Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Медициналық процедура
Медициналық журнал
Medical procedure
the medical journal
Артроскопия (сонымен қатар артроскопиялық немесе кілт тесігі арқылы жасалатын операция) – буынға кішкентай тілік арқылы енгізілетін эндоскоптың көмегімен буынды қарап тексеру және кейде зақымдануды емдеуге бағытталған, аз жарақатты хирургиялық процедура. Артроскопиялық процедуралар алдыңғы крест тәсілдемесін (ACL) қалпына келтіру кезінде жүргізілуі мүмкін. Дәстүрлі ашық операцияға қарағанда буынды толық ашудың қажеті болмайды. Тізе артроскопиясы кезінде тек екі кішкентай тілік жасалады, біреуі артроскоп үшін, екіншісі тізе қуысында қолданылатын хирургиялық құралдар үшін. Бұл қалпына келу уақытын қысқартады және байланыстырылған тіндерге аз зақым келтіруінің нәтижесінде сәттілік деңгейін арттыруы мүмкін. Кішкентай тіліктердің арқасында, жарақаттардың азаюы және қалпына келу уақытының жылдамдығының дәлелденуіне байланысты бұл әдіс кең танымал. Буынды кеңейтіп, хирургиялық кеңістік жасау үшін ирригациялық сұйықтық (көбінесе «физиологиялық» тұзды ерітінді) қолданылады. Хирургиялық құралдар дәстүрлі құралдарға қарағанда кішірек. Хирургтар видеомонитор арқылы буын аймағын көріп, мысалы, буын байламдары сияқты зақымдалған буын тіндерін диагностикалай және жасай алады. Артроскопиялық тексеруді дерлік барлық буынға жасауға болады, бірақ көбінесе тізе, иық, шынтақ, білезік, тобық, аяқ және жамбас буындарына қолданылады.
Arthroscopy (also called arthroscopic or keyhole surgery) is a minimally invasive surgical procedure on a joint in which an examination and sometimes treatment of damage is performed using an arthroscope, an endoscope that is inserted into the joint through a small incision. Arthroscopic procedures can be performed during ACL reconstruction. The advantage over traditional open surgery is that the joint does not have to be opened up fully. For knee arthroscopy only two small incisions are made, one for the arthroscope and one for the surgical instruments to be used in the knee cavity. This reduces recovery time and may increase the rate of success due to less trauma to the connective tissue. It has gained popularity due to evidence of faster recovery times with less scarring, because of the smaller incisions. Irrigation fluid (most commonly 'normal' saline) is used to distend the joint and make a surgical space. The surgical instruments are smaller than traditional instruments. Surgeons view the joint area on a video monitor, and can diagnose and repair torn joint tissue, such as ligaments. It is technically possible to do an arthroscopic examination of almost every joint, but is most commonly used for the knee, shoulder, elbow, wrist, ankle, foot, and hip.
Тізе
Тізе артроскопиясы немесе тізе артроскопиялық хирургиясы – артроскопиялық техникаларды қолданатын хирургиялық операция. Көптеген жағдайларда бұл операция бұрын жасалған классикалық ашық хирургияны (артротомияны) ығыстырды. Артроскопиялық тізе хирургиясы – әлемде жылына шамамен 2 миллион рет орындалатын, ең көп таралған ортопедиялық процедуралардың бірі. Бұл процедуралар көбінесе тізе меніскісінің жарақаттарын емдеу және алдыңғы крест тәсілдемесін (алдыңғы айқас байланысты) қайта құру үшін жасалады. Тізе артроскопиясы орта және егде жастағы тізе ауруына шалдыққан адамдарға ішінара меніскектомия (жарылған меніскіні кесу) үшін жиі қолданылады, бірақ күтілетін оң нәтижелер ғылыми дәлелдермен толыққанды расталмаған. Көптеген зерттеулер остеоартрит және дегенеративті меніскі жарықтары үшін тізе артроскопиялық хирургиясының нәтижелері плацебо (жалған) хирургиясының немесе басқа емдеулердің (мысалы, физиотерапия) нәтижелерінен артық емес екенін көрсетті. Әдеттегі тізе артроскопиясы кезінде кішкентай оптикалық камера (артроскоп) шамамен 4 мм (1/8 дюйм) ені бар кішкентай тілік арқылы буынға енгізіледі. Тізедің басқа бөліктерін қарап тексеру және хирургиялық процедураларды орындау үшін қолданылатын шағын құралдарды енгізу үшін қосымша тіліктер жасалуы мүмкін.
Knee arthroscopy, or arthroscopic knee surgery, is a surgery that uses arthroscopic techniques. It has, in many cases, replaced the classic open surgery (arthrotomy) that was performed in the past. Arthroscopic knee surgery is one of the most common orthopaedic procedures, performed approximately 2 million times worldwide each year. The procedures are more commonly performed to treat meniscus injury and to perform anterior cruciate ligament reconstruction. While knee arthroscopy is commonly used for partial meniscectomy (trimming a torn meniscus) on middle aged to older adults with knee pain, the claimed positive results seem to lack scientific evidence. Many studies have shown the outcomes from knee arthroscopic surgery for osteoarthritis and degenerative meniscal tears are no better than the outcomes from placebo (fake) surgery or other treatments (such as exercise therapy). During an average knee arthroscopy, a small fiberoptic camera (the arthroscope) is inserted into the joint through a small incision, about 4 mm (1/8 inch) width. More incisions might be performed in order to visually check other parts of the knee and to insert the miniature instruments that are used to perform surgical procedures.
Тізе остеоартриті
BMJ Rapid Recommendations тобы остеоартритке қарсы артроскопия жасауға қатысты қатаң ұсыныс білдіреді, себебі жоғары сапалы деректер ұзақ мерзімді пайдасы жоқ екенін және адамдардың 15%-дан азы ғана қысқа мерзімді шамалы пайда көретінін көрсетеді. Веналық тромбоэмболия, инфекциялар және жүйке зақымдануы сияқты сирек, бірақ қауіпті жағымсыз әсерлер болуы мүмкін. BMJ Rapid Recommendation инфографика мен бірлескен шешім қабылдау құралдарын қамтиды, бұл дәрігерлер мен науқастар арасында артроскопиялық хирургияның тәуекелдері мен пайдасы туралы әңгімелесуді жеңілдетуге көмектеседі. Рандомизацияланған бақылау сынақтары бұл процедураның хирургиялық тәуекелдерін қамтитынын және ұзақ мерзімді нақты пайдасы күмәнді немесе жоқ екенін көрсеткенімен, әлемдік сақтандыру компаниялары (мемлекеттік және жеке) оны қаржыландыруды жалғастыруға міндетті деп санайды. Германия бұл ереженің ерекше жағдайы, онда тізе остеоартритіне қарсы қаржыландыру тоқтатылды. Неміс хирургтары тізе артроскопиясын жасауды жалғастырып, оның орнына менискальды жыртық сияқты қосымша диагноз бойынша төлем алуда. 2017 жылғы мета-талдау 3 ай ішінде ауырсынудың өте аз және көбінесе маңызды емес азаюын және функцияның жақсаруын растады (мысалы, 0-ден 100-ге дейінгі шкалада орташа ауырсыну шамамен 5 бірлікке төмендеді). Артроскопия бір жылдан кейін ауырсынуды азайтуға немесе функцияны жақсартуға әсер етпеді. Хирургияның техникалық атауы – артроскопиялық ішінара менискектомия (АІМ). Дегенмен, менискасы жыртылған және остеоартритпен ауыратын науқастарда тізедегі ауырсынуға жасалған артроскопиялық хирургия ересектерге пайда әкелмейді. Бұл менисканың жыртылуы көбінесе ауырсыну мен симптомдарға себеп болмайтынымен байланысты болуы мүмкін, олар остеоартриттің өзінен туындауы мүмкін. Кейбір топтар дерлік барлық науқастарға артроскопиялық ішінара менискектомия жасауға қарсы қатаң ұсыныс білдірді, тек тізесі толығымен қозғалмайтын науқастарда ғана пайдасы болуы мүмкін екенін айтады.
The BMJ Rapid Recommendations group makes a strong recommendation against arthroscopy for osteoarthritis on the basis that there is high quality evidence that there is no lasting benefit and less than 15% of people have a small short term benefit. There are rare but serious adverse effects that can occur, including venous thromboembolism, infections, and nerve damage. The BMJ Rapid Recommendation includes infographics and shared decision making tools to facilitate a conversation between doctors and patients about the risks and benefits of arthroscopic surgery. Even though randomized control trials have demonstrated this to be a procedure which involves the risks of surgery with questionable or no demonstrable long term benefit, insurance companies (government and private) world wide have generally felt obliged to continue funding it. An exception is Germany, where funding has been removed for the indication of knee osteoarthritis. It is claimed that German surgeons have continued to perform knee arthroscopy and instead claim rebates on the basis of a sub diagnosis, such as meniscal tear. A 2017 meta analysis confirmed that there is only a very small and usually unimportant reduction in pain and improvement in function at 3 months (e. g. an average pain reduction of approximately 5 on a scale from 0 to 100). Arthroscopy did not reduce pain or improve function or quality of life at one year. The technical terms for the surgery is arthroscopic partial meniscectomy (APM). Arthroscopic surgery, however, does not appear to result in benefits to adults when performed for knee pain in patients with osteoarthritis who have a meniscal tear. This may be due to the fact that a torn meniscus may often not cause pain and symptoms, which may be caused by the osteoarthritis alone. Some groups have made a strong recommendation against arthroscopic partial meniscectomy in nearly all patients, stating that the only group of patients who may—or may not—benefit are those with a true locked knee.
Бүйір
Бастапқыда жамбас артроскопиясы түсіндіріле алмайтын жамбас ауруын диагностикалау үшін қолданылған, бірақ қазір жамбас буынының ішіндегі де, сыртындағы да жағдайларды емдеуде кеңінен қолданылады. Қазіргі кезде ең көп кездесетін жағдай – бұл фемороацетабулярлық қақтығыстың (FAI) және оған байланысты патологияларды емдеу. Артроскопиялық жолмен емдеуге болатын жамбас жағдайларына лабральды жарықтар, еріген/бөгде дененің алынуы, жамбас буынын шаю (инфекция кезінде) немесе биопсия жасау, хондральды (шеміршек) зақымданулар, остеохондрит диссекансы, терең байламның зақымдануы (және қайта құруы), илеопсоас тендинопатиясы (немесе «щепкілі псоас»), трохантерлік ауру синдромы, илеотибиальды жолақтың «щепкілеуі», остеоартрит (тартысты мәселе), сегізкөз нервінің қысылуы (пириформ синдромы), ишиофеморальді қақтығыс және жамбас ауыстыруды тікелей бағалау кіреді. Жамбас артроскопиясы – лабральды жарықтар, фемороацетабулярлық қақтығыс, остеохондрит диссекансы сияқты көптеген жағдайларды емдеу үшін кеңінен қолданылатын емдеу әдісі.
Hip arthroscopy was initially used for the diagnosis of unexplained hip pain, but is now widely used in the treatment of conditions both in and outside the hip joint. The most common indication currently is for the treatment of femoroacetabular impingement (FAI) and its associated pathologies. Hip conditions that may be treated arthroscopically also includes labral tears, loose / foreign body removal, hip washout (for infection) or biopsy, chondral (cartilage) lesions, osteochondritis dissecans, ligamentum teres injuries (and reconstruction), Iliopsoas tendinopathy (or 'snapping psoas'), trochanteric pain syndrome, snapping iliotibial band, osteoarthritis (controversial), sciatic nerve compression (piriformis syndrome), ischiofemoral impingement and direct assessment of hip replacement. Hip arthroscopy is a widely adopted treatment for a range of conditions, including labral tears, femoroacetabular impingement, osteochondritis dissecans.
Иық
Артроскопия иық ауруларын емдеу үшін жиі қолданылады, оның ішінде: субакромиальды соққы, акромиоклавикулярлық остеоартрит, ротаторлық манжетканың жыртылуы, қатып қалған иық (жапсырмалы капсулит), созылмалы тендонит, бос денелерді алып тастау және ұзын бицепс шекесінің ішінара жыртылуы, SLAP зақымдары және иықтың тұрақсыздығы. Ең көп кездесетін жағдайлар – субакромиальды декомпрессия, Банкарт зақымдарын жөндеу және ротаторлық манжетканы жөндеу. Бұрын, артроскопия пайда болғанға дейін, осы процедуралардың барлығы үлкен тіліктер арқылы буынды ашу арқылы жасалатын. Артроскопиялық иық операциялары соңғы он жылда кеңінен таралды. Халық арасында "кілт-тесік хирургиясы" деп белгілі болған бұл әдіс, стационарлық емдеу уақытын және оңалту қажеттіліктерін азайтады және көбінесе күндізгі стационарда жүргізіледі.
Arthroscopy is commonly used for treatment of diseases of the shoulder including subacromial impingement, acromioclavicular osteoarthritis, rotator cuff tears, frozen shoulder (adhesive capsulitis), chronic tendonitis, removal of loose bodies and partial tears of the long biceps tendon, SLAP lesions and shoulder instability. The most common indications include subacromial decompression, bankarts lesion repair and rotator cuff repair. All these procedures were done by opening the joint through big incisions before the advent of arthroscopy. Arthroscopic shoulder surgeries have gained momentum in the past decade. "Keyhole surgery" of the shoulder as it is popularly known has reduced inpatient time and rehabilitation requirements and is often a daycare procedure.
Қолшағасы
Білек артроскопиясы қайталанатын күш түсіруден туындаған жарақаттардың, білек сүйектерінің сынуларының және жыртылған немесе зақымдалған байланыстыру тіндерінің белгілерін зерттеу және емдеу үшін қолданылады. Сонымен қатар, бұл әдіс білек остеоартритінен туындаған буын зақымдануын анықтау үшін де пайдаланылуы мүмкін.
Arthroscopy of the wrist is used to investigate and treat symptoms of repetitive strain injury, fractures of the wrist and torn or damaged ligaments. It can also be used to ascertain joint damage caused by wrist osteoarthritis.
Жеңіспен қатар
Теміржол буынының артроскопиясы кейде осы буындармен байланысты симптомдар мен белгілерді диагностикалау үшін немесе темiржол буыны дисфункциясы сияқты жағдайларда емдік шара ретінде қолданылады. Теміржол буынының артроскопиясы таза диагностикалық процедура болуы мүмкін, немесе процедура кезінде буынды шаю арқылы пайда болатын, қалдықтар мен қабыну медиаторларын жоюға және ығысқан дискенің дұрыс орнына оралуына көмектесетін тиімді әсерге ие болуы мүмкін. Артроскопия лапароскопияға ұқсас, диск немесе буын беттеріне қатысты хирургиялық араласулар кезінде буынның ішкі жағын көру үшін де қолданылады. Мысалдарға жабысуларды босату (мысалы, күшпен бөлу арқылы немесе лазермен) немесе дискені босату жатады. Артроскопия кезінде биопсия немесе дискенің көлемін кішірету де жүргізілуі мүмкін.
Arthroscopy of the temporomandibular joint is sometimes used as either a diagnostic procedure for symptoms and signs related to these joints, or as a therapeutic measure in conditions like temporomandibular joint dysfunction. TMJ arthroscopy can be a purely diagnostic procedure, or it can have its own beneficial effects which may result from washing out of the joint during the procedure, thought to remove debris and inflammatory mediators, and may enable a displaced disc to return to its correct position. Arthroscopy is also used to visualize the inside of the joint during certain surgical procedures involving the articular disc or the articular surfaces, similar to laparoscopy. Examples include release of adhesions (e. g., by blunt dissection or with a laser) or release of the disc. Biopsies or disc reduction can also be carried out during arthroscopy.
Тарих
Токиодағы профессор Кенджи Такаги 1919 жылы алғаш рет тізе буынының артроскопиялық тексеруін жүргізді. Ол алғашқы артроскопия үшін 7,3 мм цистоскопты пайдаланды. Даниялық дәрігер Северин Нордентофт 1912 жылы Берлиндегі Неміс хирургтар қоғамының 41-ші конгресінде тізе буынының артроскопиясы туралы баяндады. Ол бұл процедураны (латын тілінде) genu arthroscopia деп атады, стерильді тұзды немесе бор қышқылы ерітіндісін оптикалық орта ретінде қолданды және буынға тізе саңылауының сыртқы жиегінен кірді. Бұл тексерулер қайтыс болған немесе тірі науқастарда жүргізілгені белгісіз. Жыртылған тінді анықтағаннан кейін, ол ашық хирургиялық жолмен зақымдалған тінді алып тастады немесе қалпына келтірді. Бастапқыда ол диагностикалық процедуралар үшін электрлік Jacobaeus тораколапароскобын қолданды, ол буынның нашар көрінуін қамтамасыз етті. Кейіннен ол көрінуді жақсарту үшін екі контрастты әдіс жасады. 1930 жылы ол эндоскопиядан бас тартты, ал оның жұмысы көптеген жылдар бойы назарсыз қалды. Ол көбінесе тізе артроскопиясын ойлап тапқан адам деп есептелсе де, интервенциялық хирургияда артроскопияны қолдануда жапондық хирург Масаки Ватанабе басымдыққа ие. Ватанабе доктор Ричард О'Коннордың еңбегінен және оқытуынан шабыттанды. Кейін доктор Хешмат Шахриарри мениск фрагменттерін кесіп алу тәсілдерін тәжірибелеп көрді. Олар алғашқы операциялық артроскопты жасады және бірінші жоғары сапалы түсті суреттерді түсіру үшін бірлесіп жұмыс істеді. Бұл сала технологиялық жетістіктерден, әсіресе 1970-1980 жылдардағы икемді оптикалық талшықтардағы жетістіктерден үлкен пайда көрді. Канадалық дәрігер Роберт Джексон осы процедураны Батыс әлеміне әкелгенімен белгілі. 1964 жылы Джексон Токиода бір жылдық оқудан өтіп, Канада Олимпиадалық құрамасының дәрігері болып қызмет етті. Сол жерде ол Ватанабе клиникасында отыз жыл бұрын қарт адамдардағы артритті зерттеу үшін ғана қолданылған процедураны үйренді. Джексон Торонтоға оралды, онда ол осы техниканы қолдануын жалғастырды және ақырында «әлемдегі артроскопия бойынша ең білікті маман» атанды. Sports Illustrated журналының мәліметінше, «Джексонның ерекше қабілеті – Ватанабеден гөрі процедураның кеңірек қолданылуын білу болды». Джексон бұл техниканы жарақат алған жас және спортшыларға қолдануға болатынын түсінді. Бұрын тізедегі шеміршек немесе байланысу тінінің жарылуы артротомия процедурасын қажет еткен, бұл бір жыл немесе одан да көп уақыттық реабилитацияны немесе мансаптың аяқталуын білдіретін. Джексон кішкентай кесіктермен жасалатын инвазивті емес процедура жарақат алған спортшылардың мансабын сақтап қалуға көмектеседі деп сенді. Бастапқыда көптеген адамдар күмәнмен қараса да, Джексонның процедураны дамыту, оқыту және танымал етуге жасаған күш-жігері Бобби Орр, Уиллис Рид, Джоан Бенуа және Мэри Лу Реттон сияқты спортшылардың мансабын ұзартуға көмектесті. Осы үшін Джексон Sports Illustrated журналының спорт тарихындағы ең ықпалды 40 адамның тізіміне енді, #37 орынды иеленді және тізімдегі жалғыз дәрігер атанды. Көбінесе суару сұйықтығы айналадағы жұмсақ тіндерге сіңіп (экстравазацияланады), бұл әдетте уақытша құбылыс болып табылатын ісінуге әкеледі, толыққандай жазылуына 7-15 күн қажет. Сирек жағдайларда бұл сұйықтық ауыр асқынуларға, мысалы, бөлімше синдромына себеп болуы мүмкін. Алайда, артроскопиялық гленогумеральды хондролиз (PAGCL) артроскопиялық хирургияның сирек кездесетін асқынуы болып табылады және иық буынының шеміршегінің артроскопиялық хирургиядан кейін көп ұзамай тез дегенеративті өзгерістерге ұшырауымен сипатталатын хондролизді қамтиды.
Professor Kenji Takagi in Tokyo has traditionally been credited with performing the first arthroscopic examination of a knee joint, in 1919. He used a 7.3 mm cystoscope for his first arthroscopies. The Danish physician Severin Nordentoft reported on arthroscopies of the knee joint in 1912 at the Proceedings of the 41st Congress of the German Society of Surgeons at Berlin. He called the procedure (in Latin) arthroscopia genu, and used sterile saline or boric acid solution as his optic media, and entering the joint by a portal on the outer border of the patella. It is not clear if these examinations were of deceased or of living patients. After diagnosing torn tissue, he used open surgery to remove or repair the damaged tissue. Initially, he used an electric Jacobaeus thoracolaparoscope for his diagnostic procedures, which produced a dim view of the joint. Later, he developed a double contrast approach to improve visibility. He gave up endoscopy in 1930, and his work was largely neglected for several decades. While he is often considered the inventor of arthroscopy of the knee, the Japanese surgeon Masaki Watanabe, MD, receives primary credit for using arthroscopy for interventional surgery. Watanabe was inspired by the work and teaching of Dr Richard O'Connor. Later, Dr. Heshmat Shahriaree began experimenting with ways to excise fragments of menisci. The first operating arthroscope was designed by them, and they worked together to produce the first high quality color intraarticular photography. The field benefited significantly from technological advances, particularly advances in flexible fiber optics during the 1970s and 1980s. Canadian doctor Robert Jackson is credited with bringing the procedure to the Western world. In 1964, Jackson was in Tokyo completing a one year fellowship and serving as a physician for the Canadian Olympic team. While there, he spent time at the clinic of Watanabe learning the thirty year old procedure that had only been used to investigate arthritis in the elderly. Jackson returned to Toronto where he continued to practice the technique, eventually becoming "the world's foremost expert on arthroscopy". According to Sports Illustrated, "Jackson's particular genius was to recognize a wider application for the procedure than Watanabe ever did." Jackson realized the technique could be used for young, athletic patients that had suffered injuries. Torn knee cartilage or ligaments previously would require an arthrotomy procedure and might mean a year or more of rehab or the end of a career. Jackson believed the less invasive procedure with its smaller incisions would be able to save the career of injured athletes. While many were skeptical at first, Jackson's efforts to develop, teach and popularize the procedure helped to prolong the careers of athletes such as Bobby Orr, Willis Reed, Joan Benoit and Mary Lou Retton. For this, Jackson was named one of Sports Illustrated's forty most impactful people in sport's history, coming in at #37, and the only doctor on the list. Commonly, irrigation fluid may leak (extravasates) into the surrounding soft tissue, causing edema which is generally a temporary phenomenon, taking anywhere from 7–15 days to completely settle. Rarely, this fluid may be the cause of a serious complication, compartment syndrome. However, postarthroscopic glenohumeral chondrolysis (PAGCL) is a rare complication of arthroscopic surgery and involves chondrolysis wherein the articular cartilage of the shoulder undergoes rapid, degenerative changes shortly after arthroscopic surgery.