Құстар отбасы: Солтүстік Америка мен Еуразияда кездесетін шағалақайлар (loon/diver) туралы ақпарат. Сипаттамасы, дене мөлшері, жүзу ерекшеліктері мен дауысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстар отряды
Family of birds
Қара шағалалар (Солтүстік Америка ағылшын тілінде) немесе суға батып жүзушілер (Британдық / Ирландиялық ағылшын тілінде) – Солтүстік Американың және Солтүстік Еуразияның көп бөлігінде кездесетін су құстарының тобы. Қазіргі барлық түрлер Гавия туысына, Гавиаидтар тұқымдасына және Гавиаформалар отрядына жатады.
Loons (North American English) or divers (British / Irish English) are a group of aquatic birds found in much of North America and northern Eurasia. All living species of loons are members of the genus Gavia, family Gaviidae and order Gaviiformes.
Сипаттама
Үлкен қаз немесе кішкентай қаз сияқты үлкен құстар су бетінде жүзгенде осы құстарға ұқсайды. Қаздар мен қаздар сияқты, бірақ құс тұқымдасына (Rallidae) жататын сутартарлар мен суқұстар (Podicipedidae) сияқты емес, лоунның саусақтары арасында желбезек бар. Лоундарды корморандармен (Phalacrocoracidae) шатастыруға болады, бірақ оларды ерекше дауысымен ажыратуға болады. Корморандар лоундармен жақын туыстар, және олар сияқты денелі, жүзу кезінде қаздар мен қаздардан айырмашылығы, құрсақтары су астында қалады. Ұшқанда лоундар қалың денесіне қарағанда кішкентай қанаттары бар, семіз қаздарға ұқсайды. Суда жүзгенде құс басын сәл жоғары көтереді, бірақ корморандарға қарағанда одан аз. Ұшу кезінде басы ұқсас су құстарына қарағанда көбірек төмен иеді. Ата және ана лоундардың қауырсыны бірдей, жазда көбінесе қара және ақ түсті, ал кейбір түрлерінде бас пен мойны сұр болады. Барлығының құрсағы ақ. Бұл көптеген теңіз қаздарына (Merginae) ұқсайды – әсіресе кішкентай алтын көздерге (Bucephala) – бірақ көптеген корморандардан ерекшеленеді, олардың қауырсынында сирек ақ түс болады, ал болса, әдетте нәзік өрнектер емес, үлкен дөңгелек дақтар түрінде болады. Лоунның барлық түрлерінің тұмсығы сүйір болады. Аталықтары аналықтарынан орташа есеппен ірілеу, бірақ салыстырмалы өлшемі тек аталық пен аналық бірге болғанда ғана байқалады. Қыста қауырсыны жоғарыдан қара сұр, қанаттарында біраз ақшыл дақтар болады, ал жақ, мойын және ішкі жағы ақ. Содан кейін нақты түрлерін бас, мойын, арқа және тұмсықтың түсі мен мөлшері сияқты белгілі бір ерекшеліктерімен ажыратуға болады. Бірақ қыста лоундарды сенімді анықтау тіпті сарапшылар үшін де қиын – әсіресе кішкентай, жас құстардың қысқы қауырсыны ересектерге ұқсас болғандықтан, мөлшері анықтаудың сенімді құралы емес. Гавиформдылар (Gaviiformes) – жас құстар бірінші қауырсыны түскеннен кейін екінші қауырсынға ауысатын, көптеген құстардағыдай, қауырсын ұштарындағы жұмсақ түктер тозып бітпейтін сияқты, құстардың сирек кездесетін топтарының бірі. Бұл қасиет түтік мұрындылар (Procellariiformes) мен пингвиндерде (Sphenisciformes) де кездеседі, екеуі де лоундармен туыс.
Loons, which are the size of large ducks or small geese, resemble these birds in shape when swimming. Like ducks and geese, but unlike coots (which are Rallidae) and grebes (Podicipedidae), the loon's toes are connected by webbing. The loons may be confused with the cormorants (Phalacrocoracidae), but can be distinguished from them by their distinct call. Cormorants are not too distant relatives of loons, and like them are heavy set birds whose bellies, unlike those of ducks and geese, are submerged when swimming. Loons in flight resemble plump geese with seagulls' wings that are relatively small in proportion to their bulky bodies. The bird points its head slightly upwards while swimming, but less so than cormorants. In flight, the head droops more than in similar aquatic birds. Male and female loons have identical plumage, which is largely patterned black and white in summer, with grey on the head and neck in some species. All have a white belly. This resembles many sea ducks (Merginae) – notably the smaller goldeneyes (Bucephala) – but is distinct from most cormorants, which rarely have white feathers, and if so, usually as large rounded patches rather than delicate patterns. All species of loons have a spear shaped bill. Males are larger on average, but relative size is only apparent when the male and female are together. In winter, plumage is dark grey above, with some indistinct lighter mottling on the wings, and a white chin, throat and underside. The specific species can then be distinguished by certain features, such as the size and colour of the head, neck, back and bill. But reliable identification of loons in winter is often difficult even for experts – particularly as the smaller immature birds look similar to winter plumage adults, making size an unreliable means of identification. Gaviiformes are among the few groups of birds in which the young moult into a second coat of down feathers after shedding the first one, rather than growing juvenile feathers with downy tips that wear off, as is typical in many birds. This trait is also found in tubenoses (Procellariiformes) and penguins (Sphenisciformes), both relatives of the loons.
Мінез-құлық және экология
Қарғалар тамаша жүзушілер, су үстінде де, су астында да қозғалу үшін аяқтарын пайдаланады. Дегенмен, аяқтары денесінің артқы бөлігіне орналасқандықтан, құрлықта жүрулері қиын, бірақ қорқып қалғанда суға жету үшін қысқа қашықтыққа жүгіре алады. Сондықтан, қарғалар жұптасу және ұя салу үшін ғана құрлыққа түседі. Олар күшті ұшады, бірақ қанат жүктемесі жоғары (салмағы мен қанат ауданы арақатынасы), бұл ұшып көтерілуді қиындатады. Шындығында, көптеген түрлер ұшу үшін қанаттарын қағып, су бетінен желге қарсы жүгіріп ұшуға мәжбүр. Тек қызыл тамақ қарғасы (G. stellata) ғана құрлықтан ұша алады. Құстар ұшқаннан кейін, көші-қон кезінде ұзақ қашықтыққа ұша алады. АҚШ Геологиялық қызметінің ғалымдары, кейбір қарғаларға спутниктік жабдықтарды орнатқан, 24 сағат ішінде 1078 км-ге дейін ұшқандарын тіркеді, бұл, әдетте, бір қозғалыс нәтижесінде болған. Солтүстік Еуропа қарғалары негізінен Оңтүстік Балтық теңізі арқылы және тікелей құрлықтан Қара теңізге немесе Жерорта теңізіне көшіп барады. Қарғалар су астында 90 секундқа дейін демін тоқтата алады және 30 жылға дейін өмір сүре алады. Олар көшпенді құстар, қыс айларында солтүстік тұщы сулы көлдердегі ұялап көшіп-қону орындарынан оңтүстік теңіз жағалауларына көшіп барады. Олардың көзінің үстінде орналасқан арнайы тұз бездерінің болуына байланысты, олар тұздылықтың өзгеруіне жақсы бейімделген. Бұл бездер қандағы тұзды сүзіп, тұзды ерітіндіні мұрын жолдары арқылы шығарып тастайды, бұл оларға ұзақ көші-қоннан кейін теңізден балық жеуге және тұзды су ішуге мүмкіндік береді.
Loons are excellent swimmers, using their feet to propel themselves above and under water. However, since their feet are located far back on the body, loons have difficulty walking on land, though they can effectively run short distances to reach water when frightened. Thus, loons avoid coming to land, except for mating and nesting. Loons fly strongly, though they have high wing loading (mass to wing area ratio), which complicates takeoff. Indeed, most species must run upwind across the water's surface with wings flapping to generate sufficient lift to take flight. Only the red throated loon (G. stellata) can take off from land. Once airborne, loons are capable of long flights during migration. Scientists from the U. S. Geological Survey, who have implanted satellite transmitters in some individuals, have recorded daily flights of up to 1078 km in a 24 hour period, which probably resulted from single movements. North European loons migrate primarily via the South Baltic and directly over land to the Black Sea or Mediterranean. Loons can live as long as 30 years and can hold their breath for as long as 90 seconds while underwater. Loons are migratory birds, and in the winter months they move from their northern freshwater lake nesting habitats to southern marine coastlines. They are well adapted to this change in salinity, however, because they have special salt glands located directly above their eyes. These glands filter out salts in their blood and flush this salty solution out through their nasal passages, which allows them to immediately consume fish from oceans and drink saltwater after their long migration.
Тамақ және тамақтандыру
Аңшылар өз жемдерін көзбен табады. Олар негізінен балықтармен қоректенеді, сондай-ақ қосмекенділер, қабықтылылар және орташа мөлшердегі су жануарларымен де толықтырады. Атап айтқанда, олар раковиналар, бақалар, ұлулар, саламандралар және қандасқақтарды жейді. Олар судың ішінде жемдерін оңай көруге болатындықтан, мөлдір көлдерді жақсы көреді. Аңшы өзінің ұзын, сүйір мүсігімен жемді шаншып немесе ұстап алады. Олар омыртқалы жануарларды басынан жейді, осылайша жұтуды жеңілдетеді және барлық жемді тұтас жұтады. Ас қорытуға көмектесу үшін аңшылар көлдердің түбінен ұсақ тастарды жұтып алады. Тауықтар жейтін құмшаңға ұқсас бұл гастролиттер аңшының тамағындағы қабықтылы жануарлардың экзоскелеттері және бақалар мен саламандралардың сүйектері сияқты қатты бөліктерді ұнтақтауға көмектеседі. Гастролиттер асқазанды тазалауға да қатысы бар, бұл ас қорытылмаған бөліктерді құсуға көмектеседі. Аңшылар балық аулаушылар мен аңшылардың тастаған ұсақ қорғасын түйіршіктерін кездейсоқ жұтып алады, бұл қорғасынмен улануға және ақырында өлімге әкеледі. Қорғасын оқ-дәрілер мен суға батыру құралдарын қолдануға тыйым салған елдер мен аймақтарға Мэн, Нью-Гэмпшир, Вермонт, Мичиган, Массачусетс штатының кейбір аймақтары, Йеллоустоун ұлттық паркі, Канада, Ұлыбритания және Дания кіреді.
Loons find their prey by sight. They eat mainly fish, supplemented with amphibians, crustaceans and similar mid sized aquatic fauna. Specifically, they have been noted to feed on crayfish, frogs, snails, salamanders and leeches. They prefer clear lakes because they can more easily see their prey through the water. The loon uses its pointy bill to stab or grasp prey. They eat vertebrate prey headfirst to facilitate swallowing, and swallow all their prey whole. To help digestion, loons swallow small pebbles from the bottoms of lakes. Similar to grit eaten by chickens, these gastroliths may assist the loon's gizzard in crushing the hard parts of the loon's food such as the exoskeletons of crustaceans and the bones of frogs and salamanders. The gastroliths may also be involved in stomach cleaning as an aid to regurgitation of indigestible food parts. Loons may inadvertently ingest small lead pellets, released by anglers and hunters, that will contribute to lead poisoning and the loon's eventual death. Jurisdictions that have banned the use of lead shot and sinkers include but are not limited to Maine, New Hampshire, Vermont, Michigan, some areas of Massachusetts, Yellowstone National Park, Canada, Great Britain, and Denmark.
Көбею
Жаз айларында тұщы сулы көлдерде және/немесе үлкен тоғандарда ұялайды. 0,5 км² дейінгі кішкентай су қоймаларында әдетте бір жұп ғана кездеседі. Ірі көлдерде бірнеше жұп болуы мүмкін, әр жұп көлдің шығанағын немесе бөлігін иеленеді. Дегенмен, қызыл тамақталғыш лонн Арктикадағы кішкентай тас-шоқыларда бірнеше жұп жақын орналасып, колония құрып ұялайды және теңізде немесе үлкен көлдерде азықтанады, одан кейін тағамды балапандарына жеткізеді. Көптеген ұяларда екі жұмыртқа болады, олар мамыр немесе маусым айларында, ендік градусына байланысты салынады. Лонн балапандары ерте дамыған, туғаннан-ақ жүзуге және суға шомылуға қабілетті, бірақ алғашқы екі аптада демалу, жылуды сақтау және жыртқыштардан қорғану үшін ата-аналарының арқасында мінгенімен кездеседі. Балапандарды ата-аналары шамамен алты апта бойы тамақтандырады, бірақ уақыт өте келе өздері жеуге бастайды. 11-12 аптаға келгенде балапандар өздеріне қажетті азықты толыққанды жинап алады және ұшуға кіріседі. Биологтар, әсіресе Чепмен университетінен, қарапайым лоннның (G. immer) көбейіп-өсіп, жұптасу әрекеттерін жан-жақты зерттеді. Көптеген адамдардың ойынша, лонндар өмір бойы бірге болады, бірақ бұл рас емес. Аумақты басып алу себепті, ересек лонн өмірінде бірнеше жұпқа ие болуы мүмкін. Әр көбейіп-өсіп жатқан жұп өз аумағын "бос жүзушілерден" (аумағы жоқ ересектер) қорғауы керек, олар кем дегенде бір иесін қуғысы келіп, көбейіп-өсіп жатқан жерді басып алуға тырысады. Өткен жылы балапандар өсірген аумақтарға шабуыл жасау жиі болады, себебі көбеймейтін лонндар балапандарды жоғары сапалы аумақтарды көрсету үшін нысан ретінде пайдаланады. Еркектердің үштен бірі аумағынан қуылғанда өледі, ал әйелдер көбінесе аман қалады. Аумағынан қуылған, бірақ аман қалған құстар кейін өмірінде қайтадан жұптасып, көбейіп-өсіп жатқан аумақты (қайта) иеленуге тырысады. 2020 жылы Массачусетс штатының Оңтүстік-Шығысындағы Фолл-Ривер қаласында, Массачусетс балық шаруашылығы және жануарлар дүниесі және биологиялық әртүрлілік зерттеу институтында бір ғасырдан астам уақыттан бері алғаш рет лонн балапаны шықты. 2015 жылы балапандарды көбейіп-өсіп және ұя салу үлгілерін қайта қалпына келтіру ниетімен қайта орналастырылды.
Loons nest during the summer on freshwater lakes and/or large ponds. Smaller bodies of water (up to 0.5 km2) will usually only have one pair. Larger lakes may have more than one pair, with each pair occupying a bay or section of the lake. The red throated loon, however, may nest colonially, several pairs close together, in small Arctic tarns and feed at sea or in larger lakes, ferrying the food in for the young. Most clutches consist of two eggs, which are laid in May or June, depending upon latitude. Loon chicks are precocial, able to swim and dive right away, but will often ride on their parents' back during their first two weeks to rest, conserve heat, and avoid predators. Chicks are fed mainly by their parents for about six weeks but gradually begin to feed themselves over time. By 11 or 12 weeks, chicks gather almost all of their own food and have begun to fly. Biologists, especially from Chapman University, have extensively studied the mating behaviour of the common loon (G. immer). Contrary to popular belief, pairs seldom mate for life. Indeed, a typical adult loon is likely to have several mates during its lifetime because of territorial takeover. Each breeding pair must frequently defend its territory against "floaters" (territory less adults) trying to evict at least one owner and seize the breeding site. Territories that have produced chicks in the past year are especially prone to takeovers, because nonbreeding loons use chicks as cues to indicate high quality territories. One third of all territorial evictions among males result in the death of the owner; in contrast, female loons usually survive. Birds that are displaced from a territory but survive usually try to re mate and (re)claim a breeding territory later in life. In 2020, a loon hatched for the first time in over a century in Southeastern Massachusetts at Fall River, the Massachusetts Division of Fisheries and Wildlife and Biodiversity Research Institute. The chicks were relocated in 2015 with the hopes of re establishing breeding and nesting patterns.
Этимологиясы мен таксономиясы
"Дивер" атауы оның балық аулау дағдысымен байланысты туындаған. Солтүстік Америкадағы "лун" атауы, көне ағылшын тіліндегі "lumme" сөзінен – яғни, жаңғырықсыз немесе ұятсыз адам деген мағынадан, немесе скандинавиялық "lum" сөзінен – сал немесе жайсыз деген мағынадан шыққан болуы мүмкін. Қайсысы болса да, бұл атау құстың құрлықта нашар жүру қабілетін көрсетеді. Тағы бір мүмкін шығу тегі – бұл құстарды білдіретін норвегиялық "lom" сөзі, ол көне норвегиялық "lómr" сөзінен келген, және ағылшын тіліндегі "lament" сөзімен туыс болуы мүмкін, бұл лунның ерекше, қайғылы дыбысына сілтеме жасайды. "Гавия" ғылыми атауы жалпы теңіз құстарына қатысты. "Гавия" латын тілінде "смеу" (Mergellus albellus) деп аталатын. Бұл кішкентай теңіз үйрегі лунмен ешқандай қатысы жоқ, ол қара және ақ түсті теңіз құсы, ол балық аулау үшін жүзеді және суға шомылады. Ежелгі римдіктер лун туралы көп білмеген, өйткені олар негізінен солтүстік ендіктерінде кездеседі және соңғы мұз дәуірінен бері Жерорта теңізі аймағында тек сирек қысқы қонақтар ретінде ғана кездесетін секілді. "Гавия" термині тек 18 ғасырда ғана үйректерден лундарға ауыстырылды. Алдыңғы табиғат зерттеушілері лундарды "мергус" (латынша термин – суға секіретін теңіз құстарының барлығы) немесе "колимус" деп атаған, ол 1758 жылы Карл Линнейдің Гавия түрінің алғашқы ғылыми сипаттамасында қолданылған туыс атауы болды. Айынықса, Линнейдің "қалдық туысы" "Колимус" лунға, немесе шағалақайға қатысты деген шатасу көп болды. Солтүстік Америкалық орнитологтар бұл туыс атауын шағалақайға қатысты қолданды, ал еуропалықтар Николас Айлвард Вигорс және Ричард Боудлер Шарпты ұстанғандықтан, лунға қатысты қолданды. Халықаралық зоологиялық номенклатура комиссиясы 1956 жылы бұл мәселені шешу үшін "Колимус" атауын бұдан әрі қолдануға жарамсыз деп жариялап, 1788 жылы Иоганн Рейнхольд Форстер жасаған "Гавия" атауын лун үшін жарамды туыс атауы ретінде бекітті. Дегенмен, жағдай сол кезде де толық шешілмеді, және келесі жылы ICZN Луи Пьер Вьейоның 1818 жылы ұмытылған "Уринаторидае" туыс атауының, жас "Гавиидае" атауынан басымдық алуына жол бермеу үшін қайтадан шара қолдануға мәжбүр болды. Кейбір көрнекті орнитологтар, мысалы Пирс Бродкорб, бұл пікірталасты жалғастыруға тырысты, бірақ ICZN-нің шешімі қанағаттанарлық болды.
The European Anglophone name "diver" comes from the bird's habit of catching fish by swimming calmly along the surface and then abruptly plunging into the water. The North American name "loon" likely comes from either the Old English word lumme, meaning lummox or awkward person, or the Scandinavian word lum meaning lame or clumsy. Either way, the name refers to the loon's poor ability to walk on land. Another possible derivation is from the Norwegian word lom for these birds, which comes from Old Norse lómr, possibly cognate with English "lament", referring to the characteristic plaintive sound of the loon. The scientific name Gavia refers to seabirds in general. The scientific name Gavia was the Latin term for the smew (Mergellus albellus). This small sea duck is quite unrelated to loons and just happens to be another black and white seabird which swims and dives for fish. It is not likely that the ancient Romans had much knowledge of loons, as these are limited to more northern latitudes and since the end of the last glacial period seem to have occurred only as rare winter migrants in the Mediterranean region. The term gavia was transferred from the ducks to the loons only in the 18th century. Earlier naturalists referred to the loons as mergus (the Latin term for diving seabirds of all sorts) or colymbus, which became the genus name used in the first modern scientific description of a Gavia species (by Carl Linnaeus) in 1758. Unfortunately, confusion about whether Linnaeus' "wastebin genus" Colymbus referred to loons or grebes abounded. North American ornithologists used the genus name to refer to grebes, while Europeans used it for loons, following Nicholas Aylward Vigors and Richard Bowdler Sharpe. The International Commission on Zoological Nomenclature tried to settle this issue in 1956 by declaring Colymbus a suppressed name unfit for further use and establishing Gavia, created by Johann Reinhold Forster in 1788, as the valid genus name for the loons. However, the situation was not completely resolved even then, and the following year the ICZN had to act again to prevent Louis Pierre Vieillot's 1818 almost forgotten family name Urinatoridae from overruling the much younger Gaviidae. Some eminent ornithologists such as Pierce Brodkorb tried to keep the debate alive, but the ICZN's solution has been satisfactory.
Танымал мәдениетте
Калифорния аймағындағы түрлі жергілікті мифтерде қараша балық немесе қараша балық әйелінің қайталап келетін бейнесі бар, ол қараша балыққа негізделген. Қараша балық – Онтарио провинциясының ресми құсы және ол Канаданың бір долларлық монетасында бейнеленген, бұл монета «луни» деп аталады. Қараша балық – Миннесота штатының ресми құсы. Висконсин штатының Мерсер қаласы өзін «Әлемнің қараша балық астанасы» деп жариялайды. Генри Дэвид Торо өзінің «Уолден» кітабында Уолден көліндегі қараша балықпен болған ойыншыл және шабыттандыратын кездесуін сипаттайды. Great Lakes Loons – Мичиган штатының Мидленд қаласындағы кәсіби бейсболдың екінші лига командасы. Басты талисман – Лу И. Луон. Warner Bros./Amblin мультсериалы «Tiny Toon Adventures»-те Ширли Луон кейіпкері бейнеленген, ол қалың аңғар акцентімен сөйлейді және жаңа дәуірлік заттарға құмар. Оның дауысын Saturday Night Live тобының мүшесі Гейл Маттиус жазады. Жоғары лига футбол клубы Minnesota United FC өз клубының эмблемасында және команданың лақап аты ретінде қараша балықты пайдаланады. E mu Emulator-ге алдын ала орнатылған үлгі ретінде қосылғандықтан, канадалық қараша балықтың нақты үлгісі, әсіресе «Sueño Latino» (1989) және 808 State-тің «Pacific State» (1989) әндерінде естілген, электронды музыкадағы танымал мотивке айналды.
Various Indigenous myths from the California region have a recurring figure, Loon or Loon Woman, based on the common loon. The common loon is the provincial bird of Ontario and is depicted on the Canadian one dollar coin, which has come to be known affectionately as the "loonie". The common loon is the official state bird of Minnesota. Mercer, Wisconsin, promotes itself as the "Loon Capital of the World". Henry David Thoreau describes a playful and inspiring acquaintance with a loon on Walden Pond in his book Walden. The Great Lakes Loons are a minor league professional baseball team based in Midland, Michigan, United States. The primary mascot is Lou E. Loon. The Warner Bros./Amblin cartoon Tiny Toon Adventures features Shirley the Loon, who speaks with a thick Valley girl accent and is obsessed with superficial New Age paraphernalia. She is voiced by Saturday Night Live cast member Gail Matthius. The Major League Soccer club Minnesota United FC use a loon in the club's crest, and as a nickname for the team. Thanks to its inclusion as a preset in the E mu Emulator, a specific sample of a Canadian loon, notably heard in "Sueño Latino" (1989) and in 808 State’s "Pacific State" (1989), has become a recurring motif in electronic based popular music.
Жазбалар
Көлінің дауысы, Роберт Дж. Лурцема, баяндаушы. Уильям Э. Барклоу жазды. Солтүстік Америкалық Көлі қоры / Ұлттық Audubon қоғамы. (1980)
Voices of the Loon, Robert J. Lurtsema, narrator. recorded by William E. Barklow. North American Loon Fund/National Audubon Society. (1980)