе анальгетиктерді/қабынуға қарсы препараттарды қолданғанда да ұқсас нәтижелерге қол жеткізуге болады. ITBS-тің көптеген тәуекел факторларымен байланысты болғандықтан, глутеус максимусы және жамбас сыртқы ротаторларының бұлшық еттерін жаттықтыруға ерекше мән беріледі. ITBS асқынуларына емнен кейін қызметке оралу кезіндегі рецидив және күшею, сондай-ақ пателлофеморальдік ауыру синдромына қарай прогрессиялау жатады. ITBS және өлім-жітім/мүгедектік арасындағы байланыс жоқ деп есептеледі. Бір зерттеу көрсеткендей, координацияның өзгеруі жарақат алмаған және ITBS-і бар жүгірушілер арасында айтарлықтай ерекшеленбеген. Бұл нәтиже жүгірушінің өзінің ниетіне қарай координациялау қабілетінің (моторлық координация) ITBS ауыруының ауыруына аз немесе ешқандай әсер етпейтінін көрсетеді. Сонымен қатар, теңіз жаяу әскерінің жаттығу лагерьлеріндегі әскери қызметшілерде ITBS жиі кездеседі. Бір жағдайды зерттеуде негізгі жаттығу кезінде 5,3–22% аурушылық деңгейі тіркелді. АҚШ Теңіз жаяу әскерінің мәліметтері бойынша, жүгірумен/шамадан тыс пайдаланумен байланысты жарақаттар барлық жарақаттардың >12% құрайды. Зерттеулерге сәйкес, түрлі нәсіл, жыныс немесе жас топтарындағы пациенттерде ITBS ауруының таралу деңгейінде ешқандай айырмашылық жоқ. Алайда, әйелдердің жамбас және төменгі аяқ-қолдарының анатомиялық ерекшеліктеріне байланысты ITBS-ке көбірек бейім екендігі туралы пікірлер бар. Сыртқы эпикондильдік ісігі үлкен еркектер ITBS-ке көбірек бейім болуы мүмкін. ITBS-тің таралу деңгейі 15 мен 50 жас аралығында жоғары, бұл көбінесе белсенді спортшыларды қамтиды. ITBS-пен байланысты басқа мамандықтарға велосипедшілер, ауыр атлетикашылар және т.б. жатады. Бір байқау зерттеуінде 254 велосипедшінің 24%-ында 6 жыл ішінде ITBS диагнозы қойылған. Бір зерттеуде кәсіби велосипедшілердің жартысынан астамы (50%) тізе ауыруынан шағымданады. Қосымша зерттеулер көрсеткендей, велосипедшілердегі шамадан тыс пайдаланудан туындаған жарақаттардың 15–24%-ын ITBS құрайды.
Тарих
ITBS-ті 1975 жылы лейтенант-командир Джеймс В. Ренн, қарқынды әскери дайындыққа қатысқан рекруттарда жиі кездесетін тізедегі бүйірлік ауыруды байқағаннан кейін алғаш сипаттады. Ол бастапқыда бұл синдромды илиотибиалдық жолақтың үйкеліс синдромы деп атаған.