Терең жазалау: Тірідей терісін сызу әдісі

Кіріспе

Атқару тәсілі

Жабыну – денеден терінің баяу және қиналыспен алыну арқылы атқарылатын жазалау түрі. Әдетте, алынған тері бөлігін зақымдамауға тырысады.

Қолданылу аясы

Өлі жануарды адам тамағына дайындау кезінде немесе терісі мен жұны үшін пайдалану үшін терісін сыпыруға болады. Бұл көбінесе теріден тазалау деп аталады. Адамның терісін сыпыру – азаптау немесе өлім жазасын орындау тәсілі ретінде қолданылады, терінің қанша бөлігі алынып тасталғанына байланысты. Бұл көбінесе тірідей терісін сыпыру деп аталады. Өлгеннен кейін терісі сыпылған адамдар туралы да мәліметтер бар, әдетте көрнекті жаудың немесе қылмыскердің денесін қорлау мақсатында, кейде діни сенімдермен байланысты (мысалы, қайта тірілуге жол бермеу үшін); кейде тері қайтадан қорқыту, эзотерикалық/ритуалдық мақсаттар үшін қолданылады және т.б. (мысалы, шашын қырқу).

Өлім себептері

Дерматолог Эрнст Г. Юнгтың айтуынша, теріден айыру салдарынан өлімге алып келетін негізгі себептер – шок, қанның немесе басқа дене сұйықтықтарының көп мөлшерде жоғалуы, суық тию (гипотермия) немесе инфекциялар. Ал өлімнің нақты уақыты теріден айырылғаннан кейін бірнеше сағаттан бірнеше күнге дейін созылуы мүмкін. Тері табиғи жылуды сақтайтын қабат болғандықтан, суық тию қаупі бар, және дене температурасын қалыпты деңгейде ұстау үшін өте маңызды.

Басқа мысалдар

Орта ғасырлардағы Еуропада сатқындарды жазалау кезінде денесін күйдіру немесе кесіп алу тәсілі қолданылған. Осыған ұқсас жазалау Францияда 18 ғасырдың басына дейін сақталған; мұндай бір оқиға Мишель Фуконың «Дисциплина және жазалау» (1979) кітабының кіріспе бөлімінде егжей-тегжейлі сипатталған. 1303 жылы Вестминстер аббаттығының қазынасы король Эдуард І-ге тиесілі үлкен сомадағы ақшасы тоналып кеткен. 48 монах тұтқындалып, сұраққа тартылғаннан кейін, олардың арасындағы үш монах, соның ішінде субприор мен сакрист тонауға кінәлі деп танылып, терісі сыпырылып алынған. Олардың терісі үш есікке ілініп, шіркеу мен мемлекеттің тонаушыларына ескерту ретінде пайдаланылған. Англияның Эссекс графтығындағы Копфордтағы Әулие Михаил және Барлық Періштелер шіркеуінде ескі есікке бекітілген адам терісі табылғаны туралы айтылады, бірақ нақты дәлелдер жоқ. Қытай тарихында Сунь Хао, Фу Шенг және Гао Хенг адамдардың бетінен тері алумен белгілі болған. Хунъу императоры көптеген қызметшілерді, шенеуніктерді және бүлікшілерді терісінен айырған. Хай Руи императорына жемқор шенеуніктерді терісінен айыруды ұсынған. Чжэнде императоры алты бүлікшінің терісін сыпырып, Чжан Сяньцзюң да көптеген адамдарды терісінен айырған. Лу Сюнь Мин әулеті тері сыпырумен басталған және аяқталған деді.

Көркемдік

"Body Worlds" көрмесіндегі пластиналанған экспонаттардың бірі – қайтыс болғаннан кейін толығымен сыпырылған тері, ал көптеген басқа экспонаттардың да терісі алынған.

Мифологиялық

Грек мифологиясында Марсиас атты сатир Аполлонмен музыка жарысында жеңіліп, тірідей терісі сыпырылған. Сондай-ақ, грек мифологиясына сәйкес, Алоэус әйелінің терісін сыпырған делінеді. Гигант Астерийді құдай Афина тірідей терісінен жұлып тастаған. Ацтек мифологиясында Шипе Тотек – өлім мен қайта тудың терісі сыпырылған құдайы. Тұтқынға түскен жау әскерлері оған жыл сайын құрбандық ретінде терісі сыпырылып, шалынатын.

Тарихи

Геродоттың айтуынша, Персия патшасы Камбис II тұсында жемқорлыққа бой алған Сисманн атты би, пара алғаны үшін тірідей терісінен айырылған. Талмудта рабби Акиваның, Тораны жариялағандығы үшін римдіктер тарапынан тірідей терісінен айырылғаны туралы айтылады. Католик және православие дәстүрінде әйгілі Әулие Варфоломей айқышқа шегелену алдында терісінен айырылған. 202 жылы, Септимий Севердің билік кезінде, 113 жастағы Әулие Харамбос аяусыз түрде азапталған. Оған темір ілгектермен денесін жарып, терісін жұлып тастаған. 260 жылы Рим императоры Валериан, Эдессада Шапур I патшамен келісім кезінде тұтқынға алынған. Кейбір мәліметтер бойынша, оның терісі тірідей жұлынған. Манихейшіліктің негізін қалаушы Манидің терісі жұлынған немесе басы кесілген (шамамен 275 ж.). Армения патшасы Арсак II (Аршақ) билік кезінде Армения армиясының бас қолбасшысы Васак Мамиконян, Шапур II бұйрығымен тірідей терісінен айырылған. Ол Арсакпен бірге парсы патшасының тұтқынына айналып, түрмеге қамалғаннан кейін осы жазаға кесілген. Содан кейін оның терісі шөппен толтырылып, Арсак патшаның алдына қойылып, тұтқынға алынған армян патшасын одан әрі мазақтау және психологиялық азаптау үшін пайдаланылған (шамамен 367 ж.). 549 жылы Тотила Перуджаны басып алғанда, Геркулан епископының терісін жұлып тастауға бұйрық берген. 991 жылы Англияда викингтердің шабуылы кезінде, Даниялық викинг шіркеуді тонағаны үшін Лондон тұрғындары тарапынан терісінен айырылған. Жергілікті шіркеу есігінде табылған адам терісі көп жылдар бойы осы аңыздың куәсі ретінде қарастырылған, бірақ 2001 жылы BBC деректі фильмінің түсірілімі кезінде жүргізілген терең талдау, сақталған терінің сиыр терісінен жасалған және 19 ғасырға жататын жалған екенін көрсеткен. Пьер Базиль тірідей терісінен айырылып, 6 сәуірде 1199 жылы, наурыз айында Шалусты қоршауда Англия королі Ричард I-ді садақпен өлтіргені үшін, жалдамалы әскерлердің басшысы Меркадье бұйрығымен шатырдың барлық қорғаушылары асылып өлтірілді. 1314 жылы Франция королі Филипп IV-нің келіндеріне ғашық болған Оне ағайындылары тірідей терісінен айырылып, содан кейін кемсіртуге ұшырап, басы кесіліп, денелері гибетке ілінді (Тур-де-Несль ісі). Оларға тағайындалған жазаның осылай ауыр болуы, олардың жасаған қылмысының патшалық беделге қарсы бағытталған болуымен байланысты. 1323 жылы мексика тайпасы Кульуакан билеушісі Ахикометлдің қызы Яосиуатлға үйленуге өтініш білдірді. Бірақ ол оған белгісіз, құрбандыққа шалынды, ал дін қызметкері мерекелік кешкі ас кезінде рәсімнің бір бөлігі ретінде оның терісін киіп пайда болды. 1404 немесе 1417 жылы түркі текті ислам ақыны, хуруфи Имад ад-Дин Несими, Тимурид әкімінің бұйрығымен және дінге қарсы шығуы үшін тірідей терісінен айырылды. 1490 жылы Мореяда көтеріліс бастаған Крокодейлас Кладас шайқаста ұсталғаннан кейін Османдықтар тарапынан тірідей терісінен айырылды. 1571 жылдың тамызында жеңілген венециялық қолбасшы Марко Антонио Брагадин Османдықтар тарапынан терісінен айырылып өлтірілді, бұл Венецияда үлкен ашу-ыза тудырды және Тицианның Марсияның терісін жұлып алу картинасына шабыттандырды. 1611 жылдың қыркүйегінде Иоанинадағы сәтсіз бүлікке қатысқан Дионисий философ (немесе Дионисий Скилософ) Османдықтар тарапынан тірідей терісінен айырылды. Оның терісі сабанмен толтырылып, көрсетіліммен жүргізілді. 1657 жылы поляк иезуит мартирі Андрей Бобола өртеніп, жартылай өшіріліп, жартылай тірідей терісінен айырылып, шығыс православиелік казактардың семсерімен қаза табады. 1771 жылы Осман империясына қарсы Криттік Даскалогианнистің терісі тірідей жұлынды, және ол абыройлы үнсіздікпен азап шекті дегенді айтады. АҚШ-та, Вирджиния штатындағы құлдыққа қарсы көтерілістің жетекшісі Нат Тернер 1831 жылдың 11 қарашасында асылып өлтірілді. Оның денесінен терісі жұлып алынып, естелік ретінде қалталар жасалды. Марсель Офулстың "Терминус қонақ үйі: Клаус Барбидің өмірі мен заманы" атты деректі фильмінде француз қарсылық күресінің жетекшісінің қызы, оның әкесі 1942-1944 жылдары Лиондағы кезінде Клаус Барби тарапынан азапталғанын, оның ішінде терісінен айырылғанын айтады. 1957 жылы Эд Гейннің құрбаны "айғыр сияқты киінген" күйде табылған. Гейнге нацистердің дене мүшелерін жинап, шамдар мен басқа да бұйымдар жасау туралы сол кездегі әңгімелер әсер еткен көрінеді. Оның оқиғасы "Психо" фильміндегі Норман Бейтс, "Қойлардың үндемеуі" фильміндегі Джейм Гамб "Бүффало Билл" және "Техастағы тізбекті пісіру қырғыны" фильміндегі Лезерфейс сияқты ойдан шығарылған кейіпкерлерге шабыттандырды.

According to Herodotus, Sisamnes, a corrupt judge under Cambyses II of Persia, was flayed for accepting a bribe. The Talmud discusses how Rabbi Akiva was flayed alive by the Romans for publicly teaching the Torah. Catholic and Orthodox tradition holds that Saint Bartholomew was flayed before being crucified. In 202 AD, Saint Charalambos was reportedly tortured mercilessly aged 113 during the reign of Septimius Severus. The torturers lacerated his body with iron hooks and scraped all the skin from his body. In 260 AD, the Roman emperor Valerian was seized during a parley by Shapur I, king of Persia, at Edessa. According to some accounts he was flayed alive. Mani, founding prophet of Manichaeism, was said to have been flayed or beheaded (c. 275). Vasak Mamikonyan, commander in chief of the Armenian army during the reign of Arsaces (Arshak) II, king of Armenia, was flayed alive on the order of Shapur II, after he, along with Arsaces, was captured and imprisoned by the Persian king. His skin was then filled with hay and put before Arsaces to further mock and psychologically torture the imprisoned Armenian king. (c. 367). Totila is said to have ordered the bishop of Perugia, Herculanus, to be flayed when he captured that city in 549. In 991 AD, during a Viking raid in England, a Danish Viking is said to have been flayed by London locals for ransacking a church. Alleged human skin found on a local church door has, for many years, been considered as proof for this legend, but a deeper analysis made during the production of the 2001 BBC documentary, Blood of the Vikings, came to the conclusion that the preserved skin came from a cow hide and was part of a 19th century hoax. Pierre Basile was flayed alive and all defenders of the chateau hanged on 6 April 1199, by order of the mercenary leader Mercadier, for shooting and killing King Richard I of England with a crossbow at the siege of Châlus, in March 1199. In 1314, the brothers Aunay, who were lovers of the daughters in law of king Philip IV of France, were flayed alive, then castrated and beheaded, and their bodies were exposed on a gibbet (Tour de Nesle Affair). The extreme severity of their punishment was due to the lèse majesté nature of the crime. In 1323, the Mexica tribe asked for Yaocihuatl, daughter of Achicometl, ruler of Culhuacan in marriage. Unknown to him, she was sacrificed, with the priest appearing during the festival dinner wearing her skin as part of the ritual. In 1404 or 1417, the Hurufi Imad ud Din Nesîmî, an Islamic poet of Turkic extraction, was flayed alive, apparently on orders of a Timurid governor, and for heresy. In 1490, Krokodeilas Kladas who led a revolt in the Morea was flayed alive by the Ottomans when caught in battle. In August 1571, Marco Antonio Bragadin, a defeated Venetian commander, was flayed to death by the Ottomans, causing enormous outrage in Venice and perhaps inspiring Titian's Flaying of Marsyas. In September 1611, Dionysios the Philosopher (or Dionysios Skylosophos) was flayed alive by the Ottomans after a failed revolt in Ioannina. His skin was filled with hay and was paraded. In 1657, the Polish Jesuit martyr, Andrew Bobola, was burned, half strangled, partly flayed alive, and killed by a sabre stroke by Eastern Orthodox Cossacks. In 1771, Daskalogiannis, a Cretan rebel against the Ottoman Empire, was flayed alive, and it is said that he suffered in dignified silence. In the United States, Nat Turner, leader of a rebellion against slavery in Virginia, was hanged on November 11, 1831. His body was then flayed, his skin being used to make purses as souvenirs. In Marcel Ophuls's documentary, Hôtel Terminus: The Life and Times of Klaus Barbie, the daughter of a French Resistance leader claims her father was tortured, including being flayed, by Klaus Barbie during his time at Lyon in 1942–1944. In 1957, a victim of Ed Gein was found "dressed out like a deer". Gein appears to have been influenced by the then current stories about the Nazis collecting body parts in order to make lampshades and other items. His story fueled the inspiration of the fictional characters Norman Bates (in Psycho), Jame Gumb "Buffalo Bill" (The Silence of the Lambs), and Leatherface (The Texas Chainsaw Massacre).

Шығармашылық

Томас Харристің "Қойлардың үндемеуі" романында Буффало Билл кейіпкері – сериялық кісі өлтіруші, оның әрекет ету тәсілі құрбандарының терісін жабуды қамтиды. "Мұз бен оттың әні" және "Тақтар ойыны" фэнтези сериясында Дреадфорттың Болтондары өздерінің тәуелсіз билігі кезінде тұтқындарының терісін жабады. "Аңшы" фильмінің атақты жаратылысы/шетелдік түрі – Яутжа өз құрбандарын жабады. Харуки Муракамидің "Желмен құс хроникасы" (1994–1995) романында Мамия кейіпкері 1930-жылдардың аяғында Маньчжукода әріптесінің терісі жабылып өлтірілгеніне куә болғаннан кейін жарақаттанады. 1984 жылы түсірілген "Индиана Джонс және апат ғибадатханасы" фильмінде Кали ғибадатханасындағы бірнеше кадрларда терісі жабылған құрбандардың терісі көрінеді. 2008 жылғы француз фильмі "Шейіттерде" әйел кейіпкері "шейіттер" арқылы өлімнен кейінгі өмірдің құпияларын ашуға тырысатын құпия философиялық қоғам тарапынан тірідей терісі жабылады. 2012 жылғы "Дредд" фильмінде есірткі патшасы Ма Ма балкондан лақтырылғанға дейін үш заңсыз дилердің терісін тірідей жабуға бұйрық береді. "Баффи – вампирлерді өлтіруші" телехикаясының алтыншы маусымында Уиллоу Розенберг өзінің сүйіктісі Тара Маклейді өлтіргеніне кек алу үшін Уоррен Мирсті тірідей терісін жабу үшін қара магияны қолданады. 2019 жылғы "Жазғы күн" халықтық қорқыныш фильмінде басты кейіпкерлердің бірі Марк кадрдан тыс жабылады, ал оның жазалаушысы кейінірек оның бетін маска ретінде, ал аяқтарын шалбар ретінде киеді. 2020 жылғы "Аңшы – Аңшы" фильмінде басты кейіпкерлердің бірі Анн күйеуі мен қызын өлтірген адамның бетін және денесінің жоғарғы бөлігін жабады. 2021 жылғы "Спираль" фильмінде кейіпкер спиральді кісі өлтірушінің жоспарының бір бөлігі ретінде (ішінара кадрда) терісі жабылады.