Кіріспе

Кальвинисттік ілім

Шартсыз сайлау (сондай-ақ, егемендік сайлау немесе шартсыз инаят деп аталады) – бұл кальвинисттік ілім, ол құдайдың әлемді жарату алдындағы іс-әрекеттері мен ниеттерін сипаттайды. Онда ол кейбір адамдарды құтқарылуға, сайланғандарды алдын ала белгілеген, ал қалғандарын өз күнәларында жалғастыруға және Құдайдың Ескі және Жаңа өсиеттерінде баяндалған заңын бұзғаны үшін әділ жаза, мәңгілік құрылысқа ие болуға қалдырды. Құдай бұл таңдауды олардың кез келген жағдайларына немесе қасиеттеріне қарамастан, тек өзінің мақсатына сәйкес жасады. Шартсыз сайлауға қарсы тұратын көзқарас – арминийлік шартты сайлау, құдай мәңгілік құтқарылу үшін Мәсіхке иман келтіру арқылы құдайдың алдын ала жасаған инаятына өз еркімен жауап беретіндерін білгенін айтады. Құдайдың сайлауы нақты және өзгермейтін мақсатпен жасалды – иман келтіретіндерді сайлау.

Қорытынды

Кальвиндік теологияда шартсыз таңдау – Құдайдың алдын ала белгілеуінің бір аспектісі, онда Құдай белгілі бір адамдарды құтқаруға таңдайды. Таңдалғандар мейірімділікке ие болады, ал таңдалмағандар, жазаланғандар, шартсыз әділдікке ие болады. Бұл шартсыз таңдау, негізінен, кальвинизмнің бес принципінен (ТҮЛІП) тұратын доктриналық жүйемен байланысты және адам істеріне қатысты Құдайдың абсолюттік билігіне деген сенімге негізделген. Құдай, адамдардың кемшіліктері мен ерік-жігеріне қарамастан, күнәлі болса да, оларды құтқарушы рақымы ретінде таңдайды. Таңдалғандар осы рақымға лайық болу үшін ештеңе жасаған жоқ. Кальвинистер және басқа да шіркеулерде (вальденстер, катарлар, анабаптистер, ерекше баптистер және т.б.) бұл таңдау «шартсыз» деп аталады, себебі Құдайдың таңдалғандарды құтқару туралы шешімі таңдалған адамның іс-әрекеттеріне немесе сеніміне байланысты емес. Тотальдік бұзылу доктринасына сәйкес (кальвинизмнің бес принципінің біріншісі), күнәнің ықпалы адамның ерік-жігерін соншалықты шектейді, осыған байланысты ешкім Құдайға келуге немесе оған ізденуге дайын да, қабілетті де емес, егер Құдай алдымен оның жанын жаңартпаса, оған махаббат пен құтқарылу процесіне қатысу қабілетін сыйламайынша. Сондықтан, Құдайдың таңдауы тек Құдайдың тәуелсіз және егемендік еркіне ғана негізделеді және адамның болжамды іс-әрекеттеріне емес. Схоластикалық кальвинистер кейде Құдайдың адамның күнәсіне қатысты қашан таңдау жасағанын нақты анықтау туралы пікірталас жүргізеді – қараңыз, супралапсарианизм және инфралапсарианизм, бірақ мұндай айырмашылықтар қазіргі кальвинизмде көбінесе баса көрсетілмейді. Реформаланған ұстаным жиі Арминийлік шартты таңдау доктринасымен салыстырылады, онда Құдайдың адамды құтқару үшін жасаған мәңгілік таңдауы болашақ оқиғаларды Құдайдың алдын ала білуіне байланысты, атап айтқанда, кейбір адамдар Құдайдың құтқарылу туралы ұсынысына жауап ретінде ерікті түрде сенім мен сенімділік көрсетеді. Арминийлік доктрина күнәнің ықпалы адамның ерік-жігерін шектегеніне келіседі, сондықтан ешкім Құдайға келуге немесе оған ізденуге дайын емес, бірақ Арминийлік доктринада алдын ала (немесе «қосатын») рақым, жаңарудан бұрын адамға өкінуге және сенуге жеткілікті деп есептеледі. Құдай әрбір адамның Иса Мәсіхтің Ізгі хабарына қалай жауап беретінін алдын ала білгендіктен, Құдай әділдікпен және билікпен өкініп, Иса Мәсіхтің Ізгі хабарына сеніп, Құдайға ізденетін адамдарды құтқаруға таңдайды.

Тарих

Бұл ілімді алғаш рет 4-ші ғасырдағы шіркеу әкесі Гипполық Августин Пелагиймен пікірлесу кезінде айқындап, танымал етті. Ол құтқарушы рақымды Құдайдың егемендік шешімдеріне сәйкес таңдалғандарға беретінін үйретті. Реформацияға дейінгі көптеген теологтар бұл идеяны қабылдаған жоқ. Дегенмен, Томас Аквинский сияқты ерекше жағдайлар да болды. Шартсыз сайлау алғаш рет Бельгиялық Иман Жарғысында (1561) жазылды, Дорт қағидаларында (1619) қайта расталды, ол бес мәселелік даудан туындады және Вестминстер стандарттары (1646) сияқты түрлі реформаланған Иман Жарғыларында бейнеленген. Бүгінде бұл көбінесе Джон Кальвиннің реформациялық ілімдерімен байланысты, ол кальвинизмнің бес негізгі қағидасының бірі болып табылады және көбінесе алдын-ала белгілеумен байланысты.