Кіріспе

Валафрид, сондай-ақ Валафрид деп те жазылатын, Страбон (немесе Страбус, яғни "қырылдаған көзді") лақап атымен белгілі (шамамен 808 – 18 тамыз 849) – Германияның оңтүстігіндегі Рейхнау аралында өмір сүрген алемандық бенедиктин монахы және теологиялық жазушы.

Өмір

Валафрид Страбон шамамен 805 жылы Швабияда дүниеге келген. Ол Рейхнау аббаттығында білім алған, онда Тато мен Ветти оның ұстаздары болды, және ол өзінің бір өлеңін олардың көріп білгендеріне арнады. Кейін ол Фулда монастырына барды, онда Рабан Мауруспен біраз уақыт оқыды, содан кейін 838 жылы аббат болып тағайындалған Рейхнауға оралды. Нақты себептері белгісіз, ол монастырьдан қуылды және Шпейерге кетті. Өзінің өлеңдеріне сәйкес, оның қашуының түпкі себебі – Карл Бассіздің тәрбиеленушісі болғанына қарамастан, 840 жылы Иса пайғамбардың ұлы Людовик І қайтыс болғанда, оның үлкен ағасы Лотар І тарапына қосылғандығы еді. Дегенмен, 842 жылы ол монастырьға қайта оралды және 849 жылы бұрынғы шәкіріне елшілік сапарында қайтыс болды. Оның қабір тасын Рабан Мавр жазған, оның элегиялары оны монастырының адал қорғаушысы деп мақтайды.

Шығармалары

Валафрид Страбонның шығармалары дінтанымдық, тарихи және поэзиялық.

Теологиялық еңбектер

Бұл кітапта алғашқы 20 псаломның түсіндірмесі (Pez. Тес. Анекдота нова, iv.) және Рабан Маурустың Леуіліктер кітабына берген түсініктемесінің тұжырымы бар. Валафридке «Expositio quatuor Evangeliorum» атты еңбек те жатқызылады. Оның «De exordiis et incrementis quarundam in observationibus ecclesiasticis rerum» еңбегі 840 және 842 жылдар аралығында Реджинберт кітапханашысы үшін жазылған. Ол түсіндірмелеріне қазіргі неміс тіліндегі сөздерді енгізеді, Сүлейменнің сарайында маймылдар мен таусықтарды ұстағанына еліктеп, кешірім сұрайды. Валафрид өзінің атақты замандасы Радберт үйреткен трансбұғаттау доктринасы туралы дауға кірмейді. Валафрид тек Мәсіх шәкірттеріне Денесі мен Қанының нан мен шарап нысанында (Ескі Келісімнің / Келісімнің көптеген және әртүрлі құрбандықтарына қарамастан) қасиетті құрметін тапсырғанын және оларды есте сақтау үшін үйреткенін атап өтеді (XVI тарау, De sacrificiis Novi Testamenti, et cur mutata sint per Christum sacrificia). Ол Жохан 6-шы тараудағы Мәсіх сөздеріне сілтеме жасап («Менің денем – шынайы тағам, қаным – шынайы сусын») Евхаристияның «Иеміздің денесі мен қаны екеніне» күмәнсіздік білдіреді (XVII тарау). Соңғы тарауда Валафрид Пауылдың метафораларын қолданып, жай және шіркеу қызметкерлерінің иерархиялық құрылымын сипаттайды, оның органикалық бірлік ретіндегі маңыздылығын атап өтеді (1 Кор. 12:11-27). Осылайша ол мемлекеттік қызметтің сипатына қатысты, қоғамға деген жауапкершілік сезіміне негізделген көзқарасын білдіреді. Иоганн Фрид бұл идеалданған схеманы Людовик патшалығындағы мемлекет және сарай туралы қазіргі идеялармен тым көп байланыстырудан сақтанса, Карл Фердинанд Вернер мен Стюарт Эйрли оның қазіргі заманғы сарай ойларына қатысты маңыздылығына көбірек көңіл бөледі: мәтінге қосымша қызығушылық тудыратыны – оның «орталықтан көрініс» білдіретін сарай қызметкері (Валафрид) жазғаны. Валафридтің поэзиялық шығармаларына 9 ғасырдың бірінші жартысында даниялықтар өлтірген Иона монахы Сент-Блафмактың қысқа өмірбаяны; Сент-Маммның өмірбаяны; және «Liber de visionibus Wettini» кітабы кіреді. Бұл соңғы өлең, алдыңғы екеуіне ұқсас гексаметрлік формада жазылған, «Әке» Адалгис бұйрығымен жазылған және 806 жылдан 822 жылға дейін Рейхнау аббаты Хайтоның прозалық баяндамасына негізделген. Ол Гримальдқа, оның ұстазы Веттидің ағасына арналған. Валафрид тыңдаушыларына айтқандай, ол оны жібергенде он сегіз жаста болған. Ол тілшісін өлеңдерін қайта қарауға шақырады, өйткені «монахтың абысынан ештеңе жасыруы заңды емес», сондықтан жазаланбауын қалайды. Виттен көрінісінде Ұлы Карл жыныстық құмарлығы үшін Чистилищеде азап шегіп жатқанын көреді. Бұл жазбада аталған билеушінің аты тікелей айтылмаған, бірақ «Carolus Imperator» сөздері осы тармақтың бас әріптерінен құралған. Валафридтің көптеген өлеңдері корольдер мен патшайымдарға (Лотар I, Карл, Людовик, Пиппин, Джудит және т.б.) және достарына (Айнхард; Гримальд; Рабан Маурус; Тато; Реймс архиепископы Эббо; Мец епископы Дрого және т.б.) арналған. Оның ең танымал өлеңі – Гримальдқа арналған «Liber de cultura hortorum», кейіннен «Hortulus» деп жарияланған. Онда ол өзінің қолымен күткен Рейхнау аралындағы шағын бақшаны сипаттайды. Алдымен сальвия, содан кейін удың қарсы дәрісі – рута, содан кейін қарбыз, емен, лилия, мак және басқа да көптеген өсімдіктер, соңында «барлық шөптерден артық тұратын және гүлдердің гүлі деп аталуға лайық роза» сипатталады. «De Imagine Tetrici» поэмасы диалог түрінде жазылған. Ол Аахендегі Карл Ұлы сарайының алдында тұрған, ат үстінде жалаңаш императорды бейнелейтін ат мүсінінен шабыттанды. Сангалленци 878 кодексі Валафридтің жеке бревиарийі болуы мүмкін, ол Фулдада студент кезінде жазыла бастаған.

Жақсылықпен берілген шығармалар

Иоганн Тритемий, Спонхайм аббаты (1462–1516), оған "Glossa Ordinaria" немесе "Білімді түсіндірмелер" (Білімді әдебиеттер) атты кітаптың авторы деп есептеді. Алайда, бұл еңбек 12 ғасырда жазылған, бірақ Тритемиус жасаған қателік 20 ғасырдың басына дейін қолданыста болды. Қазіргі таңда бұл еңбек Анзельм Лаондық және оның ізбасарларына жатқызылады.