Кіріспе
1840 жылы Ричард Генри Дананың кітабы. "Мачтық екі жыл" – американдық автор Ричард Генри Дананың 1834 жылы Бостоннан Калифорнияға сауда кемесімен жасаған екі жылдық теңіз саяхатынан кейін жазылған және 1840 жылы жарық көрген естелік кітабы. 1946 жылы осы атпен фильм шығарылды.
Two Years Before the Mast is a memoir by the American author Richard Henry Dana Jr., published in 1840, having been written after a two year sea voyage from Boston to California on a merchant ship starting in 1834. A film adaptation under the same name was released in 1946.
Шығатын жол
1834-1836 жылдар аралығында өтетін оқиғаларды баяндайтын бұл кітапта Дана "теңіздегі қарапайым теңізшінің өмірінің нақты қалпын" жанды түрде суреттейді. Ол Бостоннан Оңтүстік Америкаға, содан кейін Хорн мүйісін айналып Калифорнияға сапар шегеді. Дананың кемесі АҚШ-тан Мексикалық Калифорнияның миссиялары мен ранчоларының сиыр терілерін алу үшін сауда жасау мақсатымен сапарға шыққан. Олар Сан-Диего шығанағында, Сан-Педро шығанағында, Санта-Барбара арнасында, Монтерей шығанағында және Сан-Франциско шығанағында сауда-саттық жүргізді. Бұл тарихтың бастауы 1825 жылы Массачусетс штатының Медфорд қаласында "Пилгрим" атты кемені құрып, суға сүңгіткен Спраг пен Джеймс компаниясы туралы деректермен жақсы расталады.
Калифорния
Дана Алта-Калифорнияға Мексика провинциясы болған кезде келді, енді ол испандық Лас-Калифорния колониясы емес еді. Ол сол кездегі Калифорния жағалауындағы әрбір портында қону туралы сипаттама береді. Порттар (оңтүстіктен солтүстікке қарай) Сан-Диего-де-Алкала миссиясына, Сан-Хуан Капистрано миссиясына, Пуэбло-де-Лос-Анджелес (және Сан-Габриэль Арканджель миссиясына), Санта-Барбара миссиясына (және Санта-Барбара президиосына), Монтерей президиосына және Сан-Франциско президиосына қызмет етті, олардың жанында өте шағын елді мекендер мен үлкен мексикалық жер берілген ранчолар орналасқан еді. Ол сонымен қатар жағалаудағы жергілікті халықтарды, мексикалық Калифорния мәдениетін және басқа аймақтардан келген иммигранттар мен саудагерлердің ықпалын сипаттайды. Сан-Хуан Капистрано миссиясына жақын жарлар сиыр терісін жағаға алып баруға және одан кейін кемеге тиеуге кедергі келтірді. Сондықтан Дана, басқа паломниктермен және кейін "Алерт" экипажымен бірге, жардан терілерді лақтырады, ол бұл әрекетті арқансыз желкен қағатқанмен теңеді. Кейбір терілер жардың ортасында тұрып қалады, оларды алу үшін Дана арқанмен төмен түсіріледі. Бұл жарлар, сондай-ақ оған іргелес жатқан қазіргі қала Дананың атымен – Дана Пойнт деп аталды. Дана испан тілін мексикалық Калифорниялықтардан үйреніп, кемесінде аудармашы болды. Ол порттардағы Канака (Сэндвич аралдарының – Гавайи аралдарының жергілікті халқы) теңізшілерімен достық қарым-қатынас жасады, олардың біреуін Дана өмірінен аман қалдырды, өйткені капитан оның өлімін қалаған. Ол капитан Томпсонның "Пилигрим" экипажының екі мүшесін жазалауына куә болды, оны әділсіз және негізсіз деп санады, бірақ капитан кемедегі заң болғандықтан ештеңе істей алмады. Ол Сан-Диего жағалауында Бостонға және үйіне жөнелту үшін терілерді дайындаумен бір маусым өткізді. Дана сонымен қатар Сан-Францисконың болашақ дамуы мен маңыздылығы туралы керемет дәл болжам жасады.
Үйге байланысты
Дана Антарктида қысының ортасында жаңа кемесі «Алерт» (Alert) кемесімен, бірақ сол капитан Томпсонмен, Хорн мүйісін айналып қайту сапары туралы классикалық әңгіме айтады. Ол қорқынышты дауылдар мен керемет сұлулықты сипаттайды, өзі «теңдесі жоқ» деп атаған мұз тауларын ерекше бейнелейді. Ең таңғажайып нәрсе – жел мен дауылға қарсы өту үшін апталар бойы күш салу, сонымен бірге мұзбен жабылған рангоутты жоғары-төмен жүгіріп, желкендерді жинап, жазу. Бірде тісі ісіп, бірнеше күн жұмыс істей алмайды, барлық экипажтың қатысуы қажет болса да. Олар Стейтен аралына (қазіргі Isla de los Estados) жеткенде, Хорн мүйісін айнала бастағанын түсінеді. Хорн мүйісі айналып өткеннен кейін, экипаж мүшелеріне ұққан скорбут ауруын сипаттайды. Капитан тағы да жазалайды, бұл жолы стюардты, ұрысқандығы және қан төгуге қауіптенгені үшін, бірақ Дана Калифорниядағы бұрынғы оқиғаға қарағанда, бұл жазаның дұрыс болғанын ойлайды. «Ақ жакетте» (White Jacket) Херман Мелвилл былай деп жазды: «Егер Хорн мүйісі туралы ең жақсы түсінік алғыңыз келсе, досым Дананың «Мачтадан екі жыл бұрын» (Two Years Before the Mast) деген теңдесі жоқ кітабын оқыңыз. Бірақ сіз оқи аласыз, демек, оны оқыған шығарсыз. Оның Хорн мүйісін сипаттаған тараулары, әлде мұз кішкентайымен жазылған болса керек». Соңғы тарауда Дана капитанның дене жазасын қолдануы, капитанның билігін шектеуге болатын заңдар мүмкіндігі, кемеге толық билік пен бақылаудың қажеттілігімен салыстырылатын теңізшілердің құқықтары, олардың жалпы беделі және қатыгез капитанды сотқа тарту үшін қандай да бір заңдық шаралар қолдану мүмкіндігі туралы ойларын айтады. Ол сондай-ақ теңізшілер арасында діни білім беруді көбейту, капитанның сенбі күндері діни салттарды сақтауы және мейірімді капитан мен дінге берілген теңізшілердің пайдасын арттыру туралы идеяларын ұсынады, бұл адамдардың бұйрықтарды орындауға көбірек ынталандырады, деп ол сенді, және жазалау қажеттілігі мен жиілігін азайтады.
Кейінгілер
1869 жылы Дана түпнұсқадан кейбір мазмұнды алып тастаған және "Екі жарым жылдан кейін" деп аталатын қосымшаны қосқан жаңа басылымды жариялады. Бұл қосымшада оның 1859 жылы Калифорнияға сапары баяндалады, ол алтын асығудан кейін, сол кезде штат толығымен өзгерген болатын. Бұл сапар барысында ол кітапта айтылған кейбір жерлерге қайта барып, ескі достарын, соның ішінде кітапта есімдері аталған достарын және өзі жұмыс істеген компания агенті Альфред Робинсон сияқты ұнамайтын басқаларын көрді. Ол осы уақытқа дейін Калифорния туралы кітаптың авторы болған еді. Дана Робинсонға, кітабында оған қатысты әдепсіз болғанына қарамастан, оған мейірімді болғаны үшін ризашылығын білдірді. Ол Марипоса округіндегі Фримонт кен орындарын аралады. Джесси Фримонт пен оның серіктерімен бірге Йосемити аңғарына барды. Жолда Вавонадағы Кларк стансасына тоқтаған ол Гейлен Кларкты қонақжай иесі ретінде сипаттады. Дана сонымен қатар капитан Томпсонның және "Пилигрим" мен "Алерт" кемелерінің көптеген офицерлері мен экипаж мүшелерінің жеке тарихтарын қамтыды. Соңғы жазбада оның кемесі "Алерттің" тағдыры жазылған. 1862 жылы Азамат соғысы кезінде оны Конфедерацияның саудалық рейдері "Алабама" басып алды, экипаж қайықтарға отырғызылып, кеме қиратылды.
Жариялану тарихы
Дананың әкесі алғаш рет Харпер және Бразерс баспасына жүгінді, себебі олар оның баспагерлері еді, бірақ Даналар алғашқы 1000 данасы сатылғаннан кейін авторлық гонорардың 10 пайызын қабылдамады. Алғашында «Журнал» деп аталған қолжазба Харпердің 1839 жылғы ұсынысынан кейін төрт баспа үйінен де қабылданбады. «Екі жыл бұрын мачта» кітабы 1840 жылдың қыркүйегінде екі нұсқада жарық көрді, кітаптың атау парағында Дананың есімі көрсетілмеді. Дана ақын Уильям Каллен Брайанттан көмек сұрады, оның «Танатопсис» поэмасын Дананың әкесі жоғары бағалаған еді. Брайант қолжазбаны тағы да Харперге әкелді, олар оның авторына 500 доллар төлейді деп үміттенеді, бірақ соңында Данаға 250 доллар және 24 дана тегін кітап берді. Кітаптың алғашқы жылы 10 000 данасы сатылса да, Дана кітаптың осы басылымынан ешқандай авторлық гонорар алмады.
Мұра
1946 жылы фильм экранизациясы шықты. Бұл оқиға 1941 және 1947 жылдары Classics Illustrated комикс түрінде бейімделді. Марк Твеннің "Шекспир өлген бе?" атты кітабының 7-тарауында Дананың кітабынан алынған үзінділерді "Темпест" пьесасынан үзіндімен салыстырып, Шекспирдің теңіз сапасындағы білімінің жеткіліксіз екенін көрсетеді, содан кейін Шекспирдің құқықтық терминологияны дұрыс қолдануымен қайшылықты көрсетеді.