Артур Кларк ғарыш саяхатындағы монолиттер және "Бірінші туғандар"

Кіріспе

Артур Кларктың "Ғарыш одиссеясы" романдарындағы ойдан шығарылған артефакттар

Артур Кларктың "Ғарыш одиссеясы" сериясында Монолиттер – қара кубоид пішіндес машиналар. Олардың қабырғалары 1:4:9 (12:22:32) нақты пропорциясында салынған. Кларк оларды "Тұңғыш туғандар" деп атаған, ал олардың Галактикадағы ең алғашқы, жоғары дамыған ақылды түрлер екенін айтады. Роман сериясында (және олар негізінде түсірілген фильмдерде) австралопитектер мен олардың адам ұрпақтары Күн жүйесінде үш Монолитті табады. Кейіпкерлердің осы жаңалықтарға реакциясы серияның сюжетін дамытады және оның ойдан шығарылған тарихына ықпал етеді, әсіресе адамзатты технологиялық прогреске ұмтылуға жетелейді. Алғашқы Монолит оқиғаның басында, қазіргі заманнан 4 миллион жыл бұрын пайда болады. Оны австралопитектердің тобы ашады, бұл эволюцияда құралдар мен қару-жарақтарды қолдану мүмкіндігімен басталатын өзгеріске алып келеді. Кейіннен Галактикада мыңдаған Монолиттердің бар екені анықталады.

Шығу тегі

Монолиттерді салған түрлер ешқашан толыққанды сипатталмаған, бірақ олардың бар екендігі туралы білім Дейв Боуманға 1968 жылғы «2001: Ғарыштық Одиссея» романында және 1982 жылғы жалғасында, «2010: Одиссея Екіншіде» көрсетілгендей, жұлдыздық қақпа арқылы «ғарыштық зообаққа» жеткізілгеннен кейін беріледі. Бұл түрдің бар екендігі тек болжамдарға негізделген, бірақ ол анық, себебі Монолит бірден адам тудырмаған артефакт ретінде танылды. Монолиттерді салған түрлер қазіргі заманнан миллиондаған, тіпті миллиардтаған жыл бұрын ғарыштық саяхатты дамытқан. Романда Кларк оларды «Бірінші Туғандар» деп атайды, өйткені олар ғарыздар аралық саяхатқа қабілетті алғашқы саналы түрлер болған болуы мүмкін. Бұл түрдің өкілдері білімді, әсіресе басқа да ақылды түрлер туралы білімді іздеу үшін ғаламды зерттеді. Бұл ертедегі саяхатшылар тіршіліктің кең таралғанын анықтағанмен, ақылды тіршіліктің дамуы жиі тоқтап қалатынын немесе ерте жойылып кететінін байқады. Сондықтан олар оны дамытуға кірісті. Бірінші Туғандар адамнан мүлдем өзгеше болғанымен, олар «ет пен қаннан» жаратылған, және адамдар сияқты, бастапқыда өлшеуге бейім болды. Алайда, олар бастаған эволюциялық даму жобалары табиғаты бойынша ұзақ уақытты қажет ететін, олардың жасаушыларының өмірінен әлдеқайда ұзақ болатын. Сондықтан олар өз жобаларын бақылау және жүзеге асыру үшін ғасырлар бойы күрделі автоматтандырылған машиналар жасады. Олар ақылды тіршіліктің дамуына жағдай жасайтын тірі әлемді тапқанда, Монолиттерді алыстан бақылайтын бақылаушылар ретінде қалдырды, олар өздерінің жасаушыларының қалауынша әртүрлі әрекеттерге қабілетті болды. Осындай планеталардың бірі, әлі жас кезінде табылған, Жер болды. Сондай-ақ, олар Юпитер мен оның сулы серігі – Еуропаны да бақылады. Марстың құлдырап бара жатқан экологиясы да зерттелді, бірақ Жер сияқты нәтижелі орындарға қарағанда, оған көңіл бөлмеді. Бірінші Туғандар үш Монолит қалдырды, олар гоминидтерді технологияны және ғарыш саяхатын дамытуға итермелеуді жоспарлады. Кларк романында баяндалғандай, Бірінші Туғандар кейіннен саналарын компьютерлерге қалай ауыстыруды білді, осылайша олар ойлайтын машиналарға айналды. Соңында олар тіпті осы жетістіктен де асып, физикалық формадан тәндік емес формаға – «Галактиканың Иелеріне» – өлімсіз және жоғары жылдамдықпен саяхаттауға қабілетті формаға ауыса алды. Бірінші Туғандар физикалық формадан бас тартты, бірақ олардың туындылары, Монолиттер, қалды және бастапқы тапсырмаларын орындауды жалғастырды.

The species that built the Monoliths is never described in detail, but some knowledge of its existence is given to Dave Bowman after he is transported by the star gate to the "cosmic zoo", as detailed in the 1968 novel 2001: A Space Odyssey and its 1982 sequel, 2010: Odyssey Two. The existence of this species is only hypothesized by the rest of humanity, but it is obvious because the Monolith was immediately identified as an artefact of non human origin. The species that built the Monoliths developed interstellar travel millions or perhaps billions of years before the present time. In the novels, Clarke refers to them as the "Firstborn", since they were quite possibly the first sapient species to possess a significant capability of interstellar travel. Members of this species explored the universe in the search of knowledge, especially knowledge about other intelligent species. While these early explorers discovered that life was quite common, they observed that intelligent life was often stunted in its development, or else died out prematurely. Hence, they set about fostering it. Though not at all morphologically similar to humans, the Firstborn were nonetheless creatures of "flesh and blood", and like humans, were originally mortal. However, the evolutionary development projects they began would by their nature require very long time spans to complete, far longer than the lives of their creators. Therefore, the aliens created increasingly complex automated machines to oversee and carry out their projects over the eons. When they encountered a living world that had features in favour of the evolution of intelligent life, they left behind the Monoliths as remote observers that were also capable of taking a variety of actions according to their creators' wishes. One such planet, encountered when it was still quite young, was Earth. They also observed Jupiter and its watery moon, Europa. The decaying ecology of Mars was also visited, but passed over in favour of more fruitful locations like Earth. The Firstborn left behind three Monoliths to observe and enact their plan to encourage hominids to pursue technology and space travel. As described in Clarke's novel, the Firstborn discovered later how to transfer their consciousness into computers, and thus they became thinking machines. In the end, they surpassed even this achievement, and were able to transfer entirely from physical to noncorporeal forms—the "Lords of the Galaxy"—immortal and capable of travelling at great speeds. The Firstborn had abandoned physical form, but their creations, the Monoliths, remained, and continued to carry out their original assignments.

Тихо магниттік аномалиялар

"Тайко магниттік аномалиясы" термині "TMA 0" және "TMA 2" туралы айтқанда шамалы бұрыс түсінік тудырады, себебі олардың ешқайсысы Ай бетінде табылмайды (тіпті Тайко кратерінде де емес) және 2010: Odyssey Two романында сипатталғандай, ешқайсысы да айқын магниттік өріс шығармайды. (Романның кейіпкерлері кейде осы есімдемеге қызығушылықпен сілтеме жасайды.) Романда "Алексей Леонов" ғарыш кемесінің орыс экипажы TMA 2-ні "Загадка" деп атайды ("жұмбақ", "сыр" немесе "қиын мәселе" деген орыс сөзінен).

Тихоның магниттік аномалиясы-1

Тихо магниттік аномалиясы 1 (ТМА 1) деген атау американдық ғылыми спутник Айдың Тихо кратерінде бір жерде анықтаған күшті магнит өрісіне қатысты. Астронавтар бұл магниттік аномалияның жер бетінен 15 метр тереңдікте жатқан белгісіз Монолиттің салдарынан туындағанын анықтады. Романда Монолитті қазып, зерттегенде оның қабырғалары 1:4:9 (12:22:32) пропорциясында созылған қара кубоид екені белгілі болды. Роман бойынша оның өлшемдері; іс жүзінде 1:4:8.8 қатынасында келтірілген. Монолит сол материалдан жасалған платформада, бұзылмаған тастың үстінде тұр. Кларк бұл тізбек немесе пропорция үш белгілі кеңістік өлшемінен гөрі әлдеқайда жоғары өлшемдерге дейін созылуы мүмкін деп болжайды. ТМА 1 ай түнінде қазылып алынды, бірақ күн шыққаннан кейін және тікелей күн сәулесіне ұшыраған соң, ТМА 1 бір рет қуатты энергия шығарып, ол романда Япетусқа (Сатурнның серігі) немесе фильмде Юпитерге бағытталған радиотолқындар ретінде интерпретацияланды. (Келесі романдар фильмнің жалғасын ұстанады, барлық оқиғаны Юпитер маңында өткізеді.) Оның күшті магнит өрісі дереу жоғалады. Роман бойынша кейбір ғалымдар оның магнит өрісі миллиондаған жылдар бойы энергия сақтау механизмі ретінде суперөткізгіштер жүйесінде айналып өткен үлкен электр тогынан пайда болды деп болжайды. Осы электр қуатының барлығы TMA 2 болып анықталатын бір сигналға жұмсалды.

Тихо магниттік аномалия-2

Кейінірек, Юпитерді айналып жүрген ұқсас нысан (өлшемінен басқа) табылды (2001 жылғы роман бойынша Сатурнның серігінде, бірақ бұл 2010: Odyssey Two жалғасында Юпитерге өзгертілді). Бұл нысан "TMA 2" деп аталды, кітапта бұл термин "қосқан есімнен ауытқу" деп сипатталады: оның магниттік өрісі болмады және ол Тиходан миллиондаған шақырым қашықтықта орналасқан. (Дэвид Боуменнің оның үлкен өлшемі туралы айтқандарына байланысты TMA 2 жиі "Үлкен аға" деп аталды.) TMA 2 жұлдыздық қақпа ретінде әрекет етіп, 2001 жылы Дейв Боуманды галактика арқылы тасымалдады және 2010 жылы оның санасын қайта әкелді, сол кезде ол Юпитерді жұлдызға айналдыру үшін миллионнан астам рет көбейтілді. Соңынан TMA 2 Боумен мен HAL-дың цифрланған саналарының мекенжайына айналды және ол жердегі өмірдің эволюциясын бақылау үшін Еуропаға көшті. 2061: Odyssey Three романында, TMA 2 – Еуропада бүйірімен жатқан монолит екені айтылады, себебі оның мөлшері бірдей (2 километрлік ұзындығы) және онда Дейв Боумен мен HAL-дың цифрланған саналары бар; алайда, ешбір кейіпкер оны TMA 2 немесе "Үлкен аға" деп атамайды, оның орнына оны "Ұлы қабырға" деп атап қояды. 3001: The Final Odyssey романында автор еуропалық монолиттің сипаттамасын 20 километрге дейін өзгертеді, сондықтан TMA 2 мөлшерін өзгерткені немесе ол басқа монолит екені белгісіз. Қалай болғанда да, HAL және Боуман адамзатты жою туралы жоғары жақтағылардың бұйрығын білгеннен кейін сол монолитті компьютерлік вирусымен зарарсыздандырады. Вирустың нәтижесінде TMA 0, TMA 1 және TMA 2 / Ұлы қабырға Күн жүйесінен жоғалады.

Тихоның магниттік аномалиясы-0

2513 жылы адамзаттың тарихқа дейінгі эволюциялық ата-бабалары (бірінші романнан белгілі) кездестірген алғашқы Монолит Ольдувай шатқалында, ежелгі тау жыныстарының ішінде табылған және кейіннен "TMA 0" деп аталды.

Басқа монолиттер

TMA белгілері бар Монолиттерден басқа, серияда тағы көптеген Монолиттер кездеседі. Екі рет миллиондаған Монолиттер қысқа мерзімге ғана пайда болады. Біріншісі, 2010: "Одиссея Екі" романында, миллиондаған Монолиттер Юпитерді жұлдызға айналдыру үшін пайда болады, ол кейін Люцифер деп аталды. Екіншісі, 3001: "Соңғы Одиссея" романында, миллиондаған Монолиттер Жерді және адамдар қоныстанған Ганимедті олардың басты жұлдызынан бөгеуге тырысады, мақсаты – адамдарды жою. Басқа да нақты Монолиттер туралы мәліметтер төменде келтірілген.

Ұлы қабырға

2061 романында Еуропаның бір жағына жығылған үлкен Монолит табылды. Ол көлденең орналасуына байланысты Қытайдың Ұлы Қабырғасы сияқты «Ұлы Қабырға» деп аталды. Бұл Монолиттің алғашқы кітаптағы ТМА 0 Жерде жасағандай, еуропалықтарды бақылап отыр деп саналады. 2061 романы бұл Монолиттің бұрынғы романдағы ТМА 2 екенін көрсетеді, бірақ кейіпкерлер оны ешқашан ТМА 2 немесе «Үлкен аға» деп атамайды. Ол ТМА 2 сияқты өлшемде және Боуман мен HAL-дың сандық санасының орны ретінде сипатталады, соңғы романдағы ТМА 2 болғандай. Дегенмен, 3001 романы Ұлы Қабырғаның ұзындығын 20 шақырымға дейін өзгертеді, сондықтан бұл Монолиттің ТМА 2-мен бірдей екені белгісіз. 2061 жылы Боуман мен HAL оның қалай жығылып, Юпитердің өзгергеннен кейін Еуропа бетіне шапқан алып алмаз сынығы – Зевс тауының соққысынан зақымданғанын айтады. Бірақ 3001 жылы жатқан Монолиттің еуропалықтардың дамуын қорғау мақсатында жасалғаны сипатталады. (Артур Кларк әрбір жаңа романында кейбір түсініктерді өзгертетінін мойындады, сондықтан ТМА 2 мен Ұлы Қабырғаны толыққанды сәйкестендіру мүмкін емес.)

Минилит

Кішкентай Монолит 2061 жылы «Галактика» ғарыш кемесінде Хейвуд Флойдтың алдында пайда болады. Ол оны басқа Монолиттерге қарағанда кішкентай болғандықтан «Минилит» деп атайды. Кітаптың соңында Хэлман Минилитті Хейвуд Флойдтың санасын көшіру үшін пайдаланып, оның Монолиттің қызметін анықтауына көмектескені түсіндіріледі.

Жоғары монолит

3001 романында 22-ғасырдың басында TMA 2 450 жарық жылы қашықтықтағы нүктеге жағдай туралы хабар жібергені және қазір ғана одан нұсқаулар алып жатқаны анықталады. Көрінбесе де, бұл Күн жүйесіндегі монолиттерді басқаратын тағы бір монолит деп есептеледі. Яғни, TMA 2 өзінің жоғары тұрған басшысына есеп беріп отырған.

Сыртқы көрінісі мен мүмкіндіктері

Фильмдерде Монолиттер қара түсті, өте жазық, шағылыспайтын төртбұрышты денелер. Бірінші роман бойынша, Африка саваннасындағы монолит мөлдір болған және "таңғы күн оның жиектерінде шағылысқан кезде ғана көру оңай емес еді", бірақ активтенген кезде мөлдірлігі төмендеп, кристал ретінде сипатталған. Сондай-ақ, соңғы монолит активтенген кезде мөлдір кристал ретінде сипатталады. Роман мен фильмдерде монолиттердің өлшемдері 1:4:9 (алғашқы үш оң бүтін санның квадраттары) қатынасында нақты болады. Бұл өлшемдер Монолиттердің қарапайым сыртқы дизайны туралы пікірталас тудыратын негізгі фактор. 2001 жылғы роман бойынша, бұл сандар тізімі үш өлшемде тоқтамайды. Монолиттер әртүрлі өлшемдерде кездеседі: TMA 0 және TMA 1 шамамен 3,3 метрлік, TMA 2 – екі километрлік, ал "минилит" TMA 1-ден кішкентай. Ұлы Қабырға Монолиті 2061 жылғы роман бойынша екі километрлік, ал 3001 жылғы роман бойынша 20 километрлік деп сипатталған. Монолиттер кез келген өлшемді қабылдай алады, себебі 2010: "Одиссея екі" фильмінде, астронавт Дейв Боуменнен жасалған Жұлдызды Бала, Монолиттің іс жүзінде бір ғана өлшемі бар екенін айтады – "қажет болғанша үлкен". Монолиттер өте ұзақ өмір сүретін және сенімді машиналар, миллиондаған жылдар бойы жер астында немесе метеориттердің соққысына және ғарыштағы радиацияға зақым келмей төтеп бере алады. Адамдар тапқан және зерттеген екі Монолит іс жүзінде бұзылмайтын және тесілмейтін, олардың құрамын немесе ішкі құрылымын серия соңына дейін талдауға мүмкіндік бермейді. Доктор Хейвуд Флойд олардың қандай да бір күштік қалқаны бар екенін болжайды, оған қол тигізгенде сондай сезімге ие болады; бұл гипотеза кейін материалдың теориялық беріктігінің шегінен асып түсетін сынақтарға төтеп беру қабілетіне байланысты ықтимал деп қабылданады. Дегенмен, олар толығымен бұзылмайтын емес: Ұлы Қабырға Монолиті (мүмкін, TMA 2) бір жағына қалып, 2061: "Одиссея үш" фильмінде Еуропамен соқтығысқан қатты алмастан жасалған алып метеорит салдарынан зақымдалған. Соңғы кітапта, 3001: "Соңғы Одиссеяда", адамзатқа белгілі үш Монолит те күшті компьютерлік вирустың әсерінен тоқтатылады. Монолиттердің құрамы қандай екені белгісіз, бірақ олардың массасы бар екені анық, бұл жалғыз анықталған қасиет. 2010 жылғы роман бойынша, "Алексей Леонов" ғарыш кемесінің экипажы TMA 2 массасын өлшеп, оның тығыздығы ауадан сәл жоғары екенін анықтайды. Кларк TMA 0 және TMA 1 массаларын ашпаған. 2001 жылы TMA 2 жылдыздық қақпаны ашып, Дейв Боуманды жарық жылдамдығынан асып түсетін жылдамдықпен және қақпаны жасаушылар қалаған үдеумен ғаламды аралап сапарға шығарады. 2010 және 3001 жылдары TMA 2 өзіндік телепортация жасайды. TMA 2 симметриялық бинарлық бөліну және экспоненциалды өсу арқылы бірнеше күн ішінде мыңдаған немесе миллиондаған ұқсас Монолиттерді көбейтіп жасайды. 2010 жылы көптеген бірліктер Юпитердің тығыздығын арттырып, планетаны шағын жұлдызға айналдыратын жұлдыздық тұтануды іске қосады. 3001 жылы TMA 2-нің миллиондаған көшірмелері екі мегақұрылымдық дискіні құрап, Жерден Күнді және Люцифердің Жопиан жүйесіндегі колонияларын жабатын әрекетке көшеді. Роман бойынша Монолиттер Вон Нейман машиналары сияқты ішкі компьютермен басқарылады. 2061 жылы Дейв Боуманның, HAL 9000 және доктор Флойдтың санасы TMA 2-де компьютерлік бағдарламалар ретінде жаңа мекеніне енгізіледі. TMA 2 кейін еуропалықтардың дамуын бақылап, оларды кез келген планетааралық (яғни адам) араласудан қорғайды. TMA 1 және TMA 2 екеуі де кездейсоқ, күшті, бағытталған радиосигналдарды жібереді. TMA 2 22 ғасырда 450 жарық жылы қашықтықта орналасқан жұлдыздық жүйеге радиосигнал жібереді. Алайда, тек TMA 1 ғана күшті магниттік өрістерді көрсеткен.

In the movies, all the Monoliths are black, extremely flat, non reflective rectangular solids. In the first novel, the monolith on the African savannah was transparent and "it was not easy to see except when the morning sun glinted on its edges", but became less transparent when active and was described as a crystal. Also, the final monolith is described as a transparent crystal that becomes less transparent when active. In the novels and in the films, the dimensions of the monoliths are in the precise ratio of 1 : 4 : 9 (the squares of the first three positive integers). These dimensions are the main source of debate about the simple external design of the Monoliths. It is suggested in the 2001 novel that this number series does not stop at three dimensions. The Monoliths come in several different sizes: TMA 0 and TMA 1 are both about 11 feet long, TMA 2 is two kilometers long, and the "minilith" is smaller than TMA 1. The Great Wall Monolith is described as being two kilometers long in the 2061 novel but 20 kilometers long in the 3001 novel. Monoliths may be able to assume any size, because in 2010: Odyssey Two, the Star Child, created from the astronaut Dave Bowman, cryptically notes that the Monolith is actually one size – "as large as necessary". The Monoliths are extremely long lived and reliable machines, able to survive for millions of years buried in the ground or resisting meteorite impacts and radiation in space with no apparent damage. The two Monoliths recovered and examined by humans are virtually indestructible and impenetrable, resisting all attempts to analyze their composition or internal structure right up to the end of the series. Dr. Heywood Floyd proposes they have some sort of force shield, an impression he gets from touching it; this hypothesis is later accepted as probable because the Monoliths resist destructive testing beyond the theoretical limits of material strength. However, they are not completely indestructible: The Great Wall Monolith (perhaps the same as TMA 2) was knocked on its side and suffered from damage caused by a giant meteorite of solid diamond that collided with Europa in 2061: Odyssey Three. In the final book, 3001: The Final Odyssey, all three Monoliths known to humankind are deactivated by being infected with a powerful computer virus. While it is unclear what the composition of the Monoliths is, they clearly have mass, which is about the only observation that can be made. In the novel 2010, the crewmen of the spaceship Alexei Leonov measure the mass of TMA 2 and find that it has a density slightly higher than that of air. The masses of TMA 0 and TMA 1 are never revealed by Clarke. In 2001, TMA 2 opens up a stargate that takes Dave Bowman on a trip across the universe at faster than light speeds, and with as much acceleration as the creators of the stargate wish. In 2010 and again in 3001, TMA 2 teleports itself. TMA 2 replicates itself by a form of symmetrical binary fission and exponential growth to create thousands or millions of identical Monoliths in just a matter of days. In 2010, the many units act to increase the density of Jupiter until stellar ignition is carried out, converting the planet into a miniature star. In 3001, millions of copies of TMA 2 assemble themselves into two megastructure disks that attempt to block the Sun from Earth and Lucifer from its colonies in the Jovian system. The Monoliths are clearly described in the novels as controlled by an internal computer, like Von Neumann machines. In 2061, the consciousness of Dave Bowman, HAL 9000, and Dr. Floyd become incorporated as computer programs in TMA 2 as their new home. TMA 2 then observes the development of the Europans and guards them from any interplanetary (i. e. human) interference. Both TMA 1 and TMA 2 produce occasional, powerful, directional radio transmissions. TMA 2 sends a radio transmission towards a star system about 450 light years away in the 22nd century. However, only TMA 1 ever exhibited any strong magnetic fields.

Іс-шаралар

TMA 2 Монолиті алғашқы еуропалықтарды олардың айларының тоңазып қалуының алдын алу және адамзаттан оларды ажырату арқылы тәрбиелеу қажет деп шешті. Осылайша TMA 2 Юпитерді жаңа жұлдызға айналдырды ("Луцифер" деп аталды, яғни "жарық әкелуші"), Еуропаны өмір сүруге қолайлы жағдайға келтіру үшін. Бірақ бұл Юпитердің жоғарғы атмосферасында жүзіп жүрген мұхит тәрізді жандар – жопиандықтарды құртты. Жопиандықтар тым примитивті деп саналды, себебі олардың ортасы озық өркениетке дамуға ешқандай мүмкіндік бермейтін. TMA 2 21 ғасырдың басында адамзат сәтсіз түр екенін және оны жою қажет болуы мүмкін екенін шешті. TMA 2 Монолитіне өзінің қалауынша примитивті түрлерді жоюға рұқсат берілген, бірақ адамзат сияқты ғарышқа ұша алатын өркениетті жою үшін "жоғарырақ" деңгейдің рұқсаты қажет болды. Бұл "жоғарырақ" деңгей – алыс жұлдыздық жүйеде орналасқан Монолит еді. Бірақ тіпті Монолиттердің де жұлдызаралық байланыстарында жарық жылдамдығының шектеулері болды. Сондықтан TMA 2 жіберген хабардың "жоғарырақ" деңгейге жетуіне 450 жыл кетті. Ол адамзатты жоюға рұқсат беретін жауапты 3001 жылы Күн жүйесіне тағы 450 жылдан кейін жетті. Фрэнк Пул мен Жердегі Европа тобының күш-жігерінің арқасында көтерілген Дейв Боуман мен АИ HAL (қазір Монолиттің есептеу матрицасында "Халман" болып біріккен) TMA 2-ге адамзатты құрып кетуден бұрын жоятын жұқпалы компьютерлік вирусты енгізе алды. Алғашқы туылғандар ежелгі Монолиттер бақылаған эволюциялық тәжірибелерге деген қызығушылықтарын тоқтатпаған сияқты. Монолиттердің байланысы жарық жылдамдығымен шектелген, бірақ Дейв Боуман 2001 жылдың соңында "Ғарыш Одиссеясы" фильмінде жұлдызаралық саяхатқа жіберілді. Боуманды Монолиттер емес, Алғашқы туылғандар жұлдызды балаға айналдырды (Кубрик пен Кларк та Боуманды Монолиттер емес, денесі жоқ шетелдіктер өзгерткенін айтқан). Олар 2010 жылы HAL-ді де өзгертіп, Боуманға серік берді. "3001: Соңғы Одиссея" эпилогында Алғашқы туылғандар Күн жүйесіндегі Монолиттермен адамзаттың соңғы қақтығысын бақылап отырғаны, бірақ араласпауды таңдағаны айтылады, мүмкін, оны адамзаттың қабілеттерін сынау деп санайды – олар Монолиттерді тоқтатудың жолын табады және өзінің құндылығын дәлелдейді, немесе сәтсіздікке ұшырап, Монолиттердің дұрыстығын көрсетеді. TMA 2 Монолитінен айырмашылығы, оның адамзатқа қатысты бағасы 2001 жылға дейінгі әлеуметтік прогреске негізделген, ал Алғашқы туылғандар 3001 жылдың бейбіт және жауапты адамзатын өмір сүруге лайық деп санайды, немесе кем дегенде еуропалықтарға қауіпті емес деп есептейді. Олардың бағалауы дұрыс болып көрінеді, себебі кейіннен Фрэнк Пул және басқа адамдар Еуропаға қонды және алғашқы жергілікті еуропалықтармен бейбіт қарым-қатынас орнатуға тырысады.

The TMA 2 Monolith had judged that it would be desirable to nurture the primitive Europans by preventing the eventual freezing of their moon, and to keep humanity separated from them. TMA 2 thus converted Jupiter into a new star (dubbed "Lucifer", meaning "light bringer") to warm Europa into more habitable conditions – at the cost of exterminating the Jovians, ocean like creatures who swam through the upper atmosphere of Jupiter. The Jovians were judged too primitive, as due to their environment they had no hope of ever developing to become an advanced civilization. TMA 2 also apparently decided, in the early 21st century, that humanity was a failed species and that it was possibly necessary to destroy them. Apparently the TMA 2 Monolith was allowed to destroy primitive species at its own discretion, but needed the authorisation of a "superior" to destroy an advanced spaceflight capable civilisation such as humanity. This "superior" was a Monolith located in a distant star system, but even the Monoliths were limited by the speed of light in their interstellar communications. Thus it took 450 years for the message sent by TMA 2 to reach its "superior", which then sent a message giving permission to destroy humanity, which took another 450 years to return to the Sol system in the year 3001. Due to the efforts of Frank Poole and the Europa team on Earth, the ascended Dave Bowman and AI HAL (now fused as one being "Halman" in the Monolith's computational matrix) were able to introduce a subtle computer virus into TMA 2 which destroyed it before it could render the human race extinct. The Firstborn did not appear to have abandoned all interest in the evolutionary experiments overseen by the ancient Monoliths. The Monoliths' communications are said to be limited by the speed of light, but Dave Bowman is sent on an interstellar journey at the end of 2001: A Space Odyssey, and Bowman is apparently transformed into the Star Child, not by the Monoliths, but by the Firstborn (both Kubrick and Clarke have similarly stated that Bowman was transformed by non corporeal aliens, not the Monoliths). They also subsequently transform HAL in 2010, to give Bowman a companion. The epilogue to 3001: The Final Odyssey reveals that the Firstborn had been monitoring humanity's final confrontation with the Monoliths in the Sol system, but chose not to intervene, likely considering it a test of mankind's abilities either they would find a way to stop the Monoliths and thus prove their worth, or fail and prove the Monoliths' point. Unlike the TMA 2 Monolith, whose judgment of humanity was based on its social progress by the year 2001, the Firstborn considered the more peaceful and responsible humanity of the year 3001 worthy of survival, or at least not a threat to the Europans. Their assessment seems to prove true, as subsequently Frank Poole and the other humans land on Europa and attempt to start peaceful relations with the primitive native Europs.

Еуропа

TMA 2 Юпитерді «Люцифер» атты жаңа жұлдызға айналдырғанда, ол Еуропаны Жердің орташа температурасына дейін жылытты, бұл бір кездері Айды жауып тұрған мұз қабаттарын ерітіп, оның астында жасырылған мұхиттарда өмір сүрген жергілікті тіршілік формаларына эволюциялық серпін берді. Бұл ТМА 0-дің адамнан бұрынғы маймылдарға даналыққа қарай эволюциялық итермелеу бергенімен тікелей салыстырылады. Еуропадағы жартылай саналы тіршілік формаларын адамдар «Еуроптар» деп атайды. Әр кітаптың тармақталған сюжеттік желілеріне байланысты үшінші роман 20 000 жыл болашаққа жылдам оқиғамен аяқталады, онда Еуроптар адамзаттан тыс байланыссыз қарапайым өркениетті дамытады. Төртінші және соңғы роман, 3001, бұл жағдайды қайта тірілген Фрэнк Пулдің Еуроптармен алғашқы байланысқа шығып, бейбіт қарым-қатынас орнатуға тырысуымен өзгертеді. Еуроптардың дене бітімі «жапырағы жоқ, көзге көрінбейтін сезім мүшелері мен байланыс құралдары жоқ, кішкентай бұтаққа» ұқсайды. Олар жарты ондай жіңішке сабақтармен жүреді, олар жүздеген бұтақтарға бөлінеді, олар тағы да бөлінеді, бұл оларды өте икемді етеді және құралдарды қолдануға бейімділік береді. Монолиттердің араласуына дейін олар Айдың мұз астындағы тоңған теңіздерде сүзгілеу арқылы тіршілік ететін, планктонды ұстау үшін бұтақ қолдарын пайдаланған. Оларды хищниктер аулаған, олардың бірі «ұшқыш кілемдей, бірақ футбол алаңындай үлкен» сипатталған, мұхит түбін қазып алатын. Оған жауап ретінде Еуроптар мұхит түбінде өздеріне қорғаныс ретінде қабықшаларды пайдаланатын Жердегі головоножкаларға ұқсас қарапайым паналарын салуға біртіндеп дамыды. Монолиттің Айды жылытуы Еуроптарды екі жағдайлы тіршілікке итермеледі, олар су астындағы паналарынан асып, мұзды үйлер салып, құрлыққа көшті. Еуроптар әлі де тамақтану үшін суға оралуы керек, бірақ енді құрлықтағы паналарында ұйықтағанда су хищниктерінен толық қорғалған. Еуропа мұхитындағы тіршілік күн сәулесіне жетпейтін жылулық көздердің маңында дамығандықтан, Еуроптардың биохимиясы күкіртпен тыныс алуға негізделген. Бұл Жер биосферасының оттегіге негізделген тыныс алуына қарағанда энергияны тиімсіз пайдалануға әкеледі, нәтижесінде Еуроптар өте жай қимылдайды: «тіпті жалқау да Еуроптан оза алады» делінеді. Энергияны тиімсіз пайдаланудың осы шектеуі Еуроптардың адамдардан әлдеқайда кішкентай болуына да себеп болады. Жалпы, Монолиттердің қорғауы болмағанда, Еуроптар адамзаттың аз күш жұмсап, оңай құрып кетуі мүмкін еді. 3001 жылы Еуроптардың арасында байқалған санаттан бұрынғы белсенділіктің бір саласы - олар апатқа ұшыраған адам ғарыш кемелері мен зерттеушілердің металл бұйымдарына қызығады, өйткені олар мұхит түбіндегі табиғи жағдайда теңдесі жоқ. Еуроптар тастап кетілген адам машиналарын (немесе апатқа ұшыраған Цыен кемесін) тапқанда, олардан барлық металды алып, үймелеп жинап, жиі бөлшектерін қайта орналастырады. Фрэнк Пул мұны жиырмасыншы ғасырдағы Жердегі «Жүк культі» құбылысымен салыстырып, оны таза жануарлық инстинкттен алға жылжуды көрсететін қызығушылықтың ұшқыны ретінде келтіреді. Соңғы романның соңында Фрэнк Пул Еуроптармен алғашқы байланысқа шығар алдында, оларға бейбітшілік сыйлығы ретінде үлкен, жалтыраған мыс сым алып жүреді.

When TMA 2 transformed Jupiter into the new star "Lucifer", it warmed Europa to nearly the average temperature of Earth, melting the ice sheets which once covered the moon and giving an evolutionary boost to indigenous life forms which had existed in the oceans hidden beneath. This is directly compared to how the original TMA 0 gave pre human apes an evolutionary nudge on the path towards sapience. The near sapient life forms on Europa are dubbed "Europs" by humans. Due to the branching storylines of each book, the third novel ends with a flash forward 20,000 years into the future, with the Europs developing a basic civilization without outside contact from humanity. The fourth and final novel, 3001, altered this to end with the revived Frank Poole making first contact with the Europs and attempting to begin peaceful relations. Physically, Europs are described as looking like "a small, leafless bush, with no obvious sense organs or means of communication". They walk on half a dozen slender trunks, which divide into hundreds of twigs, which divide again making them very dexterous, and potential tool users. Prior to the Monoliths' interference, they evolved as filter feeders on the frozen seas under the moon's ice, using their twig arms to strain for plankton. They were hunted by predators, one notable species of which is described as "like a flying carpet, but as big as a football field", dredging the ocean floor. In response, the Europs gradually evolved to build basic shelters for themselves on the ocean floor comparable to Earth cephalopods using shells as "tools" in the form of protection. The Monolith's warming of the moon spurred the Europs to become amphibious, migrating on land where they construct basic ice igloos, as an advance over their underwater hovels. The Europs still need to return to water to feed, but now have total protection from aquatic predators while they sleep in their land based shelters. Because life in Europa's oceans evolved around thermal vents that received no sunlight, the Europs' biochemistry is based on sulfur respiration. This is much less energy efficient than the Terran biosphere's oxygen based respiration, resulting in the Europs being very slow: it's remarked that "even a sloth could outrun a Europ". This limit on energy efficiency also results in Europs being much smaller than humans. Overall, without the protection of the Monoliths, the Europs could have easily been wiped out by humanity with little effort. One area of pre sapient activity observed among the Europs by 3001 is that they are fascinated by metal artefacts from crashed human spaceships and probes as they have no counterpart in their raw state under the oceans. Whenever the Europs find abandoned human machinery (or the crashed ship Tsien) they strip all the metal from them, and pile it in heaps, frequently rearranging the pieces. Frank Poole speculatively compares this to the "Cargo cult" phenomenon on Earth in the twentieth century, and cites it as a spark of curiosity that shows an advance from pure animal instinct. At the end of the final novel, when Frank Poole approaches the Europs for first contact, he carries a large, shiny copper wire as a peace offering to them.

Дизайн

2001 жылғы фильмдегі Монолиттің алғашқы дизайны төртбұрышты пирамида болды. Бұл 1951 жылы жарық көрген, осы әңгіменің негізі болған "Сентинель" атты әңгімеден алынған. Лондондық фирмаға 4 метрлік плексиглас пирамида жасау туралы ұсыныс жасалды, бірақ құрылыс шектеулеріне байланысты олар жалпақ тақта пішіндес жасауды ұсынды. Кубрик мақұлдады, бірақ түсірілім алаңында реквизиттің шыныдай көрінісі оны ренжітті, содан кейін көркемдік директор Энтони Мастерс Монолитті қара түске бояуды ұсынды. Бас тартылған акрил Монолитті Лондонның Сент-Кейтерин догында көруге болады, ол 1977 жылы Королеваның күміс юбилейын тойлау үшін ілінді.