Кіріспе

Америкалық саясаткер

Томас Фэллон (1825–1885) – Ирландияда туған калифорниялық саясаткер, Сан-Хосе қаласының 10-шы мэрі қызметін атқарғанымен әйгілі. Фэллон Калифорнияны американдықтар басып алуындағы рөліне байланысты Сан-Хосе тарихында даулы тұлға болып қала береді.

Өмірбаян

Фэллонның отбасы ол бала кезінде Канадаға көшіп келді. 18 жасында ол Сент-Луисте болды және Джон К. Фремонттың Калифорнияға үшінші экспедициясына қосылды. 1846 жылдың басында Фэллон Санта-Круста қалды, себебі Фремонт сол аймаққа келді. 1846 жылдың маусымында ол 22 еріктіні жинап, Фремонтқа қосылды, өзін капитан етіп тағайындады. Мексика-Америка соғысы Калифорнияда 7 шілдеде коммодор Джон Д. Слоаттың Монтерейді басып алуымен басталғанда, Фэллонның жасағы 11 шілдеде Санта-Крус тауларын кесіп өтіп, Сан-Хосе-де-Гуадалупе (қазіргі Сан-Хосе қаласы) Эль-Пуэблоны қан төгілмей басып алды. 1846 жылдың 14 шілдесінде ол Слоаттан американдық туды алды, оны Сан-Хосе билеушісінің, пуэблоның әкімшілік ғимаратының үстінде көтерді. Фэллонның еріктілері содан кейін соғыстың қалған бөлігінде Фремонттың Калифорния батальонына қосылды. Соғыстан кейін Фэллон қысқа уақытқа Сан-Хосеге оралды, содан кейін Санта-Крузға қайтып, онда ат жасаушы ретінде кәсіп ашты. 1848 жылы Калифорниядағы алтын асығысы басталғанда, Фэллон алтын кеншілеріне сату үшін Санта-Круста жасалған темір пиктерді алып кетті. Пайданың үлесімен ол Санта-Крустағы Миссия алаңында (қазіргі миссиялық шіркеудің көшірмесі тұрған жерде) үй-шеберхана-қонақ үй салды. 1849 жылы ол Мария дель Кармен Котаға (1827–1923) үйленді, оны көбінесе Кармелита деп атайды, ол жергілікті жер иесі Мартина Кота Кастроның (1807–1890) және оның бірінші күйеуі, Ранчо Сокелдің иелері, капрал Симон Котаның қызы еді. Кармель Ранчо Сокелдің оннан бір бөлігін, 3400 акр жерді мұрагерлік етті. 1852 жылы Фэллон өзінің алаңдық меншігін Санта-Круз округіне сот ғимараты ретінде пайдалануға сатты. Одан кейін Томас пен Кармель отбасымен Техасқа көшіп кетті. Балаларының қайтысынан кейін олар Сан-Хосеге оралды. Сан-Хоседе Фэллон сол аймақта жер сатып ала бастады және Сан-Хосе қаласының орталығында Фэллон үйін (1855) салды. Үй музей ретінде сақталған, Перальта Адобының қарама-қарсысында орналасқан. 1856 жылы Фэллон Сан-Хосе ортақ кеңесіне сайланды. 1857 жылы ол бір жылға қалалық сенімділер кеңесіне сайланды (бұл кеңес Ортақ кеңестің орнына келді). Ол 1859 жылы Сан-Хосе қаласының мэрі болып сайланды және бір жылдық мерзімде қызмет етті. Бір дерек бойынша, 1876 жылы (үйленгеніне 26 жыл толғаннан кейін) Кармель Томас пен отбасылық қызметшінің ұятты жағдайда екенін көрді және ажырасуға өтініш берді. Кармель ажырасудан алған ақшаны бірнеше қонақ үйлер мен басқа ғимараттарды салуға жұмсады, соның ішінде Кармель Фэллон ғимаратын (1894) Сан-Францискодағы 1800 Market Street мекенжайында салды, қазір бұл ғимарат Сан-Франциско ЛГБТ қоғамдық орталығының бөлігі. Томас Фэллон 1885 жылы Сан-Францискода қайтыс болды.

Мұра

1980 жылдары Сан-Хосе қаласының әкімі Том МакЭнери 800 000 доллардан астам қаржыға Сан-Хоседе АҚШ туын көтерген Фэллонның мүсінін жасауды қалаға тапсырды. Мүсін 1988 жылы аяқталды және бастапқыда ту көтерілген жерге жақын, қазіргі Пласа де Сезар Чавес (Plaza de César Chávez) деп аталатын City Park Plaza-ға орналастыру жоспарланған. Алайда, жергілікті топтар, оның ішінде испано-американдықтар, Фэллонның американдық империализмді және мексика халқының қысылуын бейнелейтініне наразылық білдірді. Мүсін 2002 жылға дейін сақтауға алынды, содан кейін ол бастапқыда ұсынылған жердің солтүстік-батысында, Джулиан және Сент-Джеймс көшелерінің жанындағы Пеллиер паркіне орнатылды. 2020 жылы Джордж Флойдтың қазасынан кейін және Бреонна Тейлорды ату ісі бойынша үлкен қазылар алқасының шешімінен кейін бұл сын қайта жанданды. Үлкен қазылар алқасының шешімі шыққан күні және келесі күні кешке Сан-Хоседе мүсін орналасқан аймақта бейбіт митингілер өтті. Бірақ наразылардың бір бөлігі мүсінді қоршап алып, полицияға қарсы жазулармен бүлдірді және өртеп жіберді. Содан кейін Сан-Хосе қаласының әкімі Сэм Ликардо тарихшылармен, қоғамдық лидерлермен және тұрғындармен мүсінмен не істеу керектігін талқылады.