Кіріспе
Крикет спортында шабуылшылардың екі негізгі түрі бар: жылдамдық және айналу. Жылдамдық шабуылшылары батсмендерді шығару үшін көбінесе доптың жылдамдығына, ал айналу шабуылшылары доптың айналуы мен бұрылуына сүйенеді, осы арқылы батсменді жаңылыстырады.
In the sport of cricket there are two broad categories of bowlers: pace and spin. Pace bowlers rely mostly on the speed of the ball to dismiss batsmen, whereas spin bowlers rely on the rotation and turn off the ball to deceive the batter.
Бейім шаңғышы
Жылдам доп тастаушылар, немесе жылдам боулерлер, немесе пейсмендер, қақпадан шығару үшін жылдамдыққа сенеді. Осы типтегі боулерлерді орташа жылдамдықтарына қарай одан әрі жіктеуге болады. Жоғары деңгейдегі крикетте көптеген жылдам доп тастаушылар орташа жылдамдықтан жылдам болады. Жалпы, осы типтегі боулерлер оң немесе сол қолмен тастайтын "жылдам" немесе "орташа жылдам" деп сипатталады. Жылдам доп тастаудың тағы бір әдісі – иінтірек тәсілі. Бұл тәсіл қосымша жылдамдық береді, бірақ бақылауды төмендетеді. Осы тәсілді қолданушылардың арасында Джефф Томсон, Вакар Юнис, Ласит Малинга, Митчелл Джонсон, Фидель Эдвардс, Шон Тайт және Джасприт Бумра бар. Шамасы, одан да жылдам доптар тасталған болуы мүмкін, бірақ жылдамдық өлшегіштер танымал болғаннан кейін кез келген боулер тастаған доптың электронды түрде өлшенген ең жоғары жылдамдығы – 161,3 км/сағ (100,23 миль/сағ), Пакистандық Шоайб Ахтар 2003 жылдың 22 ақпанында Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласындағы Ньюлендс стадионында өткен Әлем чемпионатында Англиялық Ник Найтқа тастаған добы. Бұл 100 миль/сағ шегін бұзған алғашқы ресми өлшенген доп болды.
Свинг-боулгерлер
Суинг-боулгерлер – жылдамдықпен ойнайтын, сонымен қатар доптың тігісін пайдаланып, оны ауа арқылы қисық жолмен қозғалтуға қол жеткізетін боулгерлер. Бұл доптың бір жағын жүйелі түрде жылтырату арқылы, ал екінші жағының кедір-бұдырланып, тозуына мүмкіндік беру арқылы одан әрі күшейтіледі. Екі жақтағы ауа ағынының өзгешелігі допты ауада дөңес жағына қарай итеруге себеп болады. Сондықтан, боулгер допты қолындағы бағытын өзгерту арқылы, оны соққышыдан қашықтырып немесе оған жақындату мүмкіндігіне ие болады. Жақсы жылтыратылған доптан өзге, доптың қимылына ықпал ететін басқа да факторлар бар, атап айтқанда ылғалды немесе ылғалды ауа-райы. Дегенмен, біршама уақыт бойы ойында болған доптар, тігісінің нашарлауына байланысты, көбінесе аз қимылдайды. Сонымен қатар, экспресс-темпте ойнайтын боулгерлер, орташа және орташа-жылдам темпте ойнайтын боулгерлерге қарағанда, көбінесе аз қимыл жасайды. Кері суинг, аты айтқандай, дәстүрлі суингке қарама-қарсы бағытта қозғалады. Доп өзінің кедір-бұдыр жағына қарай емес, тегіс жағына қарай бұрылады. Әдетте, доп "аймаққа" кірмес бұрын, ол ескіріп, жақсырақ соққыға ұшырауы керек; ал әсерге жеткілікті жылдамдық беру үшін, жылдам боулингші қажет. Сарфраз Наваз бен Имран Хан халықаралық крикетте кері суингті қолданған алғашқылардың бірі деп есептеледі. Вакар Юнис пен Васим Акрам кері суинг өнерін жетілдіріп, көптеген адамдарды осы өнерді үйренуге шабыландырды. Аутсвингер – крикет спортында допты берудің бір түрі. Мұндай беруде доп қисық немесе "суинг" жасап, соққышының денесінен және қақпадан алыстайды. Керісінше, инсуингер соққышыға және қақпаға қарай қимылдайды. Ричард Хэдли, Малкольм Маршалл, Доминик Корк, Дейл Стейн және Джеймс Андерсон – өз заманындағы ең жақсы аутсвингерлерімен танымал болған боулингшілер.
Басқа тактикалар
Жылдам доп тастаушылар көбінесе түрлендіру және алдау арқылы соққышыларды жеңіп алады. Бірнеше серіппелі доптан ("баунерлерден") "жұмсартылған" соққышы, олар әдеттегіден доп тастаушыға жақын жерге түсіп, бас деңгейінде немесе тіпті соққышыға тиеді, келесі допты артқы аяғымен ойнауға бейім болуы мүмкін, сондықтан оның басына жеткізілетін толық ұзындықтағы "йоркер" добына осал болуы мүмкін. Көптеген доп тастаушылар сондай-ақ "баяу допты" дамытады; олар әдеттегідей қол қимылымен тасталады, бірақ қолдан баяу келеді, әдетте доп тастаушының допты әртүрлі ұстауы немесе соңғы сәтте білегін иіп қоюы себепті. Сәттілік болса, соққышы жылдамдықты дұрыс бағаламайды және доп келмей жатып соққысын аяқтайды. Басқа да көп таралған түрлеріне аяқтан кесетін және жақтан кесетін доптар жатады, олар орташа жылдамдықпен спиннердің білегі қимылымен тасталады, кейде спиннерлердің доптары сияқты "бұрылуы" мүмкін. Стив Уогх жиі қолдың артынан баяу тастау және жылдамдықты өзгертуді бастап, соққышыларды шатастырған доп тастаушы ретінде танылады.
Спин боулгерлері
Спин боулдерлері немесе спиннерлер допты айналдыру арқылы ұрысшыны алаңнан шығаруға тырысады. Доптың айналуы оның қозғалысын болжауды қиындатады, әсіресе секірген кезде, сондықтан спин боулдерлері ұрысшыларды қателікке итермелейді. Спин боулингінде жылдамдық аса маңызды емес, спиннерлер көбінесе орташа-баяу және орташа жылдамдықпен, шамамен 45-55 миль/сағат диапазонында доп береді. Спин боулингтің екі негізгі түрі бар: білегі арқылы айналдыру және саусақ арқылы айналдыру.
Кеуде айналдыру
Білдек айналдырушылар – допты айналдыру үшін білегін пайдаланатын боулингшілер. Оң қолды білдек айналдырушыны "аяқ айналдырушы" деп атайды, ал оның боулинг әдісі "аяқ бұру" деп аталады. Аяқ бұру боулингшінің көзқарасынан оңнан солға қарай, ал оң қолды соққышы үшін аяқ жағынан сырт жаққа қарай қозғалады. Ең табысты білдек айналдырушылардың қатарында Австралиядан Шейн Уорн, Үндістаннан Анил Кумбле және Ауғанстаннан Рашид Хан бар. Оң қолды білдек айналдырушыларға қарағанда әлдеқайда сирек кездесетін сол қолды білдек айналдырушылар "сол қолды бейәді айналдырушылар" деп аталады. Бұл беру түрі, бұрынғы Батыс Индия командасының қытай тегіндегі сол қолмен саусақпен айналдырған ойыншысы Эллис Ачонгтың есімімен "чинамэн" деп аталған. Бұл термин қазір қолданылмайды. Осылай берілген доп оң қолды соққышы үшін сырт жағынан аяқ жағына қарай айналады. Оңтүстік Африкадан Пол Адамс және Табраиз Шамси, сондай-ақ Үндістаннан Кулдип Ядав – соңғы кездегі ең танымал сол қолды бейәді айналдырушылар. Бұрынғы австралиялық бір күндік ойыншы Брэд Хогг та сол қолмен білдегін айналдырудың белгілі шебері, оның командаластары Саймон Катич және Бо Кассон да осы әдісті қолданған.
Баяу айналма
Саусақты айналдырушылар допты айналдыру үшін саусақтарын пайдаланады. Оң қол саусақты айналдырушы офф-спинер деп аталады, ал олардың лақтыру тәсілі офф-брейк деп аталады. Доп оң қолды соққышы үшін сол қолды беймәдени доп сияқты, оң жақтан сол жаққа қарай қозғалады. Шри-Ланканың Муттиа Муралитаран (көбінесе "Мурали" деп аталады) және Англияның Грейм Суонн, тест және бір күндік крикет тарихындағы ең табысты екі лақтырушы, офф-спинерлер. Муралидің лақтыру стилі ерекше, ал Суонннің стилі дәстүрлі. Үндістандық Равичандран Ашвин және пакистандық Сақлайн Муштак пен Саид Аджмал осы типтегі қазіргі заманғы лақтырушылардың қатарында, олар да осы лақтыру стилін қолданады. Сақлайн Муштак осы лақтыру стилімен жаңа беріліс ойлап тапты, ол "Дүсра" деп аталады. Бұл беріліс офф-брейк сияқты бірдей қимылмен лақтырылады, бірақ ол аяқ брейкі сияқты айналады немесе доптың бұрышымен тікелей жүреді. Бұл беріліс офф-спин лақтырушының әртүрлі берілістерінде ең тиімді берілістердің біріне айналды, бірақ соңғы уақытта көптеген офф-спинерлер дүсраны лақтыру нәтижесінде доп тастағаны үшін айыпталды. Бұл әдісті Сақлайн Муштактан кейін Мурали және Саид Аджмал сияқты басқа да әйгілі лақтырушылар қолданды. Тағы бір түрі, каром допы 1940 жылдары ойлап табылған, бірақ 1970 жылдары Шри-Ланканың Ажанта Мендис 21-ші ғасырдың басында қайта жаңғыртқанша көбінесе жоғалып кеткен; Ашвин де осы берілісті екінші стиль ретінде қолданады. Барлық сол жақ лақтырушылар дерлік саусақпен айналдырады. Нәтижесінде бұл стильдің нақты атауы жоқ және лақтыру тәсілі жай ғана (баяу) сол қолды ортодоксалды деп аталады. Доп аяқ брейкі сияқты айналады, сол жақтан оң жаққа. Бангладештің Шакиб Аль Хасан, Жаңа Зеландияның Даниэль Веттори, Шри-Ланканың Рангана Герат және Үндістанның Аксар Патель мен Равиндра Джадеджа осы лақтыру стилін қолданады.
"Қатты" боулингтер
Боулингтің екі түрінде де бірдей шеберлік танытқан боулингші "аралас пакет" немесе "жалпы мамандықтағы боулингші" деп аталады. Мұндай боулингшілер сирек кездеседі. Ұлы Батыс Индиясының ойыншысы сэр Гарфилд Соберс сол қолмен жылдам орташа, сол қолмен дәстүрлі және сол қолмен дәстүрден тыс стильдерде тиімді боулинг жасаған. Негізінен соққы беруші ретінде танымал Сачин Тендулкар, карьерасының басында оң қолмен орташа жылдамдықпен боулинг жасаса, кейіннен боулинг стилін оң қолмен айналдырып беруге және оң қолмен бұруға өзгертті.