Кіріспе

Химиялық қосылыс

Простациклин (сонымен қатар простагландин I2 немесе PGI2 деп те аталады) – липид молекулаларының эйкозаноидтар отбасының простагландин тобына жататын зат. Ол қан тақташаларының белсенділігін тежейді және тиімді тамыр кеңейткіш болып табылады. Дәрмен ретінде қолданылғанда, ол эпопростенол деп те аталады. Бұл терминдер кейде бірін-бірі алмастырып қолданылады.

Функция

Простациклин негізінен біріншілік гемостаз (қан ұю процесінің бір бөлігі) кезінде тромбоциттерден құралған бітік пайда болуын алдын алады. Ол бұл әрекетті тромбоциттердің белсенділігін тежеу арқылы іске асырады. Сонымен қатар, ол тиімді қан тамырларын кеңейтетін зат. Простациклиннің өзара әрекеттесуі тағы бір эйкозаноид – тромбоксанның (TXA2) әрекеттесуімен қайшы келеді. Екі молекула да арахидон қышқылынан түзіледі және бір-біріне қарсы тромбоциттерді жинақтау әсерімен жұмыс істейді. Бұл екі гормонның қан тамырлары зақымданған кезде жүрек-қан тамырларының гомеостазын қамтамасыз ету механизміне байланысты екенін күшеп көрсетеді.

Медициналық қолданыстар

Ол өкпе артериялық гипертензиясын (ӨАГ), өкпе фиброзын, сондай-ақ атеросклерозды емдеу үшін қолданылады. Ол 6-кето-PGF1-ге ыдырайды, бұл өте әлсіз тамыр кеңейткіш. Простациклинді белсенді күйде тұрақтандырудың, әсіресе дәрілік заттарды енгізу кезінде, бір жолы – оны сілтілі буферде дайындау. Физиологиялық pH деңгейінде де простациклин тез арада белсенді емес гидратация өнімі – 6-кетопростагландин F1α-ны құрайды.

Мүшелер

ПРОСТАЦИКЛИНДЕР Flolan (эпопростенол натрий) Инъекцияға арналған, 2 нг/кг/мин жылдамдықпен үздіксіз инфузиямен басталады, тиімділік/төзімділік арақатынасы орнатылғанша әр 15 минут сайын немесе одан ұзақ уақыт аралығында 2 нг/кг/мин арттырылады. III сынып IV сынып Veletri (эпопростенол) Инъекцияға арналған, 2 нг/кг/мин жылдамдықпен үздіксіз инфузиямен басталады, тиімділік/төзімділік арақатынасы орнатылғанша әр 15 минут сайын немесе одан ұзақ уақыт аралығында 2 нг/кг/мин арттырылады. III сынып IV сынып Remodulin SC§ (трепростинил натрий) Инъекцияға арналған, 1.25 нг/кг/мин жылдамдықпен үздіксіз инфузиямен басталады, 4 апта бойы аптасына 1.25 нг/кг/мин дейін арттырылады, содан кейін тиімділік/төзімділік арақатынасы орнатылғанша аптасына 2.5 нг/кг/мин дейін арттырылады. II сынып III сынып IV сынып Ventavis (илопрост) Ингаляциялық ерітінді Күніне 6-9 рет 2.5 мкг, жақсы төзілген жағдайда күніне 6-9 рет 5.0 мкг дейін арттырылады. III сынып IV сынып.

Биосинтез

Простациклин эндотелийлік жасушаларда, яғни артериялар мен веналардың қабырғаларын астарлап жатқан жасушаларда, простагландин H2 (PGH2) простациклин синтаза ферментінің әсерінен түзіледі. Простациклин тәуелсіз медиатор саналғанымен, эйкозаноидтар номенклатурасында PGI2 (простагландин I2) деп аталады және простаноидтар тобына жатады (простагландиндер мен тромбоксанмен бірге). Адамдарда негізінен COX 2-ден түзілетін PGI2, қан тамырларының эндотелийінен бөлінетін арахидонат метаболитінің басты өнімі болып табылады. Бұл мәселе даулы, кейбір мамандар COX 1-ді қан тамырларының эндотелийлік жасушаларында простациклин өндіретін басты циклооксигеназа деп санайды. 3-ші сериялы простагландин PGH3 де простациклин синтаза жолымен өтіп, тағы бір простациклин, PGI3-ті құрайды. "Простациклин" термині әдетте PGI2-ні білдіреді. PGI2 ω 6 арахидон қышқылынан, ал PGI3 ω 3 EPA-дан түзіледі.

Жасанды синтез

Простациклин простагландин F2α метил эфирінен синтезделеді. Синтезден кейін препарат физиологиялық тұзды ерітіндіде және глицеринде қайта құралады. Простациклиннің химиялық тұрақсыздығы жоғары болғандықтан, оның синтезделу қарқынын бағалау үшін активті заттардың емес, олардың активті емес метаболиттерінің мөлшері анықталады.

Тарих

1960 жылдары профессор Джон Вэйн басқарған Ұлыбританиялық зерттеу тобы простагландиндердің анафилаксия және тыныс алу ауруларындағы рөлін зерттеуді бастады. Корольдік Хирургиялық колледж командасымен жұмыс істеген Вэйн аспириннің және басқа да ауызға қабылданатын қабынуға қарсы препараттардың простагландиндердің синтезін тежеу арқылы әрекет ететінін анықтады. Бұл маңызды жаңалық простагландиндердің организмдегі рөлін түсінуге кең мүмкіндік берді. Сальвадор Монкада басқарған Велком қорының тобы тромбоциттердің жинақталуын тежейтін "PG X" деп аталған липидтік медиаторды анықтады. Кейіннен простациклин деп аталған PG X, сол кездегі басқа антиагрегациялық заттардан 30 есе күшті болды. Олар бұл жұмысты тұрақсыз простаноид – тромбоксан А2-ны құратын ферментті іздеу барысында жүргізді. 1976 жылы Вэйн және оның әріптестері Сальвадор Монкада, Рышард Григлевски және Стюарт Бантинг Nature журналында простациклин туралы алғашқы мақаласын жариялады. Бұл ынтымақтастық нәтижесінде синтезделген молекула пайда болды, ол эпопростенол деп аталды. Алайда, табиғи простациклин сияқты, эпопростенол молекуласы да ерітіндіште тұрақсыз және тез ыдырайды. Бұл in vitro зерттеулерінде де, клиникалық қолдануда да қиындықтар тудырды. Осы қиындықтарды жеңу үшін простациклинді ашқан зерттеу тобы зерттеулерін жалғастырды. Зерттеушілер шамамен 1000 аналог синтездеді.