Кіріспе

Клиффорд Д. Симақтың 1952 жылғы романы. "Қала" – американдық жазушы Клиффорд Д. Симақтың 1952 жылғы ғылыми фантастикалық романы, бірнеше қысқа әңгімелерден құралған. Алғашқы нұсқасы сегіз байланысты қысқа әңгімеден тұрады, олардың барлығы 1944 және 1951 жылдар аралығында Джон В. Кэмпбелл бас редакторлығымен "Astounding Science Fiction" журналында жарияланған, әр әңгімеге қысқаша "түсіндірмелер" қоса берілген. Бұл түсіндірмелер кітап үшін арнайы жазылған және олардың өзі жеке бір байланыс құратын оқиға ретінде қызмет етеді. Кітап 1958 жылы ACE #D 283 ретінде қайта басылды, мұқабасының суретін Эд Валигурский салған. Симак 1973 жылы "Эпилог" деп аталатын "Қала" тақырыбындағы тоғызыншы әңгімені жариялады. 1980 жылғы басылымнан бастап, "Қала" романының кейбір (бірақ барлығы емес) басылымдарында "Эпилог" та бар.

Аңыздар

Әңгімелер өрбіген сайын, адамдар жоғары көлік құралын дамытып, қалалардан ауылға көшіп кеткен әлемді баяндайды. Гидропоникалық шаруашылық және орталықтандырылмаған қуат көздері шағын қауымдарға өзін-өзі қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бастапқыда, таралудың себебі ядролық соғыс қаупі болды, бірақ кейіннен адамдар жай ғана шаруашылық өмір салтын ұнататынын біледі. Әңгімелер негізінен Вебстер отбасы мен олардың робот қызметшісі Дженкинс төңірегінде өрбиді. "Вебстер" деген ат біртіндеп "вебстер" деп аталады, бұл "адам" деген сөзді білдіреді. Симак оқырмандарына таныс тақырыптар, әсіресе шаруашылық пейзаждар мен адал итттер осы әңгімелерде қайталанады. Әрбір кезекті әңгіме қалалық қоғамның одан әрі бұзылуын көрсетеді. Адамзат қалаларды тастап кеткенде, әрбір отбасы оқшауланып барады. Брюс Вебстер итттерге хирургиялық жолмен сөйлеу қабілетін сыйлайды және оларға жақсы көру үшін контактты линзалар береді. Өркениеттің құлдырауынан шектеусіз өскен өзгеше генийлердің өсуіне мүмкіндік туады. Джо есімді мутант Висконсин штатында құмырсқалардың жыл бойы белсенді болуына жағдай жасайды, осылайша олар әр көктемде жаңадан бастаудың қажеті болмайды. Ақырында құмырсқалар өз төбелерінде өндірістік қоғам құрады. Адепсіз Джо ойыннан жалыққаннан кейін құмырсқа үйіндісін қиратады. Құмырсқалар бұл қиындыққа мән бермей, үлкен және дамыған колониялар салады. Кейінгі әңгімеде Юпитер бетіндегі зерттеу станциясы туралы айтылады. (Бұл әңгіме алғаш рет 1944 жылы "Desertion" деген атпен жарияланды және пантропия туралы алғашқы әңгімелердің бірі болды.) Симақтың Юпитері - суық, жел соққан, коррозиялық тозақ, онда тек озық технологиялар ғана станцияның өмір сүруіне мүмкіндік береді. Бір ғалымның серігі - оның шаршаған, құрт шаққан ескі иті Тоузер. Бірақ бір мәселе бар: Юпитер бетінде өмір сүру үшін өзгерген адамдар станцияны дерек жинау үшін тастап кетеді және түсінбестейтін себептермен қайтып оралмайды. Ақырында ғалым өзін және оның итті серігін теңіз құсына ұқсас жандарға айналдырады, олар Юпитер бетінде өмір сүре алады. Олар станциядан жаңа түрінде шығып, Юпитерді жұмақ ретінде сезінеді. Тоузердің блохалары мен тітіркенуі жоғалып, ол бұрынғы қожайынымен телепатиялық байланысқа түсе алады. Бұрынғы станция қызметкерлері сияқты ғалым да ешқашан қайтып оралмайтынын шешеді. Бірақ ол барлығына өзінің ашқандарын бөлісу үшін қайтып оралады. Бұл мүмкін емес сияқты - ол және Тоузер көріп жүрген керемет Юпитерді қалай көрсетуге болады? Джо тағы да араласып, тағы да жамандық ойлайды. Ол адамдар сөйлескенде басқалардың санасына мағына беру үшін сананы өзгертетін әдіс біледі. Ол басқа адамдардың санасын бұрмалап, оларға сананы өзгертуге мүмкіндік беретін калейдоскоп тәрізді құрал арқылы бұрмалай алады. Осылайша, бүкіл адамзат Юпитер туралы шындықты біледі және көптеген адамдар Жерді тастап, физикалық денесінен бас тартып, Юпитер бетінде өзгерген күйде өмір сүруді жөн көреді. Симақтың адамзат апаты туралы көрінісі ерекше, бұл жойылмау, жай ғана оқшаулану. Адамзаттың көп бөлігі соншалықты жалғыздыққа ұшырайды, олар ақырында өліп қалады. Кейбіреулер Юпитерде адамдар жоғалтқан қарапайым бақытты сезінуге қабілетті мүлдем басқа түр ретінде жаңадан бастауды қалайды. Он мың жыл өткен соң, Дженкинске жаңа дене беріледі, осылайша ол қалған "вебстерлерге" жақсы қызмет ете алады. Сол кезде иттер өркениетінің бүкіл Жер шарына тарағаны белгілі болады, соның ішінде иттер өздерінің өркениеттеріне біртіндеп таныстырып отырған басқа жануарлар да бар. Олардың барлығы айтарлықтай ақылды, Симак адамдар оны байқамаса да, олар әрқашан солай болған дегенді білдіреді. Бұл өркениет бейбітшіл және вегетариандық. Иттер табиғатқа араласып, жабайы жануарларға азық-түлік таратады, осылайша барлық жыртқыштықты жояды. Сонымен қатар, олар әртүрлі әлемдерден келген кейбір жандардың өтуіне мүмкіндік беретін өлшемдер арасындағы есіктерді де іздейді. Осы кезде "коббли" деп аталатын жұлдызға ұқсас жаратылыс пайда болады, ол уақыт желісімен басқа әлемнен келген. Ол айдалғанға дейін, Дженкинстің жаңа телепатиялық сезімі оған жаратылыстың ойынан оқып, оның әлемнен әлемге қалай қозғалатынын анықтауға мүмкіндік береді. Адамзат иттермен және басқа жануарлармен тату өмір сүре алмайтынын түсінген Дженкинс осы білімді өзінің адам заттарын басқа әлемдердің біріне алып кетуге қолданады. Ақырында, жаңа дүниеде адамзаттың өлімі болады. Алайда, кітаптың соңғы әңгімесінде бастапқы Жерге оралған Дженкинс иттердің одан әрі өсіп келе жатқан Құмырсқа қаласымен күресіп жатқанын көреді, ол Жерді басып алады. Дженкинс Женеваға саяхаттайды, онда соңғы шағын адамдар тобы тоқтатылған анимацияда ұйықтап жатыр. Ол өзінің бұрынғы қожайынынан, Вебстерден, құмырсқалармен қалай күресу керектігін сұрайды. Жауабы әдеттегідей адамгершілікке тән - құмырсқалардың колониясында кеңінен өлуіне жеткілікті улағы бар әрекет. Дженкинс ренжіседі, себебі иттер бұл шешімді қабылдамайтынын түсінеді. Ол иттерге "вебстерлердің" жауабы болмағанын айтады. Иттер Жерді басқа әлемдердің біріне тастап кетеді. Алғашқы сегіз әңгімелер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазылған және жарияланған және адамдардың өз теңдестерімен бейбіт өмір сүре алмайтынына қатысты көзқарасты көрсетеді. Кітаптың негізгі тақырыбы - адамдардың еңбек етуге болмайтын фундаментальды агрессивті кемшілігі бар.

Кода

Симак "Қала" сағасының тоғызыншы және соңғы әңгімесін 1973 жылы, алдыңғы эпизодты жазғаннан жиырма екі жыл өткен соң жазды. Дженкинс түпнұсқа Жерде, ескі Вебстер үйінде тұрады, оның барлық жағын Құмырсқа қаласы қоршап алған. Ол Құмырсқа қаласының қырыққандағын түсінеді, дәл сол кезде ғарыш кемесі оны роботтар әлеміне алып кетуге келеді. Қала қабырғасын бұзып өте келе, ол бір ғана мүсіннің шексіз қайталануын көреді; адамның аяғы құмырсқа ұясын тепкілеп тұр.

Қабылдау

Гров Конклин "Сити" бағдарламасын "ерекше және қызықты, толығымен баурап алатын" деп сипаттады. Бухер мен Маккомас осы томды "ғылыми фантастика жазудағы ең жоғары жетістік" деп бағалап, "Осы кітап сыншыларды объективтілікке немқұрайлы қарауға және ынталы түрде "Уи!" деп айғайлауға мәжбүр етті" деді. П. Шейлер Миллер романды 1952 жылғы ең жақсы ғылыми-фантастикалық кітаптардың қатарына қосты, бірақ ол қосымша материалдың түпнұсқа әңгімелерден нашар екенін айтты. F&SF журналының "Кітаптар" рубрикасында Деймон Найт "Сити" кітабын 1950 жылдардың 10 үздік ғылыми-фантастикалық кітабының бірі деп таңдады. Ал Алгис Будрис оны "істеуге асыққан жапсырудың көрнекті үлгісі" деп атады. Мишель Уэльбекк 2010 жылы Paris Review журналына берген сұхбатында осы кітапты шедевр деп сипаттады.