Кіріспе

Португалиялық тарихшы (1496 – 1570) португалиялық тарихшы Жоао де Баррос (ʒuˈɐ̃w dɨ ˈβaʁuʃ; 1496 – 20 қазан 1570), "Португалиялық Ливи" деген лақап атымен белгілі, португалиялық алғашқы көрнекті тарихшылардың бірі. Ол ең әйгілі шығармасы – «Азияның онжылдықтары» (Décadas da Ásia) арқылы танымал, бұл кітап португалдардың Үндістан, Азия және Африканың оңтүстік-шығысындағы тарихын қамтиды.

Алғашқы жылдар

Жоао де Баррос 1496 жылы Португалияның Висеу қаласында дүниеге келді. Ол Португалия королі Мануэль I-нің сарайындағы шалбар кигіш және түрлі сот қызметтерін атқарған Лопо де Барростың заңды емес ұлы болды. Оның анасы туралы ештеңе белгісіз. Әкесі ерте қайтыс болғандықтан, ол корольдік сарайда қызметке орналасты, онда болашақ Португалия королі Жоан III-нің мұрагері Дом Жоанның пажын болды. Сарайда тәрбиеленген ол жиырма жасында император Кларимундоның тарихы атты рыцарлық роман жазды, оған ханзада Жоан (кейін король Жоан III) көмектескен делінеді. Таққа отырғаннан кейін король Жоан III Барросты 1524 жылы Эльминадағы Санкт-Джордж бекінісінің капитаны етіп тағайындады. 1525 жылы ол 1528 жылға дейін Индия үйінің қазынашысы қызметін атқарды. 1530 жылы жұқпалы обадан қашу үшін Баррос Лиссабоннан Помбал маңындағы шалғайдағы үйіне көшіп, Хуан Луис Вивестің жоғары бағалаған "Rho pica Pneuma" атты әдеби-ахлақтық диалогын аяқтады. 1532 жылы Лиссабонға оралғанда король Барросты "Casa da Índia e da Mina" (Индия және Мина үйі) факторы етіп тағайындады – Лиссабон Шығыс саудасының еуропалық орталығы болған кезде зор жауапкершілік пен маңызға ие лауазым. Баррос өте жақсы басшы екенін дәлелдеді, сол кезде сирек кездесетін еңбекқорлық пен адалдықты көрсетті, нәтижесінде ол өзінен бұрынғыларына қарағанда аз пайда тапты, олар қор жинаған еді.

Бразилиядағы сәтсіз капитандық және кеме апаты

1534 жылы Жоао III Бразилияны отарлауға бағытталған бастаманы қолға алды. Жағалау бойында онға жуық мұрагерлік капитандықтар құрылып, олар донатариулер немесе жер иелерінің басқаруына берілді. Баррос Мараньяуда капитандық алған алғашқылардың бірі болды. Ол екі саудагер – Арис да Кунья мен Альварес де Андрадемен серіктестік құрып, он кеме мен 900 адамнан тұратын экспедицияны Бразилияға жіберді. Ұшқыштардың тәжірибесіздігі салдарынан флоттың барлығы кемеге ұшырады, бұл Барросқа ауыр қаржылық зиян келтірді. Жақсы ниет білдіргендей, Баррос экспедицияда қаза тапқандардың қарыздарын төледі. Осы жылдары ол бос уақытында оқуын жалғастырды, ал Бразилиядағы апаттан кейін көп ұзамай Үндістандағы португалдар тарихын жазуды ұсынды, патша оған келісім берді. Ол дереу жұмысты бастады, бірақ бірінші бөлімін басып шығарудан бұрын португал тілінің грамматикасын (1539) және бірнеше моральдық диалогтарды жариялады. Оның 1543 жылғы «Diálogo evangélico sobre os artigos da fé contra o Talmud dos Judeus» атты еңбегінде яһудилерге қарсы пікірлер айтылған.

Азияның онжылдықтары

"Азияның онжылдықтары" ("Décadas da Ásia") атты алғашқы шығарма 1552 жылы жарық көрді, оның қабылдануы соншалық болды, патша дереу Барросқа король Мануэльдің тарихын жазуды тапсырды. Алайда, оның көптеген шаруалары оған бұл кітапты аяқтауға кедергі келтірді, нәтижесінде оны Дамиао де Гойс бітірді. Екінші онжылдық 1553 жылы, ал үшіншісі 1563 жылы жарық көрді, бірақ ол төртінші онжылдықты жариялауға үспеді. Соңғысы 1615 жылы Мадридте, Баррос қалдырған қолжазбаларын жинап, редакциялаған Корольдік космографы және жылнамашы Жоао Баптиста Лаванья тарапынан жарияланды. Оның "Онжылдықтарында" португалдардың Үндістан мен Азиядағы ерте тарихы баяндалған, сонымен қатар Шығыс тарихшылары мен географтарының, және оның өзінің ел жазбаларының мұқият зерттелгені көрінеді. Олар айқындылығымен және жүйелілігімен ерекшеленеді. Бұл шығармалар сонымен қатар көрнекті оқиғаларды қамтиды, мысалы, Вьянтана патшасының Малаккадағы португал елшілерін қайнаған сумен өлтіріп, денелерін итке тастауы туралы айтылады. Диого де Куто "Онжылдықтарды" жалғастырып, тағы тоғыз том қосты. Ал 1778-1788 жылдары Лиссабонда оның толық басылымы 14 томдық "Жоао де Баррос: Азия және португалдардың Шығыс теңіздері мен жерлерін ашу және жаулап алу тарихы" деген атпен жарық көрді. Басылымға тарихшы Мануэль Северим де Фарияның Барросқа арналған өмірбаяны және барлық онжылдықтардың кеңейтілген тізімі қоса берілді.

Кейінгі жылдар

1568 жылдың қаңтарында Баррос Үндістан үйіндегі жалақылы лауазымынан қызметтен босатылып, король Себастьяннан фидалго шені, зейнетақы және басқа да ақшалай төлемдер алды. Ол 1570 жылдың 20 қазанында қайтыс болды.