Кіріспе
Блейн түзетуі – АҚШ Конституциясына енгізілуге ұсынылған, бірақ қабылдалмаған түзету. Ол діни ұйымдарға қатысы бар білім беру мекемелеріне мемлекеттік қаржыны тікелей беруге тыйым салатын. Көптеген штаттардың конституцияларында мұндай ережелер бар, ал елу штаттың отыз сегізінде штаттық конституцияларында салық төлеушілердің діни ұйымдарды қаржыландыруына тыйым салатын тармақтар бар. Бұл шаралар, әсіресе көптеген иммигранттар тұратын аймақтардағы католик шіркеуі басқаратын жеке мектептерге мемлекеттік көмек көрсетуден бас тартуға бағытталған. Олар 19 ғасырдағы АҚШ протестанттарының арасындағы қоғамдық білім берудің «секталық» немесе «конфессиялық» бақылаудан босатылуы керек деген пікірдің күшеюінен туындады, сонымен қатар иммигранттарға деген жат көзқарас пен нативистік тенденцияларды көрсетті. Түзетулер көбінесе католиктерге қарсы бағытталған деп есептеледі, себебі олар қабылданған кезде мемлекеттік мектептерде протестанттық дұғалар оқылып, протестанттық кітаптар оқытылған. Алайда, сектанттық мектептерді мемлекеттік қаржыландыру туралы пікірталастар АҚШ-қа іріктеліп католиктердің көшіп келуінен бұрын басталған. Осылайша, Блейн түзетулері кезінде мемлекеттік мектептер қазіргі түсінік бойынша секталық емес немесе конфессиялық емес еді; сондай-ақ, олар толығымен зайырлы да емес еді.
The Blaine Amendment was a failed amendment to the U. S. Constitution that would have prohibited direct government aid to educational institutions that have a religious affiliation. Most state constitutions already had such provisions, and thirty eight of the fifty states have clauses that prohibit taxpayer funding of religious entities in their state constitutions. The measures were designed to deny government aid to parochial schools, especially those operated by the Catholic Church in locations with large immigrant populations. They emerged from a growing consensus among 19th century U. S. Protestants that public education must be free from "sectarian' or "denominational' control, while it also reflected nativist tendencies hostile to immigrants. The amendments are generally seen as explicitly anti Catholic because when they were enacted public schools typically included Protestant prayer, and taught from Protestant bibles, although debates about public funding of sectarian schools predate any significant Catholic immigration to the U. S. Thus, at the time of the Blaine amendments, public schools were not non sectarian or non denominational in the modern sense; nor were they completely secular.
Мемлекеттік конституцияларды өзгерту
Содан кейін бұл ұсынысты қолдағандар өздерінің күш-жігерін әлдеқайда үлкен табысқа жеткізген штаттық заң шығарушы органдарға бұрды. Ақырында, 12 штаттан басқа (Арканзас, Коннектикут, Айова, Мэн, Мэриленд, Нью-Джерси, Солтүстік Каролина, Огайо, Род-Айленд, Теннеси, Вермонт және Батыс Вирджиния) "Блейн түзетулері" деп аталатын жалпы критерийлерге сай келетін заңдарды қабылдады, олар сектанттық жеке мектептерді қолдауға мемлекеттік қаражат жұмсауға тыйым салады. Анти-дефамация лигасының бас директоры Джонатан А. Гринблат 2017 жылы мемлекеттік конституциялық Блейн түзетулерінің мақсатын былай түсіндірді: "Бұл конституциялық ережелер маңызды мемлекеттік мүдделерге қызмет етеді – шіркеулерді қолдауды шіркеу мүшелеріне қалдырып, сонымен қатар ғибадат үйлерін дискриминациядан және үкіметтің араласуынан қорғайды". Кейбір штаттарда бұл ережелер қолданыстағы конституцияға түзетулер ретінде қабылданудың орнына, жаңадан әзірленген конституцияларға енгізілді. Блейн түзетулері 2020 жылдың маусымына дейін отыз жеті штатта қолданыста болды. 2012 жылы сайлаушылардың 56% Флорида штатының Блейн түзетуін жою туралы ұсынысты қабылдамады. Қабылдау үшін 60% оң пікір қажет болды. Сондай-ақ сайлаушылар Нью-Йоркте (1967), Мичиганда (1970), Орегонда (1972), Вашингтон штатында (1975), Аляскада (1976), Массачусетсте (1986) және Оклахомада (2016) Блейн түзетулерін жою туралы ұсыныстарды қабылдамады. 1974 жылдың 20 сәуірінде Луизиана штатының сайлаушылары 58 пайыз дауыспен 42 пайызға қарсы жаңа конституцияны мақұлдады, ол штаттың 1921 жылғы конституциясының бір бөлігі болған Блейн түзетуін жойды. Луизиананың 1974 жылғы қазіргі конституциясы оны федералды Бірінші түзетудің дін құруға тыйым салу және дін бостандығын қамтамасыз ету ережелерінің көшірмесімен алмастырды (1-баптың 8-тармағы, Құқықтар декларациясы). 8-баптың 13-тармағы (а) бойынша Луизианадағы бастауыш және орта мектептерде оқитын барлық балаларға тегін оқулықтар мен "оқу материалдарын" беру кепілдік берілді. Тағы екі штат, Оңтүстік Каролина және Юта, өздерінің "дінге көмек көрсетпеу" конституциялық ережелерін "жанама" сөзін алып тастау арқылы жұмсартты, осы штаттардағы діни мектептерге тікелей көмек немесе қолдау көрсетуге ғана тыйым салды. 2020 жылдың 30 маусымында АҚШ Жоғарғы Соты Эспиноза мен Монтана Салық департаменті ісі бойынша Монтананың конституциясындағы ешқандай көмек көрсетпеу ережесі, Блейн түзетуі, діни мектепте пайдаланылған үшін жеке мектептерде білім алуға арналған салық жеңілдігі стипендиясын бұғаттау үшін орынсыз қолданылғанын шешті, бұл Діни бостандық туралы ережені бұзу болып табылады. Бұл шешімде мемлекет жеке мектептерге стипендия берсе, діни мектептерді кемсітуге болмайды деп нақты айтылды. Осының салдарынан, өздерінің конституцияларында ешқандай көмек көрсетпеу ережелері бар ұқсас бағдарламалары бар штаттар бағдарламалық шектеулерді қайта қарауға мәжбүр болады деп күтілуде.