Кіріспе

XVII ғасырдағы португалдық дипломат және миссионер Антонио Виейра (ɐ̃ˈtɔniu viˈɐjɾɐ; 6 ақпан 1608 – 18 шілде 1697) – португал иезуит діни қызметкері, дипломат, шешен, уағыздаушы, философ, жазушы және Португалия королінің Корольдік кеңесінің мүшесі.

Өмірбаян

Виейра Лиссабонда, Кристиаво Виейра Равасконың ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы – Мария де Азеведу, аралас нәсілді әйел болған. 1614 жылы ол ата-анасымен бірге Бразилия колониясына көшті, онда оның әкесі кеңсе қызметкері болып тағайындалған еді. Білімін Баиядағы иезуит колледжінде алды. 1625 жылы Фернао Кардим әкесінің жетекшілігімен иезуит-новициатына қабылданды және екі жылдан кейін алғашқы антын берді. Он сегіз жасында Олинда колледжінде риторикадан, кейін догматикалық теологиядан сабақ берді, сонымен қатар провинцияның "жылдық хаттарын" жазды. 1635 жылы дін қызметкеріне бекітілді. Көп ұзамай ол шешендігімен көзге түсті, ал 1638-1640 жылдары Баияда айтқан үш патриоттық уағызы қиялының күшімен және тілінің көркемдігімен ерекшеленді. Абат Рейнал Португалияның Голландияға қарсы қаруларының табысты болуы туралы уағызын «христиандық мінберден естілген ең керемет сөздердің бірі» деп санады. 1640 жылғы төңкеріс Иоан IV-ті Португалия тағына отырғызғанда, Бразилия оған адалдық серт берді, ал Виейра жаңа патшаны құттықтау үшін вице-корольдің ұлын Лиссабонға сүйемелдеу үшін таңдалды. Ол өзінің мүлкін де аямады, өйткені Sexagesimalsermon уағызында қазіргі уағыз айту стиліне, оның терең ойлауға ұмтылуына, әсершілдігіне, түсініксіздігіне және метафораларды шамадан тыс пайдалануына батыл сын жасады, сондай-ақ уағыздың идеалы – адамдарды «пасторға емес, өздеріне наразы қалдыру» екенін жариялады. Бірақ көп ұзамай ол Римге барып, оған тағылған жазаны қайта қарауды сұрауға міндеттелді. Мәңгілік қалада алты жыл тұрғанда Виейра ең үлкен жетістіктеріне қол жеткізді. Рим папасы X Климент оны кардиналдар алдында уағыз айтуға шақырды, ол Швеция королевасы Кристинаның рухани кеңесшісіне және оның әдеби академиясының мүшесіне айналды. 1997 жылы Португалия әке Виейраның қайтысына 300 жыл толуына орай ескерткіш монета шығарды. Португалия 2008 жылы Виейраның дүниеге келгеніне 400 жыл толуын (1608) атап өту үшін марка шығарды. Бразилия 1941 және 1997 жылдары Виейраның екі маркасын шығарды. 2017 жылы Сан-Роке шіркеуінің жанындағы Сан-Триндаде Коэльо алаңында Марко Фidalgo мүсінші жасаған әке Антонио Виейраның ескерткіші ашылды, бұл Лиссабонның Ыйық Мейірім үйінің бастамасы болды.

Шығармалары

Оның шығармалары португал прозасының ең ұлы ескерткіші саналады. Оның өнімділігін көрсететін екі жүз дерек бар, ал оның жан-жақтылығы бір тақырыпты ондаған рет әртүрлі қырынан қарастыра білуімен анықталады. Оның қарапайым және әңгімелесу үлгісіндегі хаттары терең тарихи және саяси қызығушылық тудырады, сонымен қатар осы кезең тарихы үшін құнды құжаттар болып табылады. 2013 жылы, оның дүниеге келгеніне шамамен төрт ғасыр толғаннан кейін жарық көрді. Бұл басылымның 30 томы оның толық хаттарын, уағыздарын, болашақты болжау жөніндегі еңбектерін, саяси жазбаларын, еврейлер мен үндістер туралы жазбаларын, сондай-ақ поэзиясы мен театрлық шығармаларын қамтиды. Бұл Виейраның көптеген жазбаларының алғашқы толық және мұқият өңделген басылымы. Өзінің саладағы ең ірі редакциялық жобалардың бірі Лиссабон университетінің ректоратының қолдауымен, Luso-Бразилиялық ғылыми институттар мен ғылыми, мәдени және әдеби академиялардың халықаралық ынтымақтастығының нәтижесінде жүзеге асты. Виейраға жатқызылатын 20 мыңнан астам қолжазба және басылған беттер Португалия, Бразилия, Испания, Франция, Италия, Англия, Голландия, Мексика және Америка Құрама Штаттарындағы ондаған кітапханалар мен мұрағаттарда талданды және салыстырылды. "Толық жинақтың" шамамен төрттен бір бөлігі бұрын табылмаған және жарияланбаған мәтіндерден тұрады. Жобаны Жозе Эдуардо Франко және Педро Калафате басқарды, оны CLEPUL Santa Casa da Misericórdia серіктестігімен бірлесіп әзірледі, ал Círculo de Leitores баспасынан шығарды, соңғы том 2014 жылы жарыққа шықты. Бұл португал тіліндегі басылым болғамен, жоба аясында оның таңдамалы шығармалары 12 тілде қолжетімді болады.

Цитаталар

Біз не істейміз, соның нәтижесіміз. Істемегеніміз болмайды. Сондықтан, біз іс істейтін күндері ғана жасаймыз. Іс істемейтін күндерімізде тек қана шыдауға мәжбүрміз. "Голландия – сүт ағып жатқан жер, ал Бразилия – бал ағып жатқан жер; екеуі біріксе, толық және лайықты түрде Уәде етілген жерге айналады, сүт пен балға толы жер".