Кіріспе

17 ғасырдағы портрет, Уильям Шекспирге жатқызылатын сурет.

Чандос портреті – Уильям Шекспирді (1564–1616) бейнелейтін портреттердің ең танымал суреті. 1600-1610 жылдар аралығында салынған бұл портрет 1623 жылы жарық көрген «Бірінші фолиода» қолданылған Шекспирдің гравюралық суретіне үлгі болған болуы мүмкін. Ол, бұрынғы иесі Чандос 3-ші герцогының атымен аталады. Портрет 1856 жылы құрылған Лондонның Ұлттық портрет галереясына тапсырылды және галерея коллекциясының алғашқы туындысы ретінде тіркелді. Портретті кім салғанын және оның Шекспирді бейнелейтінін анық айту қиын. Дегенмен, Ұлттық портрет галереясы бұл суретті жазушының портреті деп санайды.

Авторлығы мен шығу тегі

Шекспирдің досы Ричард Бербидж (1567–1619) Чандостың портретін салған деген пікір бар, бірақ сурет туралы алғашқы белгілі мәлімет 1719 жылы Джордж Верту жазған жазбада кездеседі, ол оны Джон Тейлор салғанын айтады. Верту Тейлорды актер және суретші ретінде, сондай-ақ Шекспирдің "жақын досы" деп сипаттайды. Кэтрин Дункан Джонс "Джон Тейлор" дегеннің бастапқыда "Джо: Тейлор" деп жазылған нұсқасының қате оқылғанын айтады; ол бұл ескі Шекспирдің шәкірті болған актер Джозеф Тейлорға қатысты болуы мүмкін деп санайды. Верту сонымен қатар, Чандос герцогы оны сатып алғанға дейін портрет Шекспирдің болуы мүмкін немересі Уильям Дэвенентке (1606–1668) тиесілі болғанын мәлімдейді. Ол сондай-ақ, Тейлордың өсиеті бойынша Дэвенентке қалдырылғанын және оны Томас Бетертон Дэвененттен сатып алып, кейін Шекспир туралы естеліктерді жинаушы заңгер Роберт Кекке сатқанын айтады.

Ғылыми көзқарастар

Драматургтың қазіргі заманғы бейнесі – 1623 жылы Мартин Дрошут салған және Шекспирдің достары мен туыстары тапсырыс берген, оның өлімінен кейін жарияланған «Бірінші фолио» гравюрасы. Дрошуттың гравюрасы Шекспирдің сенімді бейнесі саналады, себебі оны осы жақын адамдар қабылдаған және Бен Джонсон сияқты замандастары жарияланған кезде жоғары бағалаған. Чандос портретіндегі адам Дрошут гравюрасындағы адамға ұқсас болғандықтан, бұл ұқсастық майлы суреттің косметикалық заңдылығын көрсетеді. Чандос портреті Шекспирдің өлімінен кейін салынған екі суреттің шабыты болды, бірі – Джерард Состтың суреті, екіншісі – бұрынғы иесінің атымен аталатын «Честерфилд портреті». Купер сонымен қатар, суреттің тым көп тазалаудан және ретушьтеуден зардап шеккенін айтады. Кейбір бөліктері тозығы жеткен, ал кейбіреулері сәл өзгертілген. Шашы ұзартылып, сақалы бастапқыда салынғаннан ұзын және үшкірленген.

Көшірмелері

Честерфилд портретіне қоса, кем дегенде 1689 жылы белгісіз суретші бір көшірме жасады. 18 ғасырдағы көптеген суреттер оны Шекспирдің бейнесін салу үшін үлгі ретінде пайдаланды. Суретші Герард Вандергухт Николас Роудың 1709 жылғы Шекспирдің туындыларының басылымы үшін осы суретті түсірді. 1747 жылы Якобус Хоубракен тағы бір гравюра жасады. Бен Макинтайрдың сөзінше, "Кейбір викториялықтар Чандос портретінің Шекспирді бейнелейтіні туралы ойдан жиренді. Бір сыншы, Дж. Хайн Фрисвелл: "Біздің түп-тұлғасы ағылшын Шекспирді қараңғы, салмақты, шетелдік келбетті адам ретінде көзге елестету қиын" деді. Фрисвелл Стивенспен келісіп, портретте "бірден көзге түсетін еврейлік сырт келбеті" бар екенін, сондай-ақ "ылғалды ауыз, қызыл қабатты көздер" және "әдепсіз, жалпылама келбеті" бар екенін айтты. Эрнест Джонстың сөзіне сәйкес, осы портрет Зигмунд Фрейдті Шекспирдің француз екеніне көндірді: "Ол оның сырт келбеті аңглосаксондық емес, француз болуы керек деп талап етті және оның атының Жак Пьер есімінен бұрмаланғанын айтты".