Кіріспе

Бұл әлемнің құрлықтар бойынша егемен мемлекеттері мен тәуелді аумақтарының тізімі, олардың ұлттық туларымен көрсетілген, және келесі бірліктерді қамтиды:

БҰҰ жүйесіндегі байланыс бойынша:
Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) 193 мүше мемлекеті. Ватикан қаласы (БҰҰ Бас Ассамблеясының бақылаушысы, Киелі Тақ басқарады), Палестинамен (БҰҰ Бас Ассамблеясының бақылаушысы) дипломатиялық қарым-қатынасы бар, сондай-ақ басқа мемлекеттермен де дипломатиялық байланыстарды қолдайды. Жалпы алғанда, бұл тізімге БҰҰ мүшесі емес, шектеулі мойындалған және қауымдасқан мемлекеттер кіреді.

БҰҰ мүшелігі жоқ, ішінара мойындалған, де-факто егемен мемлекеттер, мысалы, Косово Республикасы және Қытай Республикасы (Тайвань).
Жалпы халықаралық мойындаудан айырылған де-факто егемен мемлекеттер.
БҰҰ мүшелігі жоқ, Жаңа Зеландиямен еркін қауымдасқан Кук аралдары мен Ниуэ мемлекеттері.

Басқа БҰҰ мүше мемлекеттерінің тәуелді аумақтары бойынша:
Жалпы алғанда, бұл БҰҰ-ның кейбір мүше мемлекеттердің құрамындағы бөлік ретінде танылған, егемендігі жоқ аумақтарды қамтиды. Тәуелді аумақтар. Басқа аумақтар, олар өздерінің аналық елдерінің ажырамас бөлігі болғанымен, көбінесе жеке географиялық аумақтар ретінде қарастырылады (мысалы, Францияның теңізден тыс департаменттері мен аймақтары). Бұл тізім әлемді жеті құрлық моделі бойынша бөледі, ал аралдар жақын орналасқан құрлықтарға топтастырылған. Төменде нұсқалар келтірілген және келесі мақалаларда талқыланады: Материк, Жер құрлықтары арасындағы шекаралар және Трансконтиненттік елдер тізімі.

Африка

Африкадағы тәуелді мемлекеттер мен тәуелді аумақтардың аумағы, халқы және халық тығыздығы сияқты географиялық деректері бар кесте үшін «Африка: аумақтар мен аймақтар» дегенді қараңыз. Геологиялық тұрғыдан Африка Суэц мойыны арқылы Еуразиямен байланысады және Афро-Еуразияның бөлігін құрайды. БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Кот-д’Ивуар → Кот-д’Ивуар тізілімі Конго Демократиялық Республикасы → Конго, Демократиялық Республикасы тізілімі Джибути Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Египет Араб Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Экваториальдық Гвинея Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Эритрея мемлекеті БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Эсватини Корольдігі БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Эфиопия тоғыз аймақтан және екі жарғылық қаладан тұратын федерация. Габон Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Гамбия Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Гана Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Гвинея Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Гвинея-Бисау Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Кот-д’Ивуар Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Кения Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Лесото Корольдігі БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Либерия Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Ливия мемлекеті БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Мадагаскар Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Малави Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Мали Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Мавритания Ислам Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Маврикий Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Маврикийде Родригес автономды аралы бар. Марокко Корольдігі БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Марокконың Батыс Сахараның бөлігі ішінара танылған Сахара Араб Демократиялық Республикасының басқаруында. Мозамбик Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Намибия Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Нигер Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Нигерия Федеративтік Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Нигерия 36 штаттан және бір федеративтік аумақтан тұратын федерация. Конго Республикасы → Конго тізіліміндегі Республика Руанда Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Сахара Араб Демократиялық Республикасы → Сахара Араб Демократиялық Республикасы тізілімі Сан-Томе және Принсипи Демократиялық Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Сан-Томе және Принсипиде бір автономды провинция бар, Принсипи. Сенегал Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Сейшель Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Сьерра-Леоне Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Сомали Федеративтік Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Сомали алты штаттан тұратын федерация. Екеуі, Пунтленд пен Галмудуг, өзін-өзі автономиялық деп жариялады, ал біреуі, Сомалиленд, де-факто тәуелсіз. Сомалиленд → Сомалиленд тізілімін қараңыз Оңтүстік Африка Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Оңтүстік Судан Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Оңтүстік Судан 10 штаттан және үш әкімшілік аймақтан тұратын федерация. Абией аймағы 2005 жылғы Жалпы Бейбіт Келісімде белгіленген «ерекше әкімшілік мәртебеге» ие аймақ. Бұл де-юре Оңтүстік Судан мен Суданның кондоминиумы, бірақ де-факто екі бәсекелес әкімшілік пен Біріккен Ұлттар Ұйымы басқарады. Судан Республикасы БҰҰ-ның мүшесі Кез келген дау жоқ Судан 18 штаттан тұратын федерация. Абией аймағы 2005 жылғы Жалпы Бейбіт Келісімде белгіленген «ерекше әкімшілік мәртебеге» ие аймақ. Бұл де-юре Оңтүстік Судан мен Суданның кондоминиумы, бірақ де-факто екі бәсекелес әкімшілік пен Біріккен Ұлттар Ұйымы басқарады. Кез келген басқа мемлекет дипломатиялық түрде танымаған, Сомали Федеративтік Республикасының толық иелігінде. ↑ Басқа мемлекеттер ↑ ↓ Тәуелді аумақтар ↓ Норвегияның тәуелді аумақтары Кез келген дау жоқ Ұлыбританияның теңізден тыс аумақтары Француз теңізден тыс аумақтары Кез келген дау жоқ Хёрд аралы мен Макдональд аралдары Австралияның сыртқы аумақтары Кез келген дау жоқ Майот департаменті Француз теңізден тыс департаменті және аймағы Кез келген дау жоқ Реюньон департаменті Француз теңізден тыс департаменті және аймағы Кез келген дау жоқ Ұлыбританияның теңізден тыс аумақтары Кез келген дау жоқ ↑ Тәуелді аумақтар ↑ Еуропа мен Африкадағы трансконтиненттік елдер, Біріккен Ұлттар Ұйымының Статистика бөлімінде Оңтүстік Еуропа елдері ретінде жіктеледі: (Пантеллерия және Пелагия аралдары), , (Мадейра [Саваж аралдарын қоса алғанда]), және (Канар аралдары, Сеута, Мелилья, Альборан аралы және Испанияның егемендік алаңдары). Еуропа мен Африкадағы трансконтиненттік ел, Біріккен Ұлттар Ұйымының Статистика бөлімі Батыс Еуропа елдері ретінде жіктеледі: (Майотта және Реюньон). Азия мен Африкадағы трансконтиненттік ел, Біріккен Ұлттар Ұйымының Статистика бөлімі Батыс Азия елдері ретінде жіктеледі: (Сокотра).

Азия

Азиядағы егемен мемлекеттер мен тәуелді аумақтардың аумағы, халқы және халық тығыздығы сияқты географиялық деректермен кестесі үшін «Азия: аумақтар мен аймақтар» бөлімін қараңыз. Геологиялық тұрғыдан Азия Еуразияның бір бөлігі болып табылады және Суэц бұғазы арқылы Афро-Евразияның бір бөлігін құрайды. Жалпы және ресми атаулар БҰҰ жүйесіндегі мүшелік Егемендік даулары Егемендік мәртебесі мен мойындалуы туралы қосымша ақпарат ↓ БҰҰ мүше мемлекеттері және Бас Ассамблеяның бақылаушы мемлекеттері ↓ Абхазия → Абхазия тізілімін қараңыз Жоқ Фактикалық билік етуші үкімет ешбір мемлекет тарапынан мойындалмаған. Біріккен Ұлттар Ұйымы Ауғанстанның үкіметі ретінде әлі де мойындайды. Армения Республикасы БҰҰ мүшесі Пәкістан мойындамайды. Армения Таулы Қарабақ дауынан кейін Пәкістанмен мойындалмаған. Әзірбайжан Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ Әзірбайжанда бір автономиялық аймақ бар – Нахчыван. Бахрейн Корольдігі БҰҰ мүшесі Жоқ Бангладеш Халық Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ Бутан Корольдігі БҰҰ мүшесі Жоқ Бруней Ұлысы, Бейбітшілік Мекені БҰҰ мүшесі Жоқ Бірма → Мьянма тізілімін қараңыз Камбоджа Корольдігі БҰҰ мүшесі Жоқ Қытай Халық Республикасы БҰҰ мүшесі Ішінара мойындалмаған. Қытайда бес автономиялық аймақ бар: Гуанси, Ішкі Моңғолия, Нинся, Тибет және Синьцзян. Сонымен қатар, оның ерекше әкімшілік аймақтарына егемендігі бар: Қытай талап етеді, бірақ Тайваньды бақыламайды, оны бәсекелес әкімшілік (Қытай Республикасы) басқарады, ол бүкіл Қытайды өзінің аумағы деп санайды. Қытайды БҰҰ мүше мемлекеттері мен Ватикан мойындамайды, ал Бутаннан басқалары Тайваньды мойындайды. Қытай, Қытай Республикасы → Тайвань тізілімін қараңыз Кипр Республикасы БҰҰ мүшесі Түркия мойындамайды Еуроодақ мүшесі. Аралдың солтүстік-шығыс бөлігі де-факто Солтүстік Кипр мемлекеті болып табылады. Кипрді Түркия мойындамайды, себебі Кипр дауы, Түркия Солтүстік Кипрді мойындайды. Корея Демократиялық Халық Республикасы → Корея, Солтүстік тізілімін қараңыз Шығыс Тимор Демократиялық Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ Египет Араб Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ БҰҰ мүшесі Жоқ Грузияда екі автономиялық республика бар – Аджария және Абхазия. Абхазия мен Оңтүстік Осетияда де-факто мемлекеттер құрылды. Үндістан Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ Үндістан – 28 штаттан және сегіз одақтық аумақтан тұратын федерация. Индонезия Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ Индонезияда сегіз автономиялық провинция бар: Аче, Джакарта, Орталық Папуа, Таулы Папуа, Папуа, Оңтүстік Папуа, Батыс Папуа және Йогьякарта. Иран Ислам Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ Ирак Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ Ирак – 19 губернаторлықтан тұратын федерация, оның төртеуі автономиялық Күрдістан аймағын құрайды. Израиль мемлекеті БҰҰ мүшесі Ішінара мойындалмаған. Израиль Палестина талап еткен аумақты қатаң бақылайды. Израиль Шығыс Иерусалимді аннексиялады, бұл аннексияны халықаралық қауымдастық мойындаған жоқ. Израиль Батыс жағалаудың қалған бөлігін әртүрлі деңгейде бақылайды, ал Газа секторында Израильдің тұрақты азаматтық немесе әскери қатысуы болмаса да, оның біржақты шегінуінен кейін, оны кейбір адамдар әлі де халықаралық құқық бойынша оккупациялық күш деп санайды. Израильді БҰҰ-ның 28 мүшесі және Сахара Араб Демократиялық Республикасы мемлекет ретінде мойындамайды. Палестинаны азат ету ұйымы, БҰҰ мүше мемлекеттерінің көпшілігі Палестина халқының жалғыз өкілі ретінде мойындаған, 1993 жылы Израильді мойындады. БҰҰ мүшесі Жоқ Иордания Хашимит Корольдігі БҰҰ мүшесі Жоқ Қазақстан Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ Корея Демократиялық Халық Республикасы БҰҰ мүшесі Солтүстік Кореяны БҰҰ-ның үш мүшесі – Франция, Жапония және Оңтүстік Корея мойындамайды, соңғысы Кореяның жалғыз заңды үкіметі деп мәлімдейді. Корея Республикасы БҰҰ мүшесі Оңтүстік Кореяда бір автономиялық аймақ бар – Чеджудо. Оңтүстік Кореяны Солтүстік Корея мойындамайды, ол өзін Кореяның жалғыз заңды үкіметі деп санайды. Кувейт мемлекеті БҰҰ мүшесі Жоқ Қырғыз Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ Лао Халықтық Демократиялық Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ Ливан Республикасы БҰҰ мүшесі Жоқ БҰҰ мүшесі Жоқ Малайзия – 13 штаттан және үш федералды аумақтан тұратын федерация. Біріккен Ұлттар Ұйымы Мьянмадағы іс жүзіндегі билік етуші үкіметті, яғни Мемлекеттік әкімшілік кеңесін таныған жоқ, керісінше оны даулы аумақ ретінде қарастырады.

Оңтүстік Америка

Оңтүстік Америкадағы егемен мемлекеттер мен тәуелді аумақтардың аумағы, халқы және халық тығыздығы сияқты географиялық деректермен кестесі үшін «Оңтүстік Америка: демография» бөлімін қараңыз. Геологиялық тұрғыдан алғанда, Оңтүстік Америка Солтүстік Америкамен Панама тасмуы арқылы қосылып, Америка құралады. Жалпы және ресми атаулар БҰҰ жүйесіндегі мүшелік Егемендік даулары Егемендіктің мәртебесі мен танылуы туралы қосымша ақпарат ↓ БҰҰ мүше мемлекеттері және Бас Ассамблеяның бақылаушы мемлекеттері ↓ Аргентина Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Аргентина 23 провинциядан және бір автономды қаладан тұратын федерация. Боливияның көпұлтты мемлекеті БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Бразилия Федеративтік Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Бразилия – 26 штаттан және бір федералды округтен тұратын федерация. Чили Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Колумбия Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Эквадор Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Гайана Ынтымақтастық Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Панама Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Парагвай Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Перу Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Суринам Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Тринидад және Тобаго Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Тринидад және Тобагода бір автономды аймақ бар – Тобаго. Уругвай Шығыс Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Венесуэла Боливариан Республикасы БҰҰ мүшесі Ешқайсысы жоқ. Венесуэла 23 штаттың, бір астаналық округтің және федералды тәуелділіктердің федерациясы. ↑ БҰҰ мүше мемлекеттері және Бас Ассамблеяның бақылаушы мемлекеттері ↑ ↓ Тәуелді аумақтар ↓ Нидерланд құрамындағы ел Ешқайсысы жоқ. Нидерландтың арнайы муниципалитеті Ешқайсысы жоқ. Норвегияға тәуелді аумақ Ешқайсысы жоқ. Кюрасао елі Нидерланд құрамындағы ел Ешқайсысы жоқ. Фолкленд аралдары Ұлыбританияның теңізден тыс аумағы. Гвиана Францияның теңізден тыс департаменті және аймағы Ешқайсысы жоқ. Ұлыбританияның теңізден тыс аумағы Ешқайсысы жоқ. ↑ Тәуелді аумақтар ↑ Солтүстік Америка мен Оңтүстік Америкадағы трансконтиненттік ел, Біріккен Ұлттар Ұйымының Статистика бөлімі Орталық Америка елі ретінде жіктейді: (Оңтүстік-Шығыс Панама). Оңтүстік Америка немесе Солтүстік Америкадағы трансконтиненттік арал елдері және тәуелділіктер (шекараның анықталуына байланысты), Біріккен Ұлттар Ұйымының Статистика бөлімі Кариб теңізі елдері және тәуелділіктері ретінде жіктейді: , , және (тек Тринидад және Тобаго тәуелсіз мемлекет). Біріккен Ұлттар Ұйымының Статистика бөлімі Батыс Еуропа елдері ретінде жіктейтін Еуропа мен Оңтүстік Америкадағы трансконтиненттік елдер: (Бонаир) және (Француз Гвианасы).