Кіріспе

Дүние жүзіндегі Жоғарғы соттарда діни қозғалысқа қатысты көптеген істер қаралды. Бұл істер негізінен үш мәселеге байланысты: олардың дінін өркендетуі, патриотизмді көрсету және әскери қызметтен бас тарту, сондай-ақ қан құю. Көптеген елдердің Жоғарғы соттары Ехоба куәгерлерінің және басқа да діндердің уағыз айту құқығын бекітті.

Армения

2011 жылдың 11 шілдесінде Үлкен палата Баятьянға қарсы Армения ісі бойынша шешім шығарды. Армения, дін бостандығы немесе наным-сенім бостандығы құқығын қамтитын ЕҚХР-ның 9-бабын бұзды деп танылды, бұл шешім Вахан Баятьян мырзасының, Куәгерлердің бірі және Армения азаматының, әскерден қашу фактісіне байланысты шығарылды.

Канада

Канаданың Жоғарғы Соты Ехоба куәгерлеріне қатысты бірнеше маңызды шешім қабылдады. Оларға 1950 жылдары Ехоба куәгерлерінің қызметіне әсер еткен заңдар және соңғы кездегі, Ехоба куәгерлерінің ата-аналары өз дінінің қағидаларына сәйкес балаларына қатысты медициналық емдеуді шешу құқығы бар ма, деген мәселелерді қарастырған істер жатады. 1955 жылдың 15 қарашасында (Chaput v. Romain [1955] S. C. R. 834) Ехоба куәгерінің бір мүшесі діни жиналыстың өтуін кедергі келтіргені және заттарды тәркілегені үшін полиция қызметкерлеріне қарсы шағымдануға құқылы болды. Кіру және тәркілеу бұйрықсыз жүзеге асырылды. Іске қатысқан ешкімге, соның ішінде шағымданушыға қарсы айып тағылмады, тәркіленген заттар қайтарылмады. 1959 жылдың 27 қаңтарында (Roncarelli v. Duplessis [1959] S. C. R. 121) Канаданың Жоғарғы Соты Квебек провинциясының премьер-министрі Морис Дюплессистің Франк Ронкареллидің алкогольдік лицензиясын заңсыз жойғанын анықтады. Ронкарелли, Ехоба куәгері, Монреальдегі мейрамхананың иесі болды және өз дінінің мүшелерін муниципалитет ұстаған кезде кепілдік беруге келісім білдірді. Куәгерлер қалалық заңға сәйкес қажетті рұқсаттарсыз журналдарды таратуы үшін жиі ұсталды. Қаланың бас прокуроры Оскар Гагнон, Ронкареллинің араласуы салдарынан ұсталған және босатылған куәгерлердің санына қатты алаңдап, премьер-министрмен байланысып, ол Квебек алкогольдік комиссиясының төрағасы Эдуар Арчамбоға хабарлады. Көптеген куәліктер Ронкареллидің сот жүйесіне кедергі келтірді деп есептелгенін, қоғамдық тәртіпті бұзды деп саналғанын және осы себепті алкогольдік лицензия алуға құқығы жоқ екенін көрсетті. 2009 жылдың 26 маусымында Канаданың Жоғарғы Соты 6:1 дауыспен соттардың кәмелетке толмағандардың жасы мен шешім қабылдау қабілетін ескеруі керек деген шешім шығарды. Бұл іске қатысқан жас Ехоба куәгері А.С. деп танылды. Дәрігерлер қан құюды қалады, бірақ А.С. және оның ата-анасы діни нанымдарына орай одан бас тартты; балаларға қамқорлық жасау қызметі оны күтуге тырысты, ал сот оған қан құюды бұйырды. Судья оның қабілетті екеніне көз жеткізді, бірақ 16 жасқа толмағандықтан, судья оның қабілеттілігі қолданыстағы заңға қатысы жоқ деп шешті. Бас судья Розали Абелла көпшіліктің атынан: «Жас адам өзінің жасына сәйкес шешім қабылдау тәуелсіздігіне құқылы» деді. 2018 жылдың 31 мамырында Канаданың Жоғарғы Соты 9:0 дауыспен соттардың діни ұйымның мүшелік мәселелерін қарауға құқығы жоқ екенін мәлімдеді. «Ақырында, діни топтар өздерінің мүшелерін және ережелерін анықтауда еркіндікке ие; соттар мұндай мәселелерге тек заңдық дауды шешу қажет болған жағдайда ғана араласады», - деді судья Малкольм Роу шешімде.

Франция

2004 жылдың 5 қазанында Кассациялық сот – Франциядағы әкімшілік құқықтан тыс істер бойынша жоғары сот – Куәгерлердің кейбір жарналарының құнының 60 пайызына салық салуға қарсы шағымын қабылдамады. Салық басқармасы Ехоба куәгерлері пайдаланатын заңды тұлғаға, егер олар сыйлық ретінде қайырымдылық алса және культтік қауымдастық ретінде танылмаса, заңды түрде салық салуға құқылы екенін мәлімдеді. 2011 жылдың 30 маусымында Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот 1993 жылдан 1996 жылға дейін алынған барлық қайырымдылықтарға 60 пайыздық салық салғаны үшін Францияның ЕҚАҚ 9-бабын (дін бостандығы) бұзғанын анықтады. Сот бұл салықтық бағалау қауымдастықтың жұмыс ресурстарын оның мүшелерінің діни сенімдерін іс жүзінде жүзеге асыруына кедергі келтіретіндей етіп қысқартатынын тұжырымдады. 2011 жылға дейін Франция үкіметі қауымдастықтан 58 миллион еуро төлеуді талап етті. Ехоба куәгерлерінің Франциядағы өкілі "Францияда басқа ешбір ірі дін осы салыққа ұшырамады" және "Сот бұл кіріс жинауға бағытталған заңды әрекет емес, Ехоба куәгерлерінің құлшынығын шектеу үшін салықты пайдалану әрекеті екенін көрді" деді.

Германия

2000 жылдың желтоқсан айында Федералды конституциялық сот Ехоба куәгерлері мемлекетке адалдығын дәлелдейтін сынақтан өтпеуге құқылы екенін шешті. Федералды конституциялық сот ессіз жатқан Ехоба куәгеріне қан құю оның еркіне қарсы келеді, бірақ бұл шабуыл болып табылмайды деп қарар берді.

Үндістан

1985 жылы Керала штатының Коттайам ауданындағы Кидангурдағы NSS орта мектебінің үш оқушысы Үндістанның ұлттық әнұранын шырқамағаны үшін мектептен қуылды. Бұл балалар Ехоба куәгерлері отбасынан шыққан. Олардың әкесі В. Дж. Эммануэль мектеп шешіміне наразылық білдіріп, Керала жоғарғы сотына шағымданып, дінінің ұлттық әнұранды орындауға тыйым салатынын мәлімдеді. Сот мектептің шешімін қолдады. Содан кейін Эммануэль Үндістан жоғарғы сотына арнайы қабылдау туралы өтінішпен жүгінді. Жоғарғы сот жоғарғы соттың шешімін күштен шығарып, Эммануэльдің шағымын қабылдады, Ехоба куәгерлерінің балаларын мектепте ұлттық әнұранды орындауға мәжбүрлеуге болмайтынын қаулы етті.

Жапония

1998 жылы "Құрама күзет" журналында былай деп жазылды: "1996 жылдың 8 наурызында Жапонияның Жоғарғы соты Кобе қалалық өндірістік техникалық колледжінің Кунихито Кобаяшиді әскери дайындықтан бас тартқаны үшін мектептен шығаруы заң бұзушылық екенін анықтады". "Оян!" журналының хабарлауынша, "Жахаба куәгері Мисае Такедаға 1992 жылы бауырындағы қатерлі ісікті жоюға жасалған операциядан кейін, оның әлі де есін жимай тұрғанда қан құйылды". 2000 жылдың 29 ақпанында "Жоғарғы соттың төрт судьясы бірауыздан дәрігерлердің кінәлі екенін, себебі олар операция барысында қажет болған жағдайда оған қан құйылуы мүмкін екенін түсіндірмегендіктен, оның операцияны қабылдау немесе қабылдамау туралы шешім қабылдау құқығын шектегенін" мәлімдеді.

Филиппин

1993 жылы Филиппиннің Жоғарғы соты Ехоба куәгерлерінің діни сенімдерін құрметтеу ниетімен, туға құрмет көрсету рәсімінен босатылуы мүмкін екенін мәлімдеді. 1995 және 1996 жылдары Филиппиннің Жоғарғы соты, діни сенімдерін еркін өрнектеуіне кедергі келтіретін заңдарды күшіне енгізуге болмайтындықтан, дінге адал Ехоба куәгерлерінің некеге тұруына қатысты заңдарға ерекшелік жасады.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында Ехоба куәгерлеріне қатысты көптеген істер қазір Бірінші түзету заңына қатысты маңызды шешім болып табылады. 1938–1946 жылдар аралығында Ехоба куәгерлері АҚШ Жоғарғы Сотының алдында Бірінші түзету бойынша 23 жеке іс қозғады. Жоғарғы Сот судьясы Харлан Фиске Стоун бірде: «Менің ойымша, Ехоба куәгерлері азаматтық бостандықтар мәселесін шешуде көрсеткен көмегіне байланысты оларға сыйлық берілуі керек» деп айтқан. Куәгерлердің ең маңызды жеңісі 1943 жылы Батыс Вирджиния штатының Білім беру басқармасы Барнеттке қарсы ісінде тіркелді. Барнет ісіндегі шешім бұған дейінгі 1940 жылғы Минерсвилл мектеп округінің Гобитиске қарсы ісін күштен шығарды, онда сот Куәгерлерді өз еркіне қарсы туға құрмет көрсетуге мәжбүрлеуге болады деп шешкен болатын. «Қаулылы сөздер» доктринасы Чаплинскийге қарсы Нью-Гэмпшир (1942) ісі арқылы қалыптасты. Сол кезде Уолтер Чаплинский, Ехоба куәгері, Нью-Гэмпшир қаласының маршалына, оның уағыздауына кедергі келтіруге тырысқанда: «Сен Құдайға қарсы қылмыскерсің» және «Сен фашистсің» деген сөздерді айтқан, содан кейін тұтқындалған. Чаплинский «Құдай» деген сөзден басқа сөздерді қолданғанын мойындады. Сот тұтқындауды қолдап, «өзінің айтылуымен-ақ зиян келтіретін немесе дереу тәртіпсіздікке ұшыратуға бейімдейтін, яғни «қаулылы сөздер» мен «жанжалға шақыратын сөздер» сөйлеудің «нақты анықталған және шектеулі кластарының» алдын алу және жазалау конституциялық мәселе тудырмайды деп шешті. 1951 жылдың 15 қаңтарында АҚШ Жоғарғы Соты Мэриленд штатындағы Харфорд округінің қалалық саябағында рұқсатсыз публично сөз сөйлегені үшін екі Ехоба куәгерін тәртіпсіздік жасады деп айыптаған төменгі соттың шешімін жоққа шығарды. Жоғарғы Сот бастапқы айыптаудың конституциялық тұрғыдан тыйым салынған рұқсаттың болмауына негізделгенін, сондықтан айыптаулар күшін жойғанын мәлімдеді. Мэриленд апелляциялық соты алғашқы айыптауды қарауға рұқсат бермеді және істі кассациялық тәртіппен қараудан да бас тартты, себебі бұл мәселелер «қоғамдық мүддеге қатысты мәселелер» емес. Бас судья Фред Винсон соттың пікірін білдіріп: «Бұл сотқа мұндай лицензияны беруден бас тартуда негізсіз кемсітушілікке айқын дәлел болатын жағдай өте сирек кездеседі. Қалалық кеңес бұл өтінішті қараған. Бірақ біз деректерді тексере отырып, бас тартуға негіз таба алмадық», деді. 1953 жылдың 9 наурызында АҚШ Жоғарғы Соты Род-Айленд Жоғарғы Сотының Паутукет қаласының саябағында діни жиналыс өткізген Ехоба куәгерінің бір мүшесін айыптаған үкімін жоққа шығарып, қайта қарауға жіберді. Соттың пікірінше, Ехоба куәгерлерінің діни қызметі басқа конфессиялардың діни қызметінен өзгеше қарастырылды. Соттың айтуынша, қала әкімшілігі саябақтағы ғибадатханаларға тыйым салмаған, өйткені католиктер мен протестанттар бұл жерде ғибадатханалар өткізе алады. 2002 жылы Ехоба куәгерлері Огайо штатының Страттон қаласында үйден-үйге уағыздау үшін үкіметтен рұқсат алудан бас тартты. Бұл іс АҚШ Жоғарғы Сотында қаралды (Күзет мұнарасы қоғамы Страттон ауылына қарсы). Сот Ехоба куәгерлерінің пайдасына шешім шығарып, үйден-үйге уағыздауды әкімге тіркеліп, рұқсатсыз жүргізуді заңға қарсы әрекет деп қарастырды, бұл діни насихаттауға, анонимді саяси сөздерге және жарнама таратуға қатысты Бірінші түзетуді бұзу болып табылады.