Кіріспе

Коммунистік Польшадағы жарымәскери полиция, непалдық жануар. Азаматтар милициясының моторлы резервтері (Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej), көбінесе ZOMO деп аталады, Польшадағы коммунистік кезеңдегі жарымәскери полиция құрамалары болды. Азаматтар милициясының (MO) бұл элиталық бөлімшелері бастапқыда қауіпті қылмыскерлермен күресу, көпшілік шараларда қауіпсіздікті қамтамасыз ету және табиғи апаттар мен басқа да төтенше жағдайларда көмек көрсету үшін құрылған; алайда, олар тәртіпсіздіктерді басу кезіндегі қатыгез және кейде репрессивті, тіпті өлімге әкелетін әрекеттерімен және азаматтық құқықтарды қорғау мақсатындағы наразылықтарды басудағы рөлімен танылды. Алғашқы ZOMO бөлімшелері 1956 жылы құрылды және Польшадағы әскери жағдай кезінде (1981–1983 жж.) саяси оппозицияны аяусыз ұстағаны үшін ерекше жаман атымен белгілі болды. 1989 жылы коммунизм құлағаннан кейін бұл бөлімшелер таратылды, бірақ "ZOMO" термині бүгінгі күнге дейін полицияның қатыгездігімен байланысты қолданылып келеді.

Ерте тарих

ZOMO бөлімшелері 1956 жылғы 24 желтоқсанда құрылды және Польша Халық Республикасы Министрлер Кеңесінің Төрағасының тікелей басқаруымен 1957 жылы алғаш рет қолданылды. Олардың міндеттері "ұлтты қорғау" деп белгіленді, ал негізгі қызметі – жедел әрекет ететін полиция күштері болу болды. Бұл бөлімшелер Шығыс Германияның Schutzpolizei қызметкерлерімен үлгіленді және олармен оқытылды. 1972 жылдан бастап ZOMO-ның міндеттеріне терроризмге қарсы күрес (әуе кемесін қақпауды қоса алғанда) кірді, ал 1978 жылы ZOMO-ның арнайы взводтары (Plutony Specjalne ZOMO) құрылды. Польшадағы коммунистік үкіметке қарсы оппозиция күшейген сайын, наразылықты басу үшін бөлімшелер кеңейтілді және олардың рөлі көбінесе тәртіпсіздікке қарсы полиция рөліне айналды. 1968 жылы ZOMO 1968 жылғы Польшадағы саяси дағдарыс кезінде студенттер ұйымдастырған наразылықты таратуға қолданылды, бұл бөлімшенің реформасына әкелді. Екі жыл өткен соң, 1970 жылы Польша Халық Армиясы мен ZOMO-дан мыңдаған сарбаздар Польшаның 1970 жылғы наразылықтарын басуға жұмылдырылды, нәтижесінде ондаған адам қаза тауып, 1000-нан астам адам жарақат алды. Әскери жағдай кезеңінде ZOMO мүшелері түрлі полиция және әскери техникасымен (Арнайы взводтардағы BTR-60 бронетранспортерлері қоса алғанда) және түрлі қару-жарақтармен (мылтықтар, автоматтары, автоматты мылтықтар және т.б.) қатар, тәртіпсіздікке қарсы жабдықтармен (соққылар, көзден жас шығаратын газ гранаталары, су шашырату машиналары, резеңке оқтар, металл және пластик қалқандар, қорғаныш шлемдері) жарақталды. 1968 жылдан бастап олар Польша Халық Армиясы қолданған маскировка үлгісіне ұқсас әскери стилдегі киім киді.

Мұра

ZOMO-ның соңғы әрекеті 1989 жылғы 3 шілдеде болды, ол генерал Войцех Ярузельскийдің – бұрынғы Бірінші хатшы және Ұлттық құтқару әскери кеңесінің (WRON) басшысы – кандидатурасына қарсы демонстрацияны таратып жіберді. Бөлімдер 1989 жылғы 7 қыркүйекте коммунистік жүйенің құлауынан кейін таратылды және олардың орнына Полицияның (Польша полициясы) ОПП (көтеріліске қарсы күрес) және СПАП (жедел әрекет және терроризмге қарсы күрес) бөлімшелері келді. Қазіргі Польшада "ZOMO" сөзі (немесе zomowiec, ZOMO адамы) наразылық білдірушілер тарапынан тәртіпсіздікке қарсы полицияның барлық түрлерін атау үшін қолданылатын қарапайымдаушы, жағымсыз термин (сияқты, полицияның қатыгездігін сипаттау үшін кейде "Гестапо" сөзі қолданылады).