Кіріспе

Александр Скрябиннің пианино сонатасы.

Ф-диез мажордағы 4-ші пианино сонатасы, Op. 30, Александр Скрябиннің 1903 жыл шамасында жазылған және 1904 жылы алғаш рет жарық көрген туындысы. Ол Andante және Prestissimo volando деген екі бөлімнен тұрады және Скрябиннің ең қысқа пианино сонаталарының бірі болып саналады (көрсетілімнің әдеттегі уақыты шамамен 8 минутты құрайды). Соната, әдетте, Скрябиннің орта шағының басталуы деп есептеледі, себебі бірінші бөлімде жаңа мистикалық дыбыстар мен тоналдық белгісіздік байқалады. Бұл Скрябиннің ең көп орындалатын сонаталарының бірі болып қала береді.

Стилистік белгілері

Соната Скриабиннің сол дәуірдегі өзге туындыларымен сабақтас, романтизмнен кейінгі стильде жазылған. Бірінші бөлім, көркемдік және тыныш, бір тақырыпқа негізделген (монотематикалық). Екінші бөлім, тойлы және кульминациялық, Andante бөлімінен кейін дереу attacca ретінде басталады. Романтикалық ерекшелік – циклдік форманы қолдану, онда Andante-нің басты тақырыбы (dolcissimo) Prestissimo volando бөлімінің экстаздық биігіне (Focosamente, giubiloso) қайта оралады. Бұл құрылым 3-сонатаның соңғы екі бөлімімен тығыз байланысты, олар да attacca арқылы біріктірілген, онда финалдың кульминациясы үшінші бөлімнің лирикалық Andante тақырыбын қайталайды. Чайковский немесе Рахманинов сияқты ресейлік композиторлар финалдық бөлімнің лирикалық тақырыбын жиі кульминациялық ко́да ретінде қайталайтын (мысалы, фортепиано концерттерінде). Ал Скриабин "ба́яу" бөлімнің тақырыбына оралады, бұл бір бөлімдік 5-сонатада форманы ықшамдаумен қосымша тәжірибелер жасауға мүмкіндік берген, онда кульминация (estatico) тағы да Languido тақырыбының (dolcissimo) қайталануы болып табылады.