Құдайдың сүйіспеншілігінің қарсы келуге болмайтын күші туралы теологиялық ұғым

Кіріспе

Кальвинистік теологиялық ілім. Қарсы келмейтін рақым (сондай-ақ тиімді рақым, тиімді шақыру немесе нәтижелі рақым деп аталады) – христиан теологиясындағы, әсіресе кальвинизммен байланысты доктрина. Ол Құдайдың құтқарушы рақымы, Ол құтқаруға белгілеген адамдарға (сайланғандарға) тиімді түрде қолданылады және Құдайдың уақыты келгенде олардың Ілгі хабарға бағынуға қарсылығын жеңіп, оларды Мәсіхке иман келтіруге жеткізеді деп үйретеді. Оны алдын ала берілген рақымнан ажырату керек, әсіресе арминиандықпен байланысты, ол рақым арқылы құтқарылу ұсынысы таза себеп-салдар, детерминистік тәсілде қарсы тұра алмайды, керісінше, ықпал ету және жауап беру арқылы еркін қабылдануға және еркін бас тартуға мүмкіндік береді.

Дәріс

Кейбіреулер төртінші ғасырдағы шіркеу әкесі Гипполық Августин Құдайдың құтқарылуға таңдағандарын табандылықпен сыйлап, олардың адасқа жол бермейтінін үйреткенін айтады. Осы ілім қарсы тұруға болмайтын рақым (gratia irresistibilis) доктринасына әкелді, бірақ бұл термин Августин заманында қолданылмаған. Кальвинизм бойынша, құтқарылуға ие болғандар оны өздерінің «еркімен» емес, Құдайдың ең жоғары рақымы арқасында алады. Яғни, адамдар өздерінің саналары немесе сенімдері басқалардан жақсырақ болғандықтан емес, рақымға бой ұсынады. Керісінше, Құдайдың еркіне сай әрекет етуге қабілеттілік және ниет – Құдайдың адамдарды күнәнің күшінен және жазасынан құтқаруға берілгендігінің дәлелі. Адам күнәде өлген және оның құлы болғандықтан, ол Құдайды іздеуді шеше алмайды немесе оған қызығушылық таныта алмайды: Құдай оған жан бітіру арқылы күшпен араласуы және күнәкарды Өзіне тартып алуы керек. Қысқасы, кальвинизм жаңару сенімге дейін болуы керек деп санайды. Ал Арминиандық көзқарас бойынша, Иса Мәсіх арқылы Құдайдың рақымы жаңарудан бұрын Құдайды тануға және жақсы жаңалыққа жауап беруге ниеттілік тудырады; Құдайдың араласуының жолы – кальвинизмді арминиандықтан ажыратады. Кальвин осы араласу туралы былай дейді: «Бұл зорлық емес, адамдарды сыртқы күшпен мәжбүрлеу емес, бірақ бұрынғысынан еріксіз болғандарды ерікті ететін Киелі Рухтың күшті ықпалы». Кальвиннің және кальвинистік жарнамалардың жоққа шығаруына қарамастан, Джон Гилл былай дейді: «Бұл тарту күшті әрекет, бірақ зорлық емес; Құдай еріксіздерді тарту арқылы оларды Өзінің күнінде ерікті етеді: Ол түсінікті ашып, ерікті бейімдейді, ет жүрек сыйлайды, рақымының күшімен тәтті шақырады және жанды Мәсіхке келуге және өзіне толығымен тапсыруға итермелейді; ол махаббаттың байланыстарымен тартады. Тарту күш пен ықпал етуді білдіргенімен, әрдайым зорлық пен күшті талап етпейді: музыка құлақты, махаббат жүректі, ал ләззат ақылды тартады».

Some claim that fourth century Church Father Augustine of Hippo taught that God grants those whom he chooses for salvation the gift of persevering grace, and that they could not conceivably fall away. This doctrine gave rise to the doctrine of irresistible grace (gratia irresistibilis), though the term was not used during Augustine's lifetime. According to Calvinism, those who obtain salvation do so, not by their own "free" will, but because of the sovereign grace of God. That is, men yield to grace, not finally because their consciences were more tender or their faith more tenacious than that of other men. Rather, the willingness and ability to do God's will are evidence of God's own faithfulness to save men from the power and the penalty of sin, and since man is dead in sin and a slave to it, he cannot decide or be wooed to follow after God: God must powerfully intervene by giving him life and irresistibly drawing the sinner to himself. In short, Calvinism argues that regeneration must precede faith. In contrast, Arminianism argues that God’s grace through Jesus Christ stirs up a willingness to know God and respond to the gospel before regeneration; it is how God intervenes that separates Calvinism from Arminianism. Calvin says of this intervention that "it is not violent, so as to compel men by external force; but still it is a powerful impulse of the Holy Spirit, which makes men willing who formerly were unwilling and reluctant." Despite the denial by Calvin and within the Calvinist confessions John Gill says that "this act of drawing is an act of power, yet not of force; God in drawing of unwilling, makes willing in the day of His power: He enlightens the understanding, bends the will, gives an heart of flesh, sweetly allures by the power of His grace, and engages the soul to come to Christ, and give up itself to Him; he draws with the bands of love. Drawing, though it supposes power and influence, yet not always coaction and force: music draws the ear, love the heart, and pleasure the mind."

Арминийлік

Арминийлік ағымға жататын христиандар, мысалы Джон Уэсли және методистік қозғалыстың бір бөлігі, кальвинистік ілімді қабылдамайды. Олар Адам мен Хауаның жақсы мен жаманды таңдауға ерікті болғаны сияқты, адамзат та Иса Мәсіх арқылы Құдайдың алдын ала берген рақымы арқылы күнәдан адалдыққа бет бұрып, барлық адамзатты өзіне тартатын Иса Мәсіхке сенуді таңдай алады деп сенеді. «Ал Мен жерден көтерілгенімде, барлық адамдарды Өзіме тартамын» деді. Осы көзқарас бойынша, (1) Құдайдың адамзатқа жалпы рақымын сыйлағаннан кейін, бұрын Құдайға қарсы және мойынсұнуға қабілетсіз болған адамның еркі, енді Мәсіхтің жұмысы арқылы мойынсұнуды таңдай алады; және (2) Құдайдың рақымы құтқарылуға әсер ету үшін күшті бастама беретін болса да, ол сөзсіз емес, адам оған қарсы тұрып, бас тарта алады. Кальвинизм де, Арминиандық та рақымға қарсы тұру мәселесі теологиялық жүйенің Құдайдың егемендігі туралы түсінігімен тығыз байланысты екенін мойындайды. Негізгі сұрақ – Құдай адамдарға рақымын қабылдауға немесе қабылдамауға рұқсат беріп, сонымен бірге егемендігін сақтап қала ала ма? Егер солай болса, рақымға қарсы тұру мүмкін. Егер олай болмаса, рақым сөзсіз болуы керек. Мұндай егемендік түсінігі көбінесе толық бұзылуды дұрыс түсінбеуге байланысты деп есептеледі. Алайда, Кальвин де, Арминий де толық бұзылуды уағыздады. Толық бұзылу Remonstrance бес бабының үшінші бабында нақты расталған. Бірақ кальвинист Чарльз Ходж былай дейді: «(Арминийлік) және (Рим католиктік) ілімдер олардың ілімдер жүйесінің басқа бөліктері дұрыс болса дұрыс, ал жүйе қате болса жалған. Егер (кальвинистік) ілім адамның күнәдан кейінгі табиғи жағдайы және Құдайдың сайлаудағы егемендігі туралы Киелі кітапқа негізделген болса, онда жеткілікті рақым адамның қатысуымен тиімді болмайды». Ходжтің аргументі кальвинистік ілімді ұстанады, ол Иса Мәсіхтің жұмысы адамзатқа қайта туылғанға дейін жақсы жаңалыққа жауап беруге мүмкіндік бермейді деп есептейді. Кальвинизмнің алдын ала рақымды қабылдамауы адамзатты толық бұзылу күйінде қалдырады, бұл сенуге немесе өкінуге қабілетті болу үшін жеке тұлғаның қайта тууына қажеттілік тудырады. Жақия барлық адамды күнәларының кешірілуі үшін шомылдыруға шақырды, және көптеген адамдар қайта туылмастан жауап берді. Жаңа өсиет адамдарды күнәларына өкініп, сенуге шақырады, олардың бұрын қайта туылғанына ешқандай дәлел жоқ. Апостол Петір яһудилерді өкініп, тоқтауға шақырды. Иса Киелі Рух әлемді күнәде айыптайтынын уәделеді. Кальвинизмнің жауабы «Шектелген құрбандық» кітабында таба аласыз. Осылайша, кальвинистік Құдайдың егемендігін түсіну нәтижесінде, Құдайдың сайлауы адамның кез келген жауабына байланысты емес деген қорытындыға келуге болады, бұл (1) толық бұзылу және шартсыз сайлауға, (2) алдын ала емес, қарсы тұра алмайтын рақымға және (3) шектеулі құрбандыққа сенуді қажет етеді; егер осы сенімдердің кез келгені қабылданбаса, бұл логика сәтсіз болады.

Christians associated with Arminianism, such as John Wesley and part of the Methodist movement, reject this Calvinist doctrine. They believe that as Adam and Eve were free to choose between right and wrong, humanity is able, as a result of the prevenient or preceding grace of God through Jesus Christ, to choose to turn from sin to righteousness and believe on Jesus Christ who draws all of humanity to himself. And I, if I be lifted up from the earth, will draw all men unto me. In this view, (1) after God's universal dispensation of grace to mankind, the will of man, which was formerly adverse to God and unable to obey, can now choose to obey through the work of Christ; and (2) although God's grace is a strong initial catalyst to effect salvation, it is not irresistible but may be ultimately resisted and rejected by a human being. Both Calvinism and Arminianism agree that the question of the resistibility of grace is inexorably bound up with the theological system's view of the sovereignty of God. The fundamental question is whether God can allow individuals to accept or reject his grace and yet remain sovereign. If so, then grace can be resistible. If not, then grace must be irresistible. This different understanding of sovereignty is often attributed to an improper understanding of total depravity. However, both Calvin and Arminius taught total depravity. Total depravity is expressly affirmed in Article III of the Five articles of Remonstrance. Nevertheless, Calvinist Charles Hodge says, "The (Arminian) and (Roman Catholic) doctrine is true, if the other parts of their doctrinal system are true; and it is false if that system be erroneous. If the (Calvinistic) doctrine concerning the natural state of man since the fall, and the sovereignty of God in election, be Scriptural, then it is certain that sufficient grace does not become efficacious from the cooperation of the human will." Hodge's argument follows Calvinist teaching which denies that the work of Jesus Christ empowers humanity to respond to the gospel before regeneration. Calvinism's rejection of prevenient grace leaves humanity in a state of Total Depravity which requires regeneration of an individual before that individual is capable to believe or repent. John the Baptist called all to his baptism for the remission of sins and multitudes responded without regeneration. The New Testament regularly calls individuals to repent and believe with no indication that they had been previously regenerated. The Apostle Peter called the Jews to repent and be converted. Jesus promised that the Holy Spirit would convict the world of sin. Calvinism's response is found in Limited Atonement. So as a result of the Calvinist understanding of God's sovereignty, one must conclude that God's election does not depend upon any human response, necessitating a belief in (1) both Total Depravity and Unconditional Election, (2) Irresistible Grace rather than Prevenient Grace, and (3) Limited Atonement; if any of these beliefs are rejected, this logic fails.

Лютерандық

Кальвинистер сияқты, лютерандар да құтқарылу ісін монаргистік тұрғысынан қарастырады, онда дінсіз немесе тәубе етпеген адам Құдайға және Оның жолдарына әрқашан қарсы тұрады және оларды қабылдамайды. «Конкорд формуласы» айтқандай, тіпті дін қабылдаған кезде де адамдар «Құдай оны күнәнің өлімінен оятып, жарықпен жарылқап, жаңартқанша» Құдайдың Сөзіне және еркіне қарсы тұрады. Олар Ізгі хабарды уағыздауды Құдайдың рақымы арқылы құтқарылудың құралы деп есептейді. Кальвинистер құтқарылуға қатысты қарсылық білдірілетін сыртқы шақыруды, оны евангелиенің хабарын тыңдағандардың барлығына беретін шақырумен, және Киелі Рухтың тиімді ішкі жұмысымен ажыратады. Вестминстерлік сенім білдіруде айтылғандай, әрбір адам құтқарылуға шақыруды орындауға құштар емес, себебі «Киелі Рухпен тірілтіліп, жаңартылғаннан кейін, ол осы шақыруға жауап беруге және оның ұсынған және жеткізген рақымын қабылдауға қабілетті болады». Ішкі жаңарғаннан кейін, әрбір адам ерікті түрде Құдайға және Оның жолдарына еліктейді, оны «тек міндетті ғана емес, артық жақсылық» ретінде қарастырады, сондықтан осы ерекше жаңарту рақымы әрқашан тиімді болады. Кальвинистік ұстанымнан өзгеше, лютерандар Киелі Рух Сөз және қасиетті істер арқылы сырттан әрекет еткенде, ол әрқашан іштен де әрекет етеді деп санайды. Кальвинистерден айырмашылығы, лютерандар Киелі Рухтың әрқашан тиімді жұмыс істейтініне сенімді. «Конкорд формуласы» адамдар Киелі Рухтың шақыруын қабылдамаса, бұл Сөздің тиімділігінің жетіспеуінен емес екенін үйретеді. Керісінше, рақым құралын жеңілсіну «адамның бұзылған еркінен туындайды, ол Құдайдың шақыру арқылы ұсынатын Киелі Рухтың құралын қабылдамайды немесе бұрмалайды және Сөз арқылы әрекет етуге ниеттенген Киелі Рухқа қарсы тұрады». Лютерандар Киелі Рухтың жұмысы құтқарылу құралдарымен қатар ғана емес, олардың ажырамас бөлігі екеніне сенімді, және ол қайда болса да, әрқашан олар арқылы әрекет етеді. Лютерандар Киелі Рухтың тек құтқарылу құралдары арқылы жұмыс істеуге шектеледі және басқа ешқандай жерде емес екенін үйретеді, сондықтан құтқарылу құралдарын қабылдамағандар бір мезгілде Киелі Рухқа және Оның әкелген рақымына қарсы тұрып, олардан бас тартады.

Like Calvinists, Lutherans view the work of salvation as monergistic in which an unconverted or unrepentant person always resists and rejects God and his ways. Even during conversion, the Formula of Concord says, humans resist "the Word and will of God, until God awakens him from the death of sin, enlightens and renews him." Furthermore, they both see the preaching of the gospel as a means of grace by which God offers salvation. Calvinists distinguish between a resistible, outward call to salvation given to all who hear the free offer of the gospel, and an efficacious, inward work by the Holy Spirit. Every person is unwilling to follow the outward call to salvation until, as the Westminster Confession puts it, "being quickened and renewed by the Holy Spirit, he is thereby enabled to answer this call, and to embrace the grace offered and conveyed by it." Once inwardly renewed, every person freely follows God and his ways as "not only the obligatory but the preferable good," and hence that special renewing grace is always effective. Contrary to the Calvinist position, Lutherans hold that whenever the Holy Spirit works outwardly through the Word and sacraments, it always acts inwardly through them as well. Unlike Calvinists, Lutherans believe the Holy Spirit always works efficaciously. The Formula of Concord teaches that when humans reject the calling of the Holy Spirit, it is not a result of the Word being less efficacious. Instead, contempt for the means of grace is the result of "the perverse will of man, which rejects or perverts the means and instrument of the Holy Ghost, which God offers him through the call, and resists the Holy Ghost, who wishes to be efficacious, and works through the Word "

Lutherans are certain that the work of the Holy Spirit does not occur merely alongside the means of grace to regenerate, but instead is an integral part of them, always working through them wherever they are found. Lutherans teach that the Holy Spirit limits itself to working only through the means of grace and nowhere else, so that those who reject the means of grace are simultaneously resisting and rejecting the Holy Spirit and the grace it brings.

Дәріс тарихы

Католик шіркеуінде тиімді рақым мен ерік бостандығының рөлі туралы пікірталастар XVI ғасырдың соңында Папа Клемент VIII-нің Congregatio de Auxiliis құруына себеп болды. Доминикандықтар тиімді рақымның маңыздылығын қозғады, ал иезуиттер ерік-жігерде үлкен бостандыққа негізделген молинизмді қабылдады. Бұл пікірталастар Франциядағы белгілі формулалық дауға әкеліп соқты, онда янсеншілер мен иезуиттер қарама-қарсы келді. Бұл ілім Кальвинизмнің бес негізгі қағидасының бірі болып саналады, ол Дорт синодында Арминийлік ремостранттармен болған бес мәселелік дау кезінде анықталды. Арминийлік ремостранттар кальвинизмнің жалпы алдын ала белгілеу схемасына қарсы шығып, оның ерік бостандығын жоққа шығаруын және "адамзаттың көпшілігін мәңгілік азаптау үшін тозаққа тағайындауын, оларға ешқандай таңдау мүмкіндігі берілмегенін" айыптады. Кальвинист шіркеулерінде бұл ілім көбінесе басқа құтқару жолдарымен салыстырылады және Адамның құлдырауынан кейінгі жағдайы туралы олардың тиісті ілімдерімен байланысты айтылады, бірақ ол әдетте уағыздар мен зерттеулерде кеңінен талқыланбайды.