Кіріспе

Құс түрі

Қызыл аяқты қаз (Anser brachyrhynchus) – Гренландияның шығысында, Исландияда, Шпицбергенде және соңғы кезде Новая Земляда көбейетін қаз. Көшпенді, қыстау үшін Солтүстік-Батыс Еуропаға, әсіресе Ирландияға, Ұлыбританияға, Нидерландыға және Батыс Данияға ұшып барады. Күнделікті қолданыста атауы көбінесе "pinkfoot" (көпше түрі "pinkfeet") деп қысқартылады. "Anser" латын тілінде "қаз" деген мағынаны білдіреді, ал "brachyrhynchus" ежелгі грек тіліндегі "brachus" – "қысқа" және "rhunchos" – "мүңкі" сөздерінен құралған. Бұл орташа мөлшердегі қаз, ұзын, қанаттарының жайылуы кең, салмағы айтарлықтай. Оның мүңкісі қысқа, ортасы жарқыраған қызғылт түсті, ал табаны мен ұшы қара. Аяқтары қызғылт түсті. Денесі орташа сұр қоңыр, басы мен мойны – терең, қара қоңыр, құрсағы мен қауырсыны ақ, ал құйрығы сұр, кең ақ ұшымен. Үстіңгі қанат жабындары грек қазына (Anser anser) сияқты біршама сол күңгірт көкшіл сұр түсті, ал ұшу қауырсындары қара сұр. Бұл түр бұршақ қаз (Anser fabalis) түрлесімен (бұрын оның кіші түрі ретінде қарастырылған) ең жақын туыс. Олардың мүңкілерінде ұқсас қара және түсті өрнек бар, бірақ бұршақ қаздың мүңкісі қызғылт сары болса, қызыл аяқты қаздың мүңкісі мен аяқтары қызғылт түсті, сондай-ақ оның реңі ақшыл, сұрғылт. Ол бұршақ қаздың кіші "rossicus" түршесімен шамалас, бірақ атаулы "fabalis" түршесінен айқын кішірек. Ол әртүрлі, жоғары перделі дауыстарды шығарады, әсіресе ұшқанда өте дауысты, үлкен топтары құлақтың жанынан өте қатты естіледі.

Экология

Ұя салу көбінесе мұздықтарға жақын жартастарда, сүтқоректі жыртқыштардан (негізінен арктикалық түлкіден) қорғану үшін, сондай-ақ көлдердегі кішкентай аралдарда болады. Исландияда мамыр айының басынан ортасына дейін, ал Шпицбергенде мамыр айының соңында үштен алтыға дейін жұмыртқа салынады, олардың инкубациясы 26-27 күнге созылады. Жұмыртқадан шыққаннан кейін жас қаздар ата-аналарымен бірге жаяу ең жақын көлге жетеді, онда шамамен 56 күннен кейін қанаттандырылады. Оңтүстікке қарай көші-қон қыркүйек айының ортасынан қазан айының басына дейін, ал солтүстікке қарай сәуір айының ортасынан мамыр айының басына дейін жүзеге асырылады. Қызыл аяқты қаз – Африка-Еуразиялық көшпелі су құстарын сақтау жөніндегі келісімге (AEWA) қолданылатын түрлердің бірі.