Йоханнес Фибигер: Нобельдік сыйлық пен ғылыми қателік
Johannes Fibiger
Йоханнес Фибигер – даниялық дәрігер, 1926 ж. Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегері. Ісі қате деп дәлелденгенімен, қатерлі ісіктер зерттеуіне үлкен үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даниялық дәрігер (1867–1928)
Danish physician (1867–1928)
Йоханнес Андреас Гриб Фибигер (23 сәуір 1867 – 30 қаңтар 1928) – Даниялық дәрігер және Копенгаген университетінің анатомиялық патология профессоры. Ол 1926 жылы «Спироптера карциномын ашқаны үшін» физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. Ол Spiroptera carcinoma деп аталатын (бірақ Gongylonema neoplasticum деп дұрыс аталады) дөңгелек құрттың егеуқұйрықтар мен тышқандарда асқазан қатерлі ісігін (жазық клеткалық қатерлі ісікті) тудыруы мүмкін екенін көрсетті. Оның тәжірибелік нәтижелері кейіннен қате қорытындыға келгені дәлелденді. Корольдік швед ғылым академиясының тұрақты хатшысы және Каролинска институтының вирусология кафедрасының профессоры, төрағасы Эрлинг Норрби Фибигердің Нобель сыйлығын «Каролинска институты жасаған ең ірі қателіктердің бірі» деп мәлімдеді. Копенгаген университетінің патологиялық анатомия институтында жұмыс істеген кезде Фибигер 1907 жылы жабайы егеуқұйрықтардан жаңа дөңгелек құрттарды тапты. Ол осы құрттардың егеуқұйрықтарда асқазан қатерлі ісігіне себеп болатынын болжады. 1913 жылы ол дөңгелек құрттарды пайдалана отырып, сау егеуқұйрықтарда эксперименттік жолмен қатерлі ісікті шақыруға қол жеткізгенін хабарлады. Оның жаңалығы сол кезде «эксперименттік медицинаға ең үлкен үлес» деп есептелді. 1926 жылы ол 1915 жылы қоянның құлағының ішкі бетіне шикі көмір шарының майын жағу арқылы эксперименттік жолмен карциноманы тудырған Кацусабуро Ямагивамен бірге физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына үміткер ретінде қарастырылды. Бірақ олар лайықсыз деп танылды және 1926 жылғы сыйлық берілмеді. Келесі жылы Фибигер 1926 жылғы Нобель сыйлығына ретроспективті түрде ие болды. Оның қайтысынан кейін жүргізілген тәуелсіз зерттеулер G. neoplasticum қатерлі ісікті тудыра алмайтынын көрсетті. Фибигердің тапқан ісіктері мен қатерлі ісіктері А витаминінің жетіспеушілігінен пайда болды. Фибигердің деректерін тарихи тұрғыдан қайта қарау оның қатерлі емес ісіктерді қатерлі ісіктермен шатастырғанын анықтады. Дифтерия бойынша оның зерттеу әдісі медицинадағы маңызды зерттеу әдістемесі – бақыланатын клиникалық сынақтың бастауы ретінде қарастырылады.
Johannes Andreas Grib Fibiger (23 April 1867 – 30 January 1928) was a Danish physician and professor of anatomical pathology at the University of Copenhagen. He was the recipient of the 1926 Nobel Prize in Physiology or Medicine "for his discovery of the Spiroptera carcinoma". He demonstrated that the roundworm which he called Spiroptera carcinoma (but is correctly named Gongylonema neoplasticum) could cause stomach cancer (squamous cell carcinoma) in rats and mice. His experimental results were later proven to be a case of mistaken conclusion. Erling Norrby, who had served as the Permanent Secretary of the Royal Swedish Academy of Sciences and Professor and Chairman of Virology at the Karolinska Institute, declared Fibiger's Nobel Prize as "one of the biggest blunders made by the Karolinska Institute." While working at the Institute of Pathological Anatomy of University of Copenhagen, Fibiger discovered new roundworms in 1907 from wild rats. He suspected that the roundworms were responsible for stomach cancer in those rats. In 1913, he reported that he could experimentally induce cancer in healthy rats using the roundworms. His discovery was considered "the greatest contribution to experimental medicine" at the time. In 1926, he was nominated for the Nobel Prize in Physiology or Medicine along with Katsusaburo Yamagiwa, who had experimentally induced carcinoma by painting crude coal tar on the inner surface of rabbits' ears in 1915. However, they were considered undeserving, and the 1926 prize was not given. In the next year Fibiger alone was retrospectively chosen for the 1926 Nobel Prize. After his death, independent researches proved that G. neoplasticum cannot cause cancer. Tumours and cancer produced by Fibiger were due to vitamin A deficiency. Historical reassessment of Fibiger's data revealed that he had mistaken non cancerous tumours for cancerous tumours. His research method on diphtheria is regarded as the origin of an important research methodology in medicine known as controlled clinical trial.
Өмірбаян
Фибигер Данияның Мидтжилланд аймағындағы Силькеборг қаласында дүниеге келген. Ол Кристиан Людвиг Вильгельм Фибигер мен Эльфрида Фибигердің (құрметті аты Мюллер) екінші ұлы болды. Оның әкесі жергілікті дәрігер, ал анасы – жазушы. Ол діни қызметкер және ақын болған әкесінің құрметіне аталған. Оның әкесі үш жасында ішкі қан кетуден қайтыс болды, содан кейін отбасы Копенгагенге көшіп, анасы жазу арқылы ақша табуға кірісті. Анасы Копенгаген аспаздық мектебін – алғашқы аспаздық мектепті құрды. Оның құрметіне аталған әкесі Фибигердің біліміне қолдау көрсетті. 1883 жылы, 16 жасында, ол мектепті бітіріп, зоология мен ботаниканы оқу үшін Копенгаген университетіне түсті. Ол сабақ беріп және зертханада жұмыс істеу арқылы өзін асырады. Ол 1883 жылы бітірді. Содан кейін медицина курсын жалғастырып, 1890 жылы медицина ғылымының кандидаты атағын алды. Бірнеше ай бойы ол әртүрлі ауруханаларда дәрігер болып жұмыс істеді, сонымен қатар Берлинде Роберт Кох пен Эмиль Адольф фон Берингтің басшылығымен оқуын жалғастырды. 1891-1894 жылдары Копенгаген университетінің бактериология кафедрасында С.Ж. Саломонсеннің ассистенты болды. 1894 жылдан бастап Дания Корольдік армиясының медициналық корпусына қосылып, 1897 жылға дейін қызмет етті. Армиядағы қызметі кезінде ол «Дифтерия бактериологиясы» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1895 жылы Копенгаген университеті оған доктор ғылымының кандидаты атағын берді. Ол Копенгагендегі Blegdamshospitalet-те дифтерия зерттеулерін жалғастырды, кіші дәрігер болып жұмыс істеді. Фибигер 1928 жылдың 30 қаңтарында Копенгагенде жүрек тоқтасынан қайтыс болды.
Fibiger was born in Silkeborg, Midtjylland, Denmark. He was the second son of Christian Ludvig Wilhelm Fibiger and Elfride Fibiger (née Müller). His father was a local physician and his mother, an author. He was named after his uncle, who was a clergyman and a poet. His father died of internal bleeding when he was three years of age, after which the family moved to Copenhagen where his mother earned their living by writing. His mother established there the first cooking school, the Copenhagen Cooking School. His namesake uncle supported Fibiger for his education. In 1883, at age 16, he passed his matriculation and was enrolled at the University of Copenhagen to study zoology and botany. He self supported by teaching and working at the laboratories. He graduated in 1883. He continued for a medicine course and earned his medical degree in 1890. For a few months he worked as a physician at different hospitals, and also continued to study under Robert Koch and Emil Adolf von Behring in Berlin. Between 1891 and 1894, he was assistant to C. J. Salomonsen at the Department of Bacteriology of Copenhagen University. From 1894 he joined the Royal Danish Army Medical Corps, where he served till 1897. It was during his army service that he completed his doctoral thesis Research into the bacteriology of diphtheria. The University of Copenhagen awarded him a doctorate degree in 1895. He continued the diphtheria research at Blegdamshospitalet in Copenhagen, working as a Junior Physician. Fibiger died of cardiac arrest in Copenhagen on 30 January 1928.
Қатерлі ісік пен паразитология зерттеулері
Фибигер зертханалық егешқұйрықтарда туберкулезді зерттеген кезде, 1907 жылы Дорпаттан (ресми түрде Тарту, қазір Эстонияда) жиналған кейбір жабайы егешқұйрықтарда ісіктер тапты. Асқазандағы ісігі (папилломасы) бар егешқұйрықтарда да нематодтар мен олардың жұмыртқалары болды. Ол кейбір ісіктердің метастаздық (қатерлі) екенін анықтады. Ол нематодтар асқазан қатерлі ісігіне себеп болатынын болжады. Көп жылдық зерттеулерден кейін, ол 1913 жылы нематодтың асқазан қатерлі ісігін тудыруы мүмкін екенін тәжірибе жүзінде көрсетті. Ол өзінің жаңалығын үш мақаладан тұратын серияда жариялады, сондай-ақ оларды Дания Корольдік ғылым және әдебиет академиясында (Royal Danish Academy of Sciences and Letters) және сол жылы Брюссельде өткен "Ракты зерттеу жөніндегі үшінші халықаралық конференцияда" (Third International Conference for Researches in Cancer) ұсынды. Ол нематодтың жаңа түр екенін біліп, 1914 жылы оны Spiroptera carcinom деп шартты түрде атады. Копенгаген университетінің зоологиялық мұражайынан Хьялмар Дитлевсенмен бірге ол 1914 жылы оны Spiroptera (Gongylonema) neoplastica деп сипаттады. Дитлевсен 1918 жылы сипаттаманы қайта қарастырып, соңғы жарамды атауды – Gongylonema neoplasticum берді. Бірақ Фибигер ресми ғылыми атауды ешқашан қолданбады және үнемі Spiroptera carcinoma-ны пайдаланды. Фибигердің тәжірибесі алғаш рет гельминт паразитінің қатерлі ісікті тудыруы мүмкін екенін және қатерлі ісікті (ісік) тәжірибелік жолмен шақыруға болатынын көрсетті. Оның жаңалығын 1918 жылы екі жапон ғалымы Кацусабуро Ямагаива мен Коичи Ичикава жүргізген тәжірибе растады. Ямагаива мен Ичикава қояндарда қатерлі ісік (карцинома) тудыруды көрсетті. Олар қатерлі ісікті салыстырмалы түрде оңай тудыруға болатынын, құлақтың ішкі бетіне көмір шарының майын жағу арқылы болатынын көрсетті. Кейіннен бірнеше тәуелсіз тәжірибелер егешқұйрықтарда көмір шарының майының қатерлі ісікті тудыратын әсерін растады. Мұндай қолдау дәлелдерімен Фибигердің еңбегі қатерлі ісіктерді зерттеудегі маңызды кезең деп есептелді.
While studying tuberculosis in lab rats, Fibiger found tumors in some wild rats collected from Dorpat (officially Tartu, now in Estonia) in 1907. Rats having stomach tumour (papilloma) also had nematodes and their eggs. He found that some tumours were metastatic (cancerous). He hypothesised that the nematodes caused the stomach cancer. After years of investigation, he experimentally demonstrated in 1913 that the nematode could induce stomach cancer. He published his discovery in a series of three papers, and also presented them at the Académie Royale des Sciences et des Lettres de Danemark (Royal Danish Academy of Sciences and Letters), and Troisième Conférence Internationale pour l’Étude du Cancer (Third International Conference for Researches in Cancer) at Brussels the same year. He knew that the nematode was a new species, and provisionally named it Spiroptera carcinom in 1914. With Hjalmar Ditlevsen, of the Zoological Museum of the University of Copenhagen, he described it as Spiroptera (Gongylonema) neoplastica in 1914. Ditlevsen revised the description in 1918, and gave the final valid name Gongylonema neoplasticum. But Fibiger never used the formal scientific name, and persistently used Spiroptera carcinoma. Fibiger's experiment was the first to show that helminth parasites can cause cancer, and that cancer (tumour) can be experimentally induced. His discovery was supported by the experiment of two Japanese scientists Katsusaburo Yamagiwa and Koichi Ichikawa in 1918. Yamagiwa and Ichikawa demonstrated the induction of cancer (carcinoma) in rabbits. They showed that it was relatively easy to produce cancer was by painting coal tar on the inner surface of the ear. A number independent experiments subsequently confirmed the cancer inducing effect of coal tar in mice. With such supporting evidence, Fibiger's work was regarded a milestone in cancer study.
Жеке өмір
Фибигер Матильда Фибигерге (1863–1954) үйленген. Матильда – оның туысы, ол медицинаны оқып жүрген кезде анасының бизнесіне көмектесу үшін келген. Олар 1894 жылдың 4 тамызында үйленді. Фибигер ішек қатерлі ісігінен зардап шеккен, ал Нобель сыйлығын алғаннан кейін бір ай өткен соң, 1928 жылдың 30 қаңтарында қатерлі ісігінің күшеюінен жүрек талмасынан қайтыс болды. Одан әйелі мен екі баласы қалды.
Fibiger was married to Mathilde Fibiger (1863–1954). Mathilde was his cousin who came to help her mother's business while he was studying medicine. They got married on 4 August 1894. Fibiger had been suffering from colon cancer, and a month after he received his Nobel Prize, he died of heart attack on 30 January 1928 due to his worsening cancer. He was survived by his wife and two children.
Тағайындау және таңдау
Фибигер 1920 жылдан бастап Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына 18 рет ұсынылды. 1926 жылы ол Кацусабуро Ямагавамен бірге екі номинация алды. Нобель комитеті Фолке Хеншен мен Хилдинг Бергстрандты бағалаушылар етіп тағайындады. Олар бір-бірінің қорытындыларымен келіспеді. Хеншен номинацияны қолдап, «эксперименттік карцинома Нобель сыйлығына лайық» деген тұжырым жасады. «Жүлде эксперименттік спироптера карциномасын ашқан Йоханнес Фибигер мен эксперименттік шайыр карциномасын ашқан Кацусабуро Ямагава арасында бөлінуі әділ болар еді», - деді ол. Бірақ Бергстранд оған қарсы шығып, «бұл жағдайда бұрыннан белгілі фактінің (дымоходтаушылар мен фабрика жұмысшылары арасындағы қатерлі ісіктердің таралуы, сол кездегі медициналық факт) эксперименттік растауы, Фибигер мен Ямагаваның жұмысы қатерлі ісіктердің құпиясын шешуде үлкен маңызға ие болуы мүмкін деген үмітті нығайта алмайды. Осы жағдайда, мен бұл жаңалықтарды Нобель сыйлығына лайық деп санамаймын» деді. Нобель комитеті соңғы шешімге келе алмады және 1926 жылғы сыйлықты беруден бас тартты. Келесі жылы Фибигер жеті номинация алды, ал Ямагава тізімнен шығарылды. Оның орнына Отто Генрих Варбург пен Юлиус Вагнер Яурегг есімдері ұсынылды. Хеншен мен Бергстрандтан басқа, Эйнар Хаммерстен үшінші бағалаушы болып тағайындалды. Фибигер туралы Бергстрандтың пікіріне Хаммерстен де қосылды. Сондықтан үш үміткер марапаттауға ұсынылды. Нобель комитеті 1926 жылғы сыйлықты Фибигер мен Варбургке, ал 1927 жылғы сыйлықты Вагнер Яуреггке бірлесіп беруді шешті. Алайда, Каролинска институты Варбургке берілген ұсынысқа белгілі бір себептермен келіспеді, нәтижесінде Фибигер жалғыз жеңімпаз атанды. (Варбург ақыры 1931 жылы сыйлықты алды.) Фибигер: «Бұл ісіктердің нағыз карцинома екендігіне күмән жоқ, және олардың жас жануарларда пайда болуы оларды нағыз қатерлі ісіктер қатарына жатқызуға біздің құқығымызды кемітпейді» деп қорғады. Басты сын Ричард Дуглас Пассиден және оның әріптестері А. Лезе мен Дж. К. Нокстан келді. Олар 1935 жылы S. carcinoma тышқандарда қатерлі ісік тудырмайтынын жариялады. Олар Фибигердің, мүмкін, метаплазияны (қатерлі емес ісік) қатерлі ісікпен шатастырғанын болжады. 1937 жылы В. Крамер эксперименттік жолмен Фибигердің ісігі қатерлі емес екенін көрсетті. Соңғы дәлелді Клод Р. Хичкок пен Э. Т. Белл келтірді. 1952 жылы олар Фибигердің тәжірибелерін қайталады, озық микроскопия мен гистологияны қолданып, тышқандардағы G. neoplasticum-нан туындаған ісіктердің қатерлі емес екенін және ісіктердің негізінен А витаминінің жетіспеушілігінен туындайтынын анықтады. Сондай-ақ, Ямагаваның тізімнен шығарылуы да қателік болды деген пікірлер айтылды. Ямагаваның жұмысы қатерлі ісіктерді зерттеуде ісіктерді тудырудың негізгі құралына айналды. Осы себепті, кейбіреулер Фибигердің Нобель сыйлығын лайықсыз деп санайды, әсіресе Ямагава сыйлық алмағаны үшін. «Энциклопедия Британика» қатерлі ісіктерді зерттеудегі Нобель сыйлықтары туралы нұсқаулығында Ямагаваның жұмысын Фибигерді атамай-ақ, маңызды кезең ретінде көрсетеді. G. neoplasticum канцерогенді емес болса да, басқа гельминттік паразиттік жұқпалар, мысалы Schistosoma haematobium, Opisthorchis viverrini және Clonorchis sinensis адамдарда қатерлі ісіктерге себеп болатыны анықталды.
Fibiger was nominated for the Nobel Prize in Physiology or Medicine 18 times from 1920. In 1926, he received two nominations along with Katsusaburo Yamagiwa. Folke Henschen and Hilding Bergstrand were appointed by the Nobel Committee as assessors. They disagreed on each other's conclusion. Henschen was in favour of the nomination and concluded that "the experimental carcinoma is worthy of the Nobel Prize. It should therefore be just if the prize would be divided between Johannes Fibiger, the discoverer of the experimental spiroptera carcinoma, and Katsusaburo Yamagiwa, the discoverer of the experimental tar carcinoma." But Bergstrand opposed to it, concluding that "an experimental confirmation of a previously known fact [referring to the prevalence of cancer among chimney sweeps and factory workers, an already established medical fact at the time] can, in this case, not be considered that one cannot, at this point, find much support for the possibility that the work of Fibiger and Yamagiwa will have great importance in the solving of the riddle of cancer. Under such circumstances I do not consider these discoveries worthy of the Nobel Prize." The Nobel Committee could not make the final decision and decided not to give the prize for 1926. In the next year, Fibiger received seven nominations, and Yamagiwa was then excluded. Instead there were two other nominees, Otto Heinrich Warburg and Julius Wagner Jauregg. In addition to Henschen and Bergstrand, Einar Hammersten was appointed as the third assessor. On Fibiger, Bergstrand was of the same opinion, Hammersten was in favour. Hence the three nominees were recommended for the award. The Nobel Committee decided to give the 1926 prize jointly to Fibiger and Warburg, and the 1927 prize to Wagner Jauregg. However, the authority at the Karolinska Institute disagreed with the recommendation for Warburg for undisclosed reasons, and Fibiger became the sole winner. (Warburg was eventually awarded the prize in 1931. Fibiger defended "That these tumors are true carcinomata cannot, thus, be doubted, and the fact that they may occur in younger animals does not diminish our right to range them among the true malignant neoplasms." The major challenge came from Richard Douglas Passey, with his colleagues A. Léese, and J. C. Knox. They reported a new finding in 1935 that S. carcinoma do not cause cancer in rats. They concluded that Fibiger probably had mistaken metaplasia (a non cancerous tumour) with malignant neoplasia (true cancer). In 1937, W. Cramer experimentally showed that Fibiger's tumour were not cancerous. The final disproof was shown by Claude R. Hitchcock and E. T. Bell. In 1952, they repeated Fibiger's experiments using advanced microscopy and histology, and conclusively demonstrated that the tumours due to G. neoplasticum in rats were non cancerous, and that the tumours were primarily due to vitamin A deficiency. It is also claimed that exclusion of Yamagiwa was another mistake. Yamagiwa's work has become the primary basis for induction of tumours in cancer research. Because of this, some consider Fibiger's Nobel Prize to be undeserved particularly because Yamagiwa did not receive the prize. Encyclopædia Britannica guide to Nobel Prizes in cancer research mentions Yamagiwa's work as a milestone without mentioning Fibiger. Although G. neoplasticum is non carcinogenic, other helminth parasites such as Schistosoma haematobium, Opisthorchis viverrini and Clonorchis sinensis are now established to cause cancer in humans.