Кіріспе

1901 жылы құрылған коммерциялық емес ұйым. Галициядағы Надворна қаласында банк кызметкері Хаим Клейнман өз кеңсесіне "Керен Ле'умит" деп жазылған көк қорапты қойып, басқаларды да осылай істеуге шақырды. Алғашқы көптеп өндірілген қораптар 1904 жылы таратылды. Клейнман 1930 жылдары Палестинаға сапар шегіп, алия жасауды жоспарлаған, бірақ Холокост кезінде қайтыс болды. Ұйымның бас директоры кейіннен JNF қоныстардағы жобаларды қаржыландыратынын мойындады. 2014 жылғы салық есебін қарастырған Т'руа раввині Джилл Джейкобс, JNF АҚШ-тың 27,2 миллион долларлық грантының шамамен 600 000 доллары қоныстарды қолдауға жұмсалғанын бағалады. 2021 жылы JNF саясатын өзгертіп, Батыс Жағалаудағы Израиль қоныстарын субсидиялайтынын жариялады. Дегенмен, кеңес мүшелері мен шетелдегі қолдаушылардың қарсылығынан кейін, сәуір айында қажетті дауыс беру мерзімі шексізге кейінге жылдырылды. Израиль заң шығарушылары мемлекеттік бақылаушыға ұйымның қаржылық есебін тексеруге рұқсат беруге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды.

Лизинг саясаты туралы дау

JNF тек еврейлер ғана JNF жерін сатып алуға, ипотекаға алуға немесе жалға алуға құқылы екенін талап етеді. JNF жалға беру шартының 23-бабында, егер осы талап бұзылса, жалға алушы JNF-қа өтемақы төлеуге міндетті екені көрсетілген. 2004 жылдың 13 қазанында Израильдегі араб азаматтарының құқықтарын қорғаумен айналысатын Adalah ұйымы және құқықтық орталығы Израильдің араб азаматтарының еврей ұлттық қорының жерінде тұруына тыйым салуды күйрету туралы петицияны Жоғарғы Сотқа ұсынды. Содан кейін Израильдегі Азаматтық құқықтар қауымдастығы мен Арабтың баламалы жоспарлау орталығы да ILA саясатын кемсітушілік деп айыптап, Жоғарғы Сотқа шағым түсірді. JNF 9 желтоқсанда екі шағымға да жауап берді. Жауабында JNF былай деді: JNF Израильдегі жалпы жұртшылықтың сенімді сақтаушысы емес. Оның адалдығы диаспорадағы және Израиль мемлекетіндегі еврей халқына арналған. JNF жер иеленуші ретінде мемлекеттің барлық азаматтарының игілігі үшін жұмыс істейтін қоғамдық орган емес. JNF-тің адалдығы еврей халқына берілген және JNF тек оларға ғана міндетті. JNF жер иесі ретінде мемлекеттің барлық азаматтарына тең қарау міндеті жоқ. 2005 жылдың 26 қаңтарында Израильдің бас прокуроры Менахем Мазуз жалға беру шектеулері Израильдің кемсітушілікке қарсы заңдарын бұзады және ILA Израильдің араб азаматтарын басқаратын жерлерді сатуда және бөлуде кемсіте алмайды деп шешті; бұл мемлекеттік жерлерге де, JNF-ке тиесілі жерлерге де қатысты. Алайда, Бас прокурор сондай-ақ, егер еврей емес азамат ILA тендерінде JNF иелігіндегі жер учаскесін жеңсе, ILA JNF-қа тең мөлшерде жер төлейді деп шешті. Бұл JNF-ке жерді, яғни Израильдегі жердің 13%-ын ұстап тұруға мүмкіндік береді. Мазуз шешімінің нәтижесінде билік өкілдері қиын жағдайға тап болды: бір жағынан, JNF "жеке" ұйым ретінде Израильден тыс жерлерден еврейлерге арналған арнайы сыйлықтар алды; екінші жағынан, мемлекет пен ILA (мемлекеттік агенттік), ол JNF иелігіндегі жерлерді басқаратын, еврей еместерге дискриминация жасауға тыйым салынды. 2005 жылдың басында JNF және Қаржы министрлігі JNF-ті мемлекеттен бөліп, оған тек еврейлерге жер сатуды жалғастыруға мүмкіндік беретін жаңа келісімді дайындауға тырысып жатқаны туралы хабарланды. 2007 жылдың шілдесінде Израиль Кнессеті депутаты Ури Ариэль (Ұлттық одақ/Ұлттық діни партия) ұсынған Еврей ұлттық қоры туралы заң жобасын алдын ала қарауда мақұлдады, бірақ заң жобасы кейіннен қабылданбады. Заң жобасы араб азаматтарына жер беруден бас тартуға рұқсат беруді көздеді. Заң жобасы 1960 жылғы Израиль жерін басқару туралы заңға "Еврей ұлттық қорының жерлерін басқару" деген жаңа ереже енгізуді талап етті; ережеде басқа да қарама-қайшылықты шешімдерге қарамастан, еврей қоныстарын құру үшін JNF жерлерін жалға беру кемсітушілікке жатпайды және: "Әрбір заңның мақсаты үшін Еврей ұлттық қорының қауымдастық құжаттары Еврей ұлттық қорының негізін қалаушылардың пікіріне сәйкес және ұлттық сионисттік тұрғысынан түсіндіріледі". 2007 жылдың қыркүйегінде Жоғарғы Сот ILA саясатын жоюға бағытталған тағы бір Adalah арызын тыңдады, сондай-ақ тендерлік міндеттемелер туралы ережелердің 27-бабын қарады, олар араб азаматтарының JNF бақылайтын жерлерге арналған конкурстарға қатысуына кедергі келтіреді. Жоғары сот шешімді кем дегенде төрт айға кешіктіруге келісті және уақытша келісімге қол жеткізілді (Менахем Мазуздың 2005 жылы ұсынған келісімінен кейін), онда JNF-ге этникалық негізде кемсітушілікке жол берілмейтін болса да, жерді еврей емес адамға сатылған сайын, ILA оған тең мөлшерде жер төлейді, осылайша еврей израильдіктеріне тиесілі жердің жалпы көлемі өзгермейді. Рубинштейннің мақсаты "бұл жерлерді тек еврейлер ғана пайдалана алатын нәсілшіл заңдарды [Ариэль заңын] қабылдамау еді". Алайда басқалары Ариэль заң жобасы нәсілшілдікке жатпайтынын жоққа шығарды. Рубинштейн ұсынысы қабылданбады. 2007 жылдың соңында жер алмасу туралы келісім ұсынылды, бұл JNF-ке өз жерлерін тек еврейлерге жалға беруге мүмкіндік береді. Қалалық JNF жері болашақта еврей емес адамдарға сатылатын жағдайда автоматты айырбастау механизмі қолданылады: қор жерді ILA-ға береді және айырбастау үшін сатып алу бағасын және Негевтегі ұқсас өлшемдегі жер учаскесін алады.

Құқықтық қақтығыстар

2011 жылдың желтоқсанында Сет Моррисон АҚШ-тың JNF басқармасынан шығыс Иерусалимнің Силуан ауданында тұратын Сумарин отбасына қарсы үйден шығару ісін бастау туралы JNF KKL-дің еншілес ұйымы Химнутаның шешіміне наразылық білдіріп, қызметтен кетті. Сумарин отбасының жағдайында, бастапқы иесі Мұса Сумариннің балалары, ол қайтыс болғаннан кейін үйде басқа да отбасы мүшелері тұрғанмен, «жоқ» деп жарияланды. 1991 жылы Израиль үкіметі мүлікті JNF еншілес ұйымына беру қадамын жасады. Адам құқықтары үшін раввиндер, Шейх Джарра ынтымақтастық қозғалысы және Яхад еврей ұйымы JNF-тің үйден шығаруына қарсы науқан ұйымдастырды. Бұл қысымдар JNF-ті үйден шығаруды кейінге жылдыруға мәжбүр етті.