Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың Шығыс, Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік Азиядағы әскерлері үшін қолданылған әскери атау – Қытай-Бірма-Үндістан (CBI) театры. Бұл атау Қытай және Оңтүстік-Шығыс Азия, немесе Үндістан-Бірма (IBT) театрларындағы АҚШ әскерлеріне қатысты қолданылды. CBI театрындағы одақтас күштерге (АҚШ күштері де бар) операциялық басшылық ресми түрде Оңтүстік-Шығыс Азия немесе Қытайдағы Жоғарғы Бас Қолбасшылардың жауапкершілігінде болды. Бірақ іс жүзінде АҚШ күштеріне көбінесе Қытайдағы одақтас әскерлерінің орынбасары генерал Джозеф Стилвелл басшылық етті. "CBI" термині логистика, материалдық жарақаттар және персонал мәселелерінде маңызды рөл атқарды және АҚШ-та осы театрлар туралы айтылғанда жиі қолданылады. CBI театрындағы АҚШ және Қытай күштеріне Қытай экспедициялық корпусы, «Ұшқыш жолбарыстар», «Хумп» арқылы жүк және бомба тасымалдаушы бөлімдер (оның ішінде Он бірінші әуе армиясы, Бірінші әуе командалық тобы), Ледо жолын салған инженерлер, 5307-ші қосымша бөлімше (уақытша), халық арасында «Мерриллдің мародерлері» деп танылған, және 5332-ші бригадасы (уақытша) немесе «Марс жұмыс тобы» (мародерлердің міндеттерін өз мойнына алған) кірді.
China Burma India Theater (CBI) was the United States military designation during World War II for the China and Southeast Asian or India–Burma (IBT) theaters. Operational command of Allied forces (including U. S. forces) in the CBI was officially the responsibility of the Supreme Commanders for South East Asia or China. In practice, U. S. forces were usually overseen by General Joseph Stilwell, the Deputy Allied Commander in China; the term "CBI" was significant in logistical, material and personnel matters; it was and is commonly used within the US for these theaters. U. S. and Chinese fighting forces in the CBI included the Chinese Expeditionary Force, the Flying Tigers, transport and bomber units flying the Hump, including the Tenth Air Force, the 1st Air Commando Group, the engineers who built the Ledo Road, the 5307th Composite Unit (Provisional), popularly known as "Merrill's Marauders", and the 5332d Brigade, Provisional or 'Mars Task Force', which assumed the Marauders' mission.
АҚШ-тың Қытайға қатысты стратегиясы
Жапонияның Қытайға қатысты саясаты ұзақ уақыт бойы халықаралық дау-дамайдың себебі болды. Батыс елдері АҚШ дипломаты Уильям Вудвилл Рокхилл ұсынған "ашық есік" саясаты арқылы Қытайды өздеріне пайдаланды, ал Жапония тікелей араласып, Маньчжурияда қуыршақ мемлекет құрды. 1937 жылға қарай Жапония Қытайды жаулап алу үшін толыққанды соғысқа кірісті. Наңкиндегі қырғын батыстың пікірін қоздырып, Гоминьданға (ұлтшылдарға) тікелей қаржылық көмек көрсетуге және Жапонияға қарсы экономикалық санкцияларды күшейтуге алып келді. 1941 жылы АҚШ Қытайды Жапониямен соғысында қолдау үшін бірқатар шешім қабылдады: Президент Франклин Д. Рузвельт Қытайды қорғаудың АҚШ-тың қорғанысына өте маңызды екенін жариялағаннан кейін "Ленд-Лизинг" арқылы көмек берілді. Жаз бойы Жапония француз Индоқытайына оңтүстікке қарай жылжығанда, АҚШ, Ұлыбритания және Нидерланды Жапонияға мұнай эмбаргосын енгізіп, оның жабдықталуының 90% -ын тоқтатты. Бұл эмбарго Қытайда миллионнан астам әскері бар Квантун армиясының операцияларына қауіп төндірді. Жапония 7/8 желтоқсанда үйлесімді шабуылмен жауап берді, бірден Перл-Харбор, Филиппин, Малайя, Сингапур, Гонконг, Гуам, Уэйк аралы және Таиландқа шабуыл жасады. Жапония Бірма арқылы Қытайға одақтастар жеткізіп келген жабдықты тоқтатты. Қытайға Үндістан арқылы Гималай тауларының үстінен ("Гумп") ұшып бару арқылы немесе Бирмадағы аумақты басып алып, Ледо жолын салу арқылы ғана көмек жеткізу мүмкін болды.
Бірма
1941 және 1942 жылдары Жапония тым кеңіп кетті. Оның теңіз базасы басып алған жерлерін қорғауға, ал өнеркәсіптік базасы теңіз күштерін нығайтуға шамасы келмеді. Қытайды одақтас көмектен оқшаулау үшін, ол Бирмаға кіріп, 1942 жылдың 8 наурызында Рангунды басып алды, соның салдарынан Бирма жолы үзілді. Солтүстіске қарай жылжыған жапондықтар 29 сәуірде Тунгуо мен Солтүстік Бирмадағы Лашио қалаларын жаулады. Британдықтар, негізінен Үндістанды ойлап, Бирманы Жапонияға қарсы күрестің басты майданы деп қарады және қытай әскерлерінің осы жерде соғысуын қалады. АҚШ миллиондаған қытай сарбаздарының жапондықтарды ұстап, кейін кері тартуын көз алдына келтірді, сонымен қатар жапон қалаларын жүйелі түрде бомбалау үшін жақын орналасқан әуе базаларын құруды жоспарлады. Қытайдың ұлтшыл көшбасшысы Чан Кайши мұның бәрі тек қиял екенін түсінді. Бірақ, егер ол ынтымақтасса, үлкен сомадағы американдық долларлар алуға болатын еді. Ол солай жасады және аш жауынгерлерін азықтандыра алды, бірақ олардың жабдығы нашар болғандықтан және басшылықтың тиімділігі төмен болғандықтан, Қытайда жапондықтарға қарсы шабуыл жасау мүмкін болмады. Дегенмен, Чан Стилвелл басшылығымен Бирмадағы әрекеттерге екі қытай армиясынан құралған қытай экспедициялық корпусын жіберді. Чианг, британдықтар, Стилвелл және американдық генерал Клэр Ченноль арасындағы қайшылықтар, сондай-ақ жапондық әскерге қарсы жалпы дайындық деңгейінің төмендігі Бирма қорғанысының күйреуіне әкелді. Стилвелл Үндістанға қашып кетті, бірақ Бирманы қайта жаулау және Қытайға жабдық жеткізу үшін Ледо жолын салу оның басты мақсатына айналды. 1942 жылдың 14 сәуірінде Уильям Донован, Ақпарат координаторы (Стратегиялық қызметтер басқармасының алдағысы), Бирмадағы жау тылында әрекет ету үшін 101-ші бөлімшені белсендірді. Өзінің түріндегі алғашқы бөлімше ретінде, бөлімше жапондықтарды партизандық тактикамен мазалау, әскери-әуе күштері үшін нысандарды анықтау және құлаған одақтас ұшқыштарын құтқарумен тапсырылды. 101-ші бөлімшеде бірнеше жүз ғана американдық болғандықтан, ол Бирмадағы түрлі тайпалық топтардың қолдауына сүйенді. Атап айтқанда, жапондықтарға қарсы күрескен Качин халқы бөлімшенің табысына үлкен үлес қосты. 101-ші бөлімшенің күш-жігері Стилвеллдің қытай күштеріне, Уингейттің шабуылшыларына, Мерриллдің мародерлеріне және жапондықтардың өмірлік артериясына қарсы шабуылға жол ашты.
АҚШ және одақтас құрлық әскерлері
АҚШ-тың КБИ-дегі күштері генерал Джозеф "Винагар Джо" Стилвеллдің басқаруымен болды. Дегенмен, басқа ұрыс театрларынан өзгеше, мысалы, Еуропа операциялар театры, КБИ ешқашан "операциялар театры" саналмады және жалпы операциялық басқару құрылымы болған жоқ. Бастапқыда АҚШ-тың құрлықтағы бөлімшелері бөлінді. Қытайдағы күштерге техникалық тұрғыдан генерал-сиссимус Чан Кай-шек басшылық етті, себебі Стилвелл Қытайдағы жоғарғы одақтас қолбасшының штаб бастығы еді. 1943 жылдың қазан айында Бомбейге келген "ҒАЛАХАД" күштері (кейіннен 5307-ші қосымша (уақытша) бөлім) британдықтар басқарған Оңтүстік-Шығыс Азия командованиесіне (SEAC) және адмирал лорд Маунтбеттенге бағынды. Алайда, Стилвелл басқару тізбегін бұзып, операциялық мәселелер бойынша тікелей АҚШ Біріккен штабтарымен байланысқа түсті. Бірлескен одақтас басқару туралы келісімге келгенде, жоғары лауазымды британдық офицер тағайындалуы керек деп шешілді, өйткені британдықтардың Үндістан мен Бирмадағы күштерінің саны көп болды (Тынық мұхитындағы соғыста АҚШ істегендей). Адмирал лорд Маунтбеттен 1943 жылдың қазан айында Оңтүстік-Шығыс Азия күштерінің Жоғарғы одақтас қолбасшысы болып тағайындалды. Бірақ, кейін Чан Кай-шек Қытайдағы операцияларға қатысты мәселелерде Маунтбеттенге бағынуға қарсылық білдірді. Генерал Стилвелл, сонымен қатар, америкалық-қытайлық құраманың Солтүстік ұрыс аймағы командованиесінің (NCAC) операциялық басшысы болды, теория бойынша генерал Джордж Гиффардқа – Он бірінші армия тобының командиріне – есеп беруі керек еді, осылайша NCAC және генерал Уильям Слимнің басқаруымен британдық Он төртінші армия үйлестірілуі мүмкін болды. Алайда, іс жүзінде генерал Стилвелл бұл келісімге келіспеді. Стилвелл мұны күрделі басқару құрылымдарындағы бірнеше лауазымдарының арқасында іске асыра алды, әсіресе Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Жоғарғы одақтас қолбасшысының орынбасары және қытайлық көшбасшы генерал-сиссимус Чан Кай-шек штабының бастығы лауазымдарының қатар жүргендігіне байланысты. SEAC жетекшісінің орынбасары ретінде Стилвелл Гиффардтан жоғары тұрды, бірақ NCAC операциялық командирі ретінде Гиффард Стилвеллден жоғары тұрды. Екі адамның арақатынасы дұрыс болмағандықтан, бұл қақтығысқа және шатасуға әкеп соқты. Соңында, NCAC басқару тізбегін реттеу үшін өткен SEAC отырысында Стилвелл барлығын таң қалдырып: "Камаингке жеткенше генерал Слимнің операциялық бақылауына түсуге дайынмын" деді. Бұл идеалды жағдай болмаса да, келісімге қол жеткізілді. Стилвелл театрдагы барлық басқару қызметінің бақылау және үйлестіру орталығы болғанымен, 1943 жылдың соңында қытайлық Ледо күштерінің солтүстік Бирмаға шабуылына жеке басшылық етуі оның өзінің штабымен де, жалпы жағдаймен де байланысын үзуіне себеп болды. 1944 жылдың соңында ғана, Стилвелл Вашингтонға қайтарылғаннан кейін басқару тізбегі нақтыланды. Оның жалпы рөлі және КБИ басқаруы үш адамға бөлінді: генерал-лейтенант Реймонд Уилер Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Жоғарғы одақтас қолбасшысының орынбасары болды; генерал-майор Альберт Уедмейер Чан Кай-шек штабының бастығы және Қытай театрындағы АҚШ күштерінің (USFCT) командирі болды. Генерал-лейтенант Даниэль Султан КБИ орынбасарынан Үндістан-Бирма театрындағы АҚШ күштерінің (USFIBT) командирі және NCAC командирі болып жоғарылатылды. Он бірінші армия тобы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Одақтас құрлықтық күштері (ALFSEA) деп қайта аталды, ал NCAC бұл құрылымға толығымен бағынды. Алайда, Бирма кампаниясының соңғы кезеңі басталған кезде, NCAC маңызсыз болып қалды және ол 1945 жылдың басында таратылды.
Қытай әскерін оқыту
Индияның Бихар провинциясындағы Рамгарх оқу орталығы 1942 жылдың 30 маусымында АҚШ Әскери-әуе күштері, CBI бас қолбасшысы генерал Стилвеллдің Индиядағы қытай әскерлерін даярлау мақсатымен құрылды. Қытай театрының Жоғарғы Бас қолбасшысы генерал Чан Кай Шек Бирмадан Индияға шегінген қытай әскерлерін даярлауға, жарақтандыруға және нығайтуға арналған оқу орталығы орны ретінде Рамгарх гарнизонын бекіткен. Бірінші қытай әскерлері 1942 жылдың 17 шілдесінде келді. RTC штаб-пәтері мен Hq Camp Ramgarh біріктіріліп, CG RTC 1943 жылдың 1 ақпанында басқаруды өз мойнына алды. (Бұл екі ұйым және Үндістандағы Қытай армиясы штабы Рамгархтағы үш бастапқы басқару ұйымы болды.) Рамгарх оқу орталығы штаб-пәтері Үндістандағы Қытай армиясын даярлауға жауапты болды, ал Үндістандағы Қытай армиясы штаб-пәтері қытай бөлімшелерін іске қосуға, ұйымдастыруға, басқаруға және қолбасшылыққа жауапты болды.
Тарихнама
Ли, Ллойд, ред. Азия және Тынық мұхитындағы Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі кезең, Басты тақырыптар: Әдебиет және зерттеулер жөніндегі нұсқаулық. (1998) онлайн нұсқасы. Ресор, Юджин. Қытай-Бірма-Индия жорығы, 1931–1945: Тарихнама және түсіндірме библиографиясы. (1998) онлайн.
Resor, Eugene. The China Burma India Campaign, 1931–1945: Historiography and Annotated Bibliography (1998) online