Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Белгілері мен симптомдары
Көптеген тістеулер қазаннан мамыр аралығында Солтүстік Квинслендте жазғы ылғалды маусымда, ал басқа жерлерде әртүрлі маусымдық үлгілерде болады. Медузалар өте кішкентай болғандықтан, у бүкіл ұзындығы бойынша емес, тек нематоцистердің (книдоцистер) ұштары арқылы ғана енгізіледі; осы себепті тістеу алғашқыда шамалы байқалуы мүмкін. Оны көбінесе маса шаққандай сезінуге болады. Дегенмен, симптомдар бірте-бірте көріне бастайды, содан кейін 5-тен 120 минут ішінде (орташа есеппен 30 минут) күшейе түседі. Ируканджи синдромының құрамына жүйелік симптомдардың кең спектрі кіреді, оның ішінде қатты бас ауруы, арқа ауруы, бұлшықет ауырулары, кеуде және іш аурулары, құлайпаңдық және құсу, тершеңдік, алаңдаушылық, гипертония, тахикардия және өкпе ісінуі. Симптомдар әдетте 4-тен 30 сағат ішінде жақсарады, бірақ толыққанды жоғалуы екі аптаға дейін созылуы мүмкін. Бұл Ируканджи синдромы туралы халықтың хабардарлығын едәуір арттырды. Ируканджи синдромынан қанша адамның қателікпен басқа себептерге байланысты қайтыс болғаны белгісіз. Жануарларға жасалған зерттеулер улану мен қан айналымындағы норадреналин мен адреналин деңгейінің артуы арасындағы байланысты растайды.
Most stings occur during the summer wet season in October–May in North Queensland, with different seasonal patterns elsewhere. Because the jellyfish are very small, the venom is only injected through the tips of the nematocysts (the cnidocysts) rather than the entire lengths; as a result the sting may barely be noticed at first. It has been described as feeling like little more than a mosquito bite. The symptoms, however, gradually become apparent and then more and more intense in the subsequent 5 to 120 minutes (30 minutes on average). Irukandji syndrome includes an array of systemic symptoms, including severe headache, backache, muscle pains, chest and abdominal pain, nausea and vomiting, sweating, anxiety, hypertension, tachycardia, and pulmonary edema. Symptoms generally improve in four to 30 hours, but may take up to two weeks to resolve completely. which has greatly increased public awareness of Irukandji syndrome. It is unknown how many other deaths from Irukandji syndrome have been wrongly attributed to other causes. Animal studies appear to confirm a relationship between envenoming and an increase in circulating noradrenaline and adrenaline.
Емдеу
Басқа да қорапша тәрізді медузалардың шағуы сияқты, алғашқы көмек көрсету үшін зардап шеккен жер сірке суымен шайылуы керек, бұл шоғырдың уландыру құралын бейтараптандыруға көмектеседі. Есірткіге қарсы дәрі болмағандықтан, емдеу көбінесе қолдаушы болып табылады, ал ауырсынуды басу – емдеудің негізгі тәсілі. Нитроглицерин, жүрек ауруларына жиі қолданылатын дәрі, медицина қызметкерлері өкпе ісігінің қаупін азайту және қан қысымын төмендету үшін қолданады. Антигистаминдық препараттар ауырсынуды жеңілдетуге көмектесуі мүмкін, бірақ көптеген жағдайларда вена арқылы берілетін опиоидты анальгетиктер қажет болады. Әдетте фентанил немесе морфин таңдалады. Петидин (меперидин, АҚШ-та Demerol деген атпен сатылады) қолданудан аулақ болу керек, себебі ауырсынуды басу үшін көбінесе үлкен дозалар қажет, және осы жағдайда петидиннің метаболиті норпетидиннің айқын қосымша әсерлері болуы мүмкін. Магний сульфаты (эпсом тұзы) Ируканджи синдромын емдеу үшін бір жағдайдың сәтті шешілгенінен кейін ұсынылған. Бастапқы мәліметтер оның тиімділігін көрсетті; алайда, кейінгі есепте үш науқастың тобы магниймен емдегенде жақсаруды көрсетпеді; автор бұл емнің тәжірибелік екенін атап өтті. Malo maxima-дан (Брум Ируканджиі) алынған уды қолданып, егеуқұйрықтардың жүрек-қан тамыр тінінде жасалған алдын ала зертханалық тәжірибелер магнийдің осы удың көптеген әсерлерін тежейтінін көрсетті.
Similar to other box jellyfish stings, first aid consists of flushing the area with vinegar to neutralize the tentacle stinging apparatus. As no antivenom is available, treatment is largely supportive, with analgesia being the mainstay of management. Nitroglycerin, a common drug used for cardiac conditions, is utilised by medical personnel to minimise the risk of pulmonary edema and to reduce hypertension. Antihistamines may be of benefit for pain relief, but most cases require intravenous opioid analgesia. Fentanyl or morphine are usually chosen. Pethidine (meperidine, brand name Demerol in the US) should be avoided, as large doses are often required for pain relief and in this situation significant adverse effects from the pethidine metabolite norpethidine may occur. Magnesium sulfate (epsom salts) has been proposed as a treatment for Irukandji syndrome after being apparently successfully used in one case. Early evidence suggested a benefit; however, according to a later report, a series of three patients failed to show any improvement with magnesium; the author emphasized the experimental status of this treatment. Some preliminary laboratory experiments using the venom extracted from Malo maxima (the 'Broome Irukandji') on rat cardiovascular tissue in vitro has suggested that magnesium does in fact block many of the actions of this venom.
Эпидемиология
Ируканджи синдромы туралы хабарлар Австралиядан, АҚШ-тан (Гавай және Флорида), Француз Антиль аралдарынан, Бонайр аралынан, Кариб теңізінен, Шығыс Тимордан және Папуа-Жаңа Гвинеядан түсті. Басқа кубозоандар да Ируканджи синдромын тудыруы мүмкін; нақты анықталғандары: Карукия барнези, Алатина мордэнс, Алатина алата, Мало максима, Мало кинги, Карибдея хаймакана, Кеесингія гигас, әлі ат қойылмаған "өрт желесі" және тағы бір белгісіз түр.
Reports of Irukandji syndrome have come from Australia, the United States (Hawaii and Florida), the French Antilles, Bonaire, the Caribbean, Timor Leste and Papua New Guinea. Other cubozoans possibly can cause Irukandji syndrome; those positively identified include Carukia barnesi, Alatina mordens, Alatina alata, Malo maxima, Malo kingi, Carybdea xaymacana, Keesingia gigas, an as yet unnamed "fire jelly", and another unnamed species.
Мәдениет және қоғам
2005 жылы Discovery Channel телеарнасының "Killer Jellyfish" бағдарламасында Ируканджи медузасының шағуынан туындайтын қатты ауыру екі австралиялық зерттеушіге (Джейми Сеймур мен Тереза Каррет) тиген кезде көрсетілді. Discovery Channel арнасында көрсетілген "Stings, Fangs and Spines" бағдарламасында Ируканджи синдромына арналған 20 минуттық бөлім болды. Бұл бөлімде жас австралиялық әйел шағылып, ауыр жағдайға ұшырады. 2007 жылғы "Sea Patrol" телесериалының (S1, E4) бір эпизодында HMAS Hammersley кемесінің экипажының екі мүшесі Ируканджи медузасымен шағылысты. "Super Animal" телебағдарламасында бір әйел Ируканджи синдромымен күрескен тәжірибесін босану кезіндегі ауырумен салыстырды. Стив Бэкшалл 2016 жылы ITV арнасындағы "Fierce" табиғат сериалында Ируканджи медузасының шағуынан зардап шеккендердің әңгімелерін баяндады.
A 2005 Discovery Channel program, Killer Jellyfish, portrayed the severity of the pain from an Irukandji jellyfish sting when two Australian researchers (Jamie Seymour and Teresa Carrette) were stung. Another program aired on the Discovery Channel, Stings, Fangs and Spines, featured a 20 minute spot on Irukandji syndrome. In the segment, a young Australian woman was stung and developed a severe case. A 2007 fictional Sea Patrol episode (S1, E4) involves two crew members of HMAS Hammersley being stung by an Irukandji jellyfish. On the television program Super Animal, a woman compared her experience with Irukandji syndrome to the pain of childbirth. Steve Backshall reports with accounts from victims of Irukandji stings on his ITV wildlife series Fierce in 2016.