Кіріспе
Британдық Екінші дүниежүзілік соғыс армиясының генералы (1903 – 1944)
Генерал-майор Орд Чарльз Уингейт (26 ақпан 1903 – 24 наурыз 1944) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бирма кампаниясында Жапония басып алған аумақта Чиндиттердің тереңдеу миссиясын құрған британдық армияның жоғары шенді офицері. Уингейт дәстүрлі емес әскери ойлаудың және күтпеген тактиканың жақтасы болды. Мандатты Палестинаға тағайындалған ол сионизмді қолдап, британдық-еврейлік қарсы көтеріліс бөлімін құрды. Аумақтық командир Арчибальд Уэвеллдің қолдауымен Уингейтке Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өз идеяларын іске асыруға кең мүмкіндік берілді. Ол Абиссиния және Бирмада бөлімшелер құрды. Британияның моральдық көтерілуіне мұқтаж болған кезде, Уингейт өзіне сенімді, агрессивті соғыс философиясымен британ премьер-министрі Уинстон Черчилльдің назарын өзіне аударды және ірі операция өткізу үшін ресурстар алды. Соңғы Чиндит операциясы Кохима шайқасының нәтижесін шешкен болуы мүмкін, бірақ жапондықтардың Үндістанға жорығы, мүмкін, Уингейттің алғашқы операциясы орман арқылы өту мүмкіндігін көрсеткендіктен болған. Іс жүзінде, жапондық және британдық әскерлердің екеуі де ауыр жағдайларда азық-түлікпен қамтамасыз ету және дұрыс тамақтану мәселелеріне тап болды. Уингейт 1944 жылғы наурыз айында ұшақ апатында қаза тапты. Чиндиттердің қаза табу көрсеткіші, әсіресе аурулардан, әлі де даулы мәселе болып табылады. Уингейт инфекцияға қарсы тұру қабілетін күшті психологиялық тұрақтылық арқылы арттыруға болатынына сенді, бірақ медицина қызметкерлері оның әдістерін тропикалық аймаққа сәйкес емес деп санады.
Балалық шағы мен білімі
Уингейт үш ұлының ең үлкені ретінде 1903 жылдың 26 ақпанында Үндістанның Кумаон аймағындағы Альмора қаласының жанындағы Найни Тал қаласында әскери отбасында (Уингейт баронеттерінің туыстары) дүниеге келді. Оның әкесі, полковник Джордж Уингейт (1852–1936), Үндістандағы әскери қызметінің басында Плимут ағайындарының белсенді мүшесі болды; 46 жасында, 20 жыл бойы махаббаттағаннан кейін, ол (Мэри) Этельге (1867–1943) үйленді, ол да Плимут ағайындарынан шыққан Орд Браун отбасының үлкен қызы еді. Әкесі Уингейт туғаннан кейін екі жыл өткен соң әскерден зейнетке шықты. Уингейттің балалық шағының көп бөлігі Англияда өтті. Өмірінің алғашқы 12 жылында ол көбінесе бауырларымен бірге болып өсті. 1916 жылы оның отбасы Годалмингке көшті, онда Уингейт Чартерхауз мектебіне күндізгі оқушы ретінде қатысты. Ол мектепте тұрмады және мемлекеттік білім беруге қатысты іс-шараларға қатыспады. Оның орнына, ата-анасы оны үйде жұмыспен қамтып, балаларына тәуелсіз ойлау, бастамашылық пен өзіне сенімділік қабілеттерін дамытатын қиын жобаларға жетеледі.
Армиядағы алғашқы жылдары
Төрт жылдан кейін Уингейт Чартерхаузды қалдырып, 1921 жылы Уулвичтегі Корольдік әскери академияға қабылданды, ол Корольдік артиллерия офицерлерін даярлайтын оқу орны еді. Бірінші курс студенті ережелерді бұзған жағдайда, "жазалау" деп аталатын рәсімге ұшыраушы еді. Бұл рәсім бірінші курс студентінің киімдерін шешіп, оны жоғары курс студенттерінің тізімінен өтуге мәжбүр етуден тұратын. Әрбір жоғары курс студенті қолында түйілген сүлгіні ұстап, күдіктіге жол бойы соққы беру үшін пайдаланатын. Соңына жеткенде, бірінші курс студентін мұз суға толы цистернаға лақтыратын. Уингейтке атты тұраққа кешіктіріп келгені үшін жаза тағайындалғанда, ол тізімнің басында тұрған жоғары курс студентіне жуысып, оның көзіне тік қарап, соққы беруге батылдық шақырды. Жоғары курс студенті бас тартты. Уингейт келесі жоғары курс студентіне барып, дәл солай істеді; ол да бас тартты. Кезек-кезек әрбір жоғары курс студенті соққы беруден бас тартты. Тізімнің соңына келгенде, Уингейт цистернаға қарай жүріп, бірден мұз суға секіріп кірді. 1923 жылы Уингейт Корольдік артиллерия офицерінің құрметті грамотасын алды және Солсбери жазығындағы Ларкхиллдегі 5-ші орташа бригадаға тағайындалды. 1920-жылдардағы әскери офицер үшін жалақысымен күн көру қиын болды, ал Уингейт өмірді толыққанды өткізуге ұмтылып, шоттарын кешіктіріп төлеуші ретінде танымал болды. 1925 жылдың 29 тамызында лейтенант атағына көтерілді. 1926 жылы Уингейт Армияның ат спорты мектебіне жіберілді, онда ол өте жақсы оқыды, бұл орталықтағы көптеген атты әскер офицерлеріне ұнамады, олар оны шыдамсыз деп тапты; ол өзінің бүлікшіл мінезін көрсету үшін нұсқаушыларға жиі қарсылық білдірді.
Судан, 1928-1933 жылдар
Уингеттің әкесінің туысы, сэр Реджинальд Уингейт, 1899-1916 жылдар аралығында Суданның генерал-губернаторы, ал 1917-1919 жылдар аралығында Мысырдың жоғары комиссары болған зейнеткер армия генералы, Уингеттің мансабына елеулі әсер етті. Ол оған Таяу Шығыс мәселелеріне және араб тіліне қызығушылық танытты. Осының нәтижесінде Уингет Лондонның Шығыстану мектебінде араб тілі курсына түсуге өтініш берді және 1926 жылдың қазанынан 1927 жылдың наурызына дейін өткен курсты 85/100 бағамен аяқтады. 1927 жылдың маусым айында, туыс Рекстің ынталандыруымен, Уингет Суданда экспедиция ұйымдастыру үшін алты айлық демалыс алды. Рекс оған Каир арқылы саяхаттауды және содан кейін Судан қорғаныс күштеріне (SDF) бекітілуге тырысуды ұсынған еді. 1928 жылдың сәуір айында оның SDF-ке ауысу туралы өтініші мақұлданды және ол Шығыс Араб корпусына жіберілді, ол Эфиопия шекарасындағы Розеирс және Галлабат аймақтарында құл саудагерлерін және піл сұрқыншақтарын ұстау үшін патрульдеуге кірісті. Ол үнемі патрульдеу әдісін тұраққа ауыстырды. 1930 жылдың наурыз айында Уингетке бимбаши (майор) шені берілген 300 сарбаздық ротаға басшылық етуі тапсырылды. Ол бөлімшесімен далада болғанда ең бақытты болды, бірақ Хартумдағы штабта болғанда, өзінің агрессивті және таласқа жақын мінезімен басқа офицерлердің наразылығын тудырды. 1930 жылдың 16 сәуірінде оған тұрақты армияда капитан шені берілді. Қызметінің соңында Уингет Геродоттың еңбектерінде айтылған Камбиздің жоғалған армиясын зерттеу және Зерзураның жоғалған оазисін табу үшін Ливия шөліне қысқа экспедиция ұйымдастырды. Корольдік географиялық қоғамның (экспедицияның нәтижелері 1934 жылдың сәуірінде Корольдік географиялық журналында жарияланды) және Судан геологиялық қызметінің қолдауымен экспедиция 1933 жылдың қаңтарында жолға шықты. Оазисті таппаса да, Уингет экспедицияны өте қиын физикалық жағдайда өзінің төзімділігін, сондай-ақ ұйымдастыру және басшылық қабілеттерін сынау мүмкіндігі ретінде қарастырды. Ол 1933 жылдың 2 сәуірінде Судандағы қызметін аяқтады.
Ұлыбританияға оралу, 1933-1936
1933 жылы Ұлыбританияға оралғаннан кейін Уингейт Солсбери жазығындағы Булфордқа тағайындалды және британдық артиллерия бөлімдері механикаландырылып жатқандықтан, қайта оқыту ісіне белсенді қатысты. Мысырдан теңіз жолымен келе жатып ол 16 жастағы Лорна Монкрифф Паттерсонмен танысты, ол анасымен бірге саяхат етіп жатқан еді. Екі жыл өткен соң, 1935 жылғы 24 қаңтарда олар үйленді. 1936 жылғы 16 мамырда капитан шеніне көтеріліп, 8 қыркүйекте адъютант қызметінен босатылды.
Палестина және арнайы түнгі отрядтар
1936 жылдың қыркүйегінде Уингейт Палестинадағы Британдық Мандаттың штаб офицері лауазымына тағайындалды және барлау офицері болды. Ол келгеннен кейін Палестинада еврей мемлекетінің құрылуын діни міндет деп санады және бірден еврей саяси лидерлерімен толық одақтастыққа түсті. Оның келген кезінде палестиналық араб партизандары британдық мандат шенеуніктеріне де, еврей қауымдарына да шабуылдар жасау науқанын бастады. Уингейт бірқатар сионисттік лидерлермен саяси байланыс жасап, өзі де жақтаушы сионистке айналды. Ол әрқашан Кибуц Эн Хародқа оралатын, себебі ол осы аймақта күрескен және оны әскери база ретінде пайдаланған Киелі кітаптағы сот судьясы Гидеонмен таныс болған. Ол арабтардың көтерілісіне қарсы күресу үшін гранаталармен және жеңіл жаяу әскер қаруларымен қаруланған британдық басшылықтағы еврей коммандостарының шағын шабуыл тобын құру идеясын ұсынды. Уингейт өзінің идеясын сол кезде Палестинадағы британдық күштердің қолбасшысы болған Арчибальд Уэвеллге жеке жеткізді. Уэвелл рұқсат бергеннен кейін, Уингейт сионисттік еврей агенттігі мен еврей қарулы тобы Хагананың басшылығын көндірді. 1938 жылдың маусым айында жаңа британдық қолбасшы генерал Хайнинг британдық және Хагана еріктілерінен құралған қарулы топтар – Арнайы түнгі жасақтарды (SNS) құруға рұқсат берді. Еврей агенттігі Хагана қызметкерлерінің жалақысы мен басқа да шығындарын төлеуге көмектесті. Уингейт оларды оқытып, басқарды және олардың патрульдік сапарларына қатысты. Бұл жасақтар Ирак Мұнай Компаниясының мұнай құбырларына шабуыл жасаған араб диверсанттарына жиі тұзақ қойып, шабуылшылар база ретінде пайдаланған шекаралық ауылдарға шабуыл жасады. Осы шабуылдар кезінде Уингейттің адамдары кейде ауыл тұрғындарына қатаң ұжымдық жазалар қолданды, бұл сионисттік лидерлер де, Уингейттің британдық жоғары лауазымды тұлғалары да сынға алды. Израиль тарихшысы Йорам Каниук Уингейттің қатыгездігі туралы жазды. Операциялар жиілеп, қатыгездікке толы болды. Арабтар британдықтарға Уингейттің қатыгездігі мен қатаң жазалау әдістеріне шағымданды. Тіпті далалық жасақтардың мүшелері де қашу кезінде Уингейттің бедуин лагерьлеріне қатыгездікпен және аяусыз атып шабуыл жасағанына шағымданды. Уингейт жазалауда күтпегендік принципіне сенді, ол топтарды олардың ауылдарына шектеуге бағытталған. Бірнеше рет ол көтерілісшілерді қатарға тізіп, оларды суыққан қанмен атты. Уингейт өзін ақтауға тырыспады, қару мен соғыс таза бола алмайды. Уингейт арабтарды ұнатпайтын, бірде 1938 жылдың маусымында Палестина мен Ливан шекарасындағы ауылға шабуыл жасаған Хагана жауынгерлеріне: "Менің ойымша, сіздер Рамат Йохананда (Хагананың оқу базасы) мүлдем білмейсіздер, өйткені сіздер лас арабтарға шабуыл жасаған кезде штыктардың элементарлық қолданылуын білмейсіздер: қалай сол аяғыңызды алдыңғы жақта қоя аласыздар?" деп айқайлаған. Бірақ бұл қатыгездік тактикасы көтерілісті басуда тиімді болды және 1938 жылы Уингейт DSO орденімен марапатталды. 1938 жылдың қыркүйегінде бүлікшілердің минасы Эйн Харод елді мекенінің еврей лидері Хаим Штурманды өлтіргеннен кейін, Уингейт "бұйрықтан гөрі айқайлап" қашуды және жарылыс болған Бейсанның араб кварталында жазалау операциясын жүргізді. Ол "арбалықтардың бәрін өлтіруді" бұйырды. "Барлығы машинаға! Біз мылтықтарды алып, бірнеше секундтан кейін бәріміз көліктерге отырдық. Ешқандай жоспарсыз, дайындықсыз, Уингейттің басшылығымен біз Бейт-Шеанның араб бөлігіне кірдік, ол топ мүшелерімен толы болды, және біздің жолымыздағы кез келген адамды ұрып-соғып, таптай бастадық. Уингейттің өзі бақылаудан шығып, дүкендерге кіріп, ондағының бәрін жойып жіберді. Бір сағаттан кейін біз Эйн Хародқа қайтып келдік." Бірақ оның сионисттік іске тікелей саяси қатысуы және Ұлыбританияда демалыс кезінде еврей мемлекетінің құрылуын жақтап ашық сөйлеген оқиғасы Палестинадағы жоғары лауазымды тұлғаларының оны қолбасшылықтан алып тастауына себеп болды. Ол Палестинадағы саяси істермен тығыз байланысты болғандықтан, оның жоғары лауазымды тұлғалары оны елдегі барлау қызметіне қатысы бар деп есептеді. Ол әскер мен үкімет емес, өз мүддесін алға тартты. 1939 жылдың мамыр айында ол Ұлыбританияға көшірілді. Уингейт Ишувтың (Еврей қауымының) батыры болды және оны Цви Бреннер мен Моше Дайан сияқты лидерлер жақсы көреді, олар оның басшылығымен оқытылып, Уингейт "бізге барлығын үйретті" деді.
Эфиопия мен Гидеон күші
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Уингейт Ұлыбританиядағы зениттік артиллерия бөлімінің командирі болды. Ол армия мен үкіметке Палестинада еврей әскерін құру жөнінде бірнеше ұсыныс жасады, ол британдықтардың атынан аймақты және оның араб халқын басқаруға тиіс болды. Оның досы Уэвелл Каирде орналасқан Таяу Шығыс командованиесінің бас қолбасшысы болды және ол оны Эфиопиядағы итальяндық оккупациялық күштерге қарсы операцияларды бастау үшін Суданға шақырды. Уильям Платтың басшылығымен ол "Гидеон" күшін құрды, ол британдық, судандық және эфиопиялық сарбаздардан тұратын, Арнайы операциялар атқарушы (SOE) күші болды. Хартумда ол Тони Симондспен бірге Лондон мен Каирдің бақылауындағы 101-ші миссияға қосылды. "Гидеон" күші Киелі кітаптағы Гидеон бидің есімімен аталып, ол аз ғана сарбаздар тобымен үлкен әскерді жеңген еді. Уингейт Эфиопия императоры Хайле Селассиенің батасымен Хагана ҰҰС-тің бірқатар қарт ардагерлерін өзіне қосылуға шақырды, және топ 1941 жылдың ақпан айында жұмыс істей бастады. Италиялықтар 1936-1941 жылдар аралығында Эфиопияны оккупациялады және халықты "бейбіттендіру" үшін операциялар жүргізді, нәтижесінде халықтың шамамен жеті пайызы қаза тапты. Осының салдарынан итальяндықтарға деген зұлымдық сезімі күшті болды, көптеген эфиопиялықтар "Гидеон" күшіне көмектесуге қуанды. Уингейт уақытша подполковник болып тағайындалды және басқаруды өз қолына алды. Ол қайтадан алдыңғы қатарда жетекшілік етуді талап етті және әскерін Әбіссинияны қайта басып алуға ертіп барды. "Гидеон" күші жергілікті қарсылық күресшілерінің көмегімен итальяндық бекіністері мен жабдықтау жолдарын шабуылдады, ал қалыпты әскер бөлімдері негізгі итальяндық әскермен күресті. Шамамен 1700 сарбаздан тұратын күш жорықтың соңында 20 мыңға жуық итальяндықтардың қаруларын қабылдады. Ұрыс аяқталғаннан кейін Уингейт пен "Гидеон" күшінің сарбаздары оңтүстіктен Кениядан келген генерал-лейтенант Алан Каннингхэмнің күштерімен байланысты, және олар императордың мамыр айында Аддис-Абебаға жеңіспен оралуына бірге аттанды. Уингейт 1941 жылдың сәуір айында құрметті мақтау қағазында есімдері тіркелді және желтоқсан айында DSO орденіне қосымша тақта алды. 1941 жылдың 4 маусымында Шығыс Африка кампаниясы аяқталғаннан кейін Уингейт таратылған "Гидеон" күшінің басшылығынан алынып, шені майорға төмендетілді. Кампания кезінде ол британдық биліктің өзінің сарбаздарына марапат беру туралы өтініштерін назарға алмағанына ашуланды. Олар сондай-ақ оның жалақысын және басқа да өтемақыларын алуына кедергі келтірді. Ол Каирге кетіп, өзінің командирлеріне, офицер әріптестеріне, үкімет шенеуніктерine және басқаларға қатысты өткір сын айтқан ресми есеп дайындады. Ол сондай-ақ билік өкілдерінің оның еңбегін бағаламағанына және император Селассиемен қоштаспай-ақ Әбіссиниядан кетуге мәжбүр болғанына ашуланды. Оны ең көп алаңдатқан нәрсе – британдықтардың эфиопиялықтардың бостандығын шектеу әрекеттері болды, ол болашақта халық арасында көтеріліс тудыру әрекеттерінің адал болуы және әділдікке сүйенуі керек деп жазды. Осыдан кейін Уингейт безгекпен ауырып, әскери медициналық қызметкерлердің орнына жергілікті дәрігерден ем іздеді, себебі ол ауру оның қарсыластарына оны әлсірету үшін тағы бір мүмкіндік береді деп қорқыды. Дәрігер оған көп дозада қабылдағанда депрессияны тудыруы мүмкін "Атабрин" дәрісін берді. Уингейт Әбіссиниядағы басшылығына ресми жауаптан бұрынғыдан бетер күйзеліске түсті, сонымен қатар безгекпен ауырғандықтан, мойнына пышақ ұрып, өзіне-өзі зиян келтіруге тырысты.
Чинидиттер және бірінші ұзақ қашықтыққа арналған орманға ену миссиясы
1942 жылдың наурызында Уингейт Алыс Шығысқа келгеннен кейін генерал Уэвелл оны тағы да полковник етіп тағайындады және оған жапондық желілердің артында күресу үшін партизандық бөлімшелерді ұйымдастыруға бұйрық берді. Алайда, Бірмадағы одақтас қорғаныстың күрт күйреуі одан әрі жоспарлауға мүмкіндік бермеді, ол сәуір айында Үндістанға ұшып барып, джунглидегі алыс қашықтыққа ену бірліктері туралы идеяларын ілгерілетуге кірісті. "Ешқашан жақсылық сұрама, – деп еске алады ол Уэвеллмен ұзақ қарым-қатынаста болғаннан кейін, – бірақ егер олар көмектесуге мүдделі болса, олар бірге келе алатынын, өзіңіздің де бара жатқаныңызды айтыңыз". Уэвелл Уингейттің теориясына қызығып, оған (индиялық) 77-ші жаяу әскер бригадасын берді, одан ол джунглиге ұзын қашықтықтан ену бөлімін құрды. 77 бригадаға ақырында Чиндитс деген ат берілді, бұл Чинте деп аталатын мифтік бірма арыстанының өзгешеленген түрі. 1942 жылдың тамызында ол Мадхья-Прадеш штатының Саугор ауданына жақын орналасқан Дхана қаласында оқу орталығы құрып, жаңбырлы маусымда Үндістанның орманды жерлеріне барып, лагерьде тұрақтап, әскерлерді шынықтыруға тырысты. Бұл апатқа ұшырады, өйткені әскерлер арасында аурудың өте жоғары деңгейі тіркелді. Бір батальонның 70 пайызы аурудың салдарынан қызметтен шеттеді, ал Гуркха батальонының саны 750 адамнан 500-ге дейін азайды. 1942 жылдың қыркүйегінде көптеген әскерлер армияның басқа бөлімдерінен келген жаңа құраммен ауыстырылды. Ол офицерлер корпусының арасында өзінің офицерлерімен және жоғары лауазымды тұлғалармен тікелей қарым-қатынас жасауымен және ерекше жеке әдеттерімен көп дос таппады. Ол денсаулыққа пайдалы деп ойлағандықтан шикі пияз жеп, жуынғанның орнына резеңке щеткамен денесін сүртетін, ал шатырына келген қонақтарды толығымен жалаңаш күйде қарсы алатын. Уэвеллдің саяси байланыстары мен қолдауы оны тығыз тексеруден қорғады, өйткені ол Уингейттің Абиссиниялық науқанындағы жұмысына жоғары баға берді, бірақ Уингейт полк үшін әрқашан Патшаның ережелерін бұзуға дайын болған жанкешті адам болып қала берді; ол джунглиде сақал өсірді және өз әскерлеріне де солай істеуге рұқсат берді. Дегенмен, ол жаудың алдындағы ерекше батылдығы мен басшылығымен мақтауға ие болды. 1943 жылғы Чиндит операциясы далалық армиямен үйлестірілген жоспар болуы керек еді, бірақ Армияның Бирмаға шабуылы тоқтатылды. Уингейт Уэвеллді Сумпрабумға жапондықтардың кез келген шабуылын тоқтату қажеттігін, сондай-ақ алыс қашықтықтан джунглиге енудің тиімділігін бағалау қажеттігін айтып, оны Бурмаға кіруге көндірді. Уэвелл ақырында Ұзақ киім операциясына келісім берді. Уингейт 1943 жылдың 12 ақпанында Имфалдан шығып, Чиндиттермен бірге сегіз жеке колоннаға бөлініп, Чиндвин өзенін кесіп өтуге аттанды. 22 наурызда Шығыс армия штабы Уингетке өз бөлімшелерін Үндістанға қайтаруға бұйрық берді. Ол және оның аға қолбасшылары бұл мақсатқа жету үшін бірқатар нұсқаларды қарастырды, бірақ олардың бәріне жапондықтардың назарларын Чиндит күшін жоюға аударуы мүмкін екендігі қауіп төндірді, өйткені үлкен әскердің шабуылы болмайтын. Олар жапондықтар мұны күтпегендіктен, ақырында Иравадиге қарай қадамдарын қайтаруға келісті, содан кейін олар Чиндуинге қайтып оралғанда жауларға шабуыл жасау үшін тарады. Наурыздың ортасында жапондықтардың үш жаяу әскер дивизиясы Чиндиттерді қуып, олар Швели өзенінің иілімінде тұтқындалып қалды. Олар өзеннен өтіп, британдықтарға жету мүмкіндігінен қол үзген жоқ, сондықтан олар жау әскерінен қашу үшін кіші топтарға бөлінді. Жапондықтар Чиндит колонналарының әуемен жабдықтауын болдырмауға, сондай-ақ Иравади, Чиндуин және Му өзендерінен қайықтарды алып тастау және өзен жағалауларын белсенді түрде қарауылдау арқылы олардың қозғалысына кедергі келтіруге үлкен көңіл бөлді. 1943 жылдың көктемінде күш әртүрлі жолдармен Үндістанға жеке адамдардан бастап бүкіл колонналарға дейін топтасты: кейбіреулері тікелей, басқалары Қытайдан айналып өту жолымен, және әрқашан жапондықтардың қысымшылығына ұшырады. Қаза тапқандар көп болды, ал күш жалпы күшінің шамамен үштен бір бөлігін жоғалтты. Лондонға келгенде, Чиндиттер мен олардың ерліктері алыс Шығыстағы одақтас апаттардың ұзақ қатарынан кейін сәттілік деп саналды. Әсіресе, командос операцияларының жалынды жақтаушысы Уинстон Черчилль Чиндиттер мен олардың жетістіктерін мақтады. Кейін жапондықтар Чиндиттердің 1943 жылдың бірінші жартысындағы жоспарларын бұзғанын мойындады. Әуе күші...
Екінші қашықтықтан орманға ену миссиясы
Союздық лидерлермен кездесуден кейін, Уингейт Үндістанға қайтып бара жатқанда Каирдегі қонақүйдің гүлшошасынан су ішіп, тифпен ауырды. Дәрігерлер таңқалды, себебі әрбір әскери қызметкерге мұндай көзден су ішуге болмайтыны қатаң ескертілген. Ауруы оның жаңа, ұзақ қашықтыққа енетін ормандардағы күштерді даярлауға белсенді қатысуына кедері келтірді. Уингейт Бирмада болғанда, Уэвелл 77-ші бригада үлгісінде "Леопардтар" деп аталған 111-ші бригаданы құруға бұйрық берді. Жаңа командир ретінде бригадир Джо Лентайнді таңдады. Бастапқыда Уингейт бүкіл фронтты бір алып Чиндит операциясына айналдыруды ұсынды, 14-ші армияны ұзақ қашықтыққа ену бөлімшелеріне бөлуді көздеді, мүмкін, жапондықтардың Бирма ормандарында оларды жою үшін қуалайтынына үміттене отырып. Бірақ, басқа командирлер жапондық армияның Чиндит күштерін жабдықтау үшін қолданылатын әуе базаларын жай ғана басып алатынын, бұл қорғаныс шайқасын және Үндістан армиясының қамтамасыз ете алмайтын үлкен күштерді қажет ететінін көрсеткен соң, бұл жоспар асығыс түрде тоқтатылды. Уингейт операцияның қауіпсіздігіне нұқсан келтірмеу үшін қону алаңдарын үздіксіз барлауға тыйым салды, бірақ Кокран соңғы сәтте барлау рейсін тапсырды, ол "Пикадиллидің" ағаштармен толығымен жабылып қалғанын көрсетті. Слимнің айтуынша, Уингейт қатты эмоцияға беріліп, операцияға сатқындық жасалғанын, жапондықтар қалған екі қону алаңында да тұзақ құрғанын мәлімдеді. Ол операцияны бастау немесе тоқтату туралы шешімді Слимге жүктеді. Слим операцияны жалғастыруға бұйрық берді. Содан кейін Уингейт 77-ші бригаданың "Чоурингхиге" ұшуын бұйырды. Кокран мен Калверт бұған қарсы болды, себебі "Чоурингхи" Иравадидің дұрыс жағында емес еді және Кокранның ұшқыштары бұл жердің орналасуын білмейтін. Ақырында, "Бродвей" таңдалды. Құныстың бастапқы кезеңдері сәтсіз аяқталды, көптеген планерлер жол бойында немесе "Бродвейде" құлады, бірақ Калверттің бригадасы қону алаңын ұшақтарды қабылдауға дайын етіп, сәттілік сигналын жіберді. Кейіннен "Пикадиллидегі" ағаштар Мьянманың терек кесушілері кептіру үшін тасталғаны анықталды. Барлық Чиндит бригадалары (бір бригада Үндістанда қалды) Бирмаға аттанғаннан кейін, олар жапондықтардың тылында базалық аймақтар мен қону аймақтарын құрды. Сәтімен, жапондықтар сол кезде Үндістанға шабуыл жасады. Жапондықтардың шабуылын бұзуға және Үндістандағы шайқастардан күштерді аударуға мүмкіндік беріп, олардың жолында бірнеше шайқастарды өткізді. Уингейттің Чиндиттерінің құндылығы күмәнді. Фельдмаршал Уильям Слим арнайы күштердің жалпы алғанда соғысты жүргізуге кері әсер ететінін, ең жақсы даярланған және ең берілген әскерлерді негізгі армиядан бөліп тастайтынын айтты. Алайда, "ауылдық партизандық көтеріліске қарсы Мао Цзэдун тактикасын жою бойынша әлемдегі жетекші сарапшылардың бірі" болған Чиндит, сэр Роберт Томпсон өзінің автобиографиясында былай деп жазды: "Имфалдан кейін майдан даласында Лорд Уэвеллдің вице-королі ретінде генерал Слим мен оның корпус командирлерінің рыцарьдық атақ алуын көрген сайын, мен Уингейттің көлеңкесін көремін. Ол сөзсіз [ХХ] ғасырдың ұлы адамдарының бірі болды". Операция "Бейсенбі" туралы тарихшы Реймонд Каллахан, "Черчилль және оның генералдары" кітабының авторы, "Уингейттің идеялары көп жағынан кемшіліктерге толы болды. Біріншіден, Жапон императорлық армиясында батыс үлгісіндегі жабдықтау желілері болған жоқ, оларды бұзуға болар еді, және жалпы логистикаға көңіл бөлмеуге бейім болды. 1944 жылдың наурыз айында Арнайы күштер Бирмаға енгенде, Черчилльге керемет түрде баяндалған Уингейттің идеялары тез арада іске аспайтыны дәлелденді". Алайда, жапондық командир Мутагучи Ренья кейіннен операция "Бейсенбі" науқанға маңызды әсер еткенін айтып, "Чиндит шабуылы осы операцияларға шешуші әсер етті, олар 53-ші дивизияның барлығын және 15-ші дивизияның бөліктерін алып тастады, олардың бір полкі Кохимадағы жағдайды өзгерте алатын еді".
Өлім
1944 жылдың 24 наурызында Уингейт Бирмадағы үш Чиндит базасындағы жағдайды бағалау үшін ұшып кетті. Қайтып келгенде, ұшқыш ұшақтың жүгі тым ауыр екенін ескерткенімен, ол екі британдық соғыс тілшісінің бірге алып кету туралы өтінішін қабылдады. Имфалдан Лалахатқа ұшып бара жатқанда, 1-ші әуе командалық тобының USAAF B-25 Митчелл бомбалаушысы, ол болған ұшақ, қазіргі Үндістанның солтүстік-шығысындағы Манипур штатындағы орманды төбелерге құлап, барлық жолаушылар, соның ішінде генерал-майор болған Уингейт қаза тапты. Уингейттің орнына бригадир (кейін генерал-лейтенант) Уолтер Лентайн LRP күштерінің бас командасына тағайындалды. Жапон әскерлері Имфалға шабуыл бастағанда, ол Бирмадан ұшып, басқару міндетін қабылдады. Лентайннің Бирмадағы 111-бригадасының басшылығы подполковник Дж.Р. 'Джамбо' Морриске жүктелді.
Жерлеу
Ұшақ апатында қаза болған тоғыз адамның бесеуі американдық ұшқыштар экипажының мүшелері болды: лейтенант Брайан Ф. Ходжес, Спартанбург, Оңтүстік Каролина; лейтенант Стивен А. Вандерер, Гамильтон, Монтана; техникалық сержант Джеймс В. Хики, Даллас, Техас; техникалық сержант Фрэнк Садоски, Фриман Спер, Иллинойс; және штаб-сержант Вернон А. Макнинч, Перселл, Оклахома. Британдықтардың арасында Уингейт пен оның көмекшісі капитан Джордж Х. Бороу болды. "B-25" ұшағының экипажы мен жолаушыларының мәйіттері бастапқыда апат орнына жақын, Имфалдан 40 миль қашықтықтағы Тиулон ауылындағы жалпы қабірге жерленді. 1947 жылдың 18 сәуірінде "Калкутта Статсмен" газеті қабірдің Императорлық соғыс қабірлері комиссиясы және АҚШ қабірлерді тіркеу қызметімен табылғанын хабарлады. 1947 жылдың 30 сәуірінде мәйіттер алғашқы жерленген жерінен алынып, Имфал әскери зиратына қайта жерленгені ресми түрде жарияланды. АҚШ заңдары Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан және соғыс аяқталғаннан кейін уақытша шетелде жерленген американдық әскери қызметшілердің денелерін елге қайтаруды талап етті. Мәйіттерді жеке-жеке анықтау мүмкін болмаған жағдайларда, әртүрлі ұлт өкілдерінің қатысуы қиындықтар тудырды. 1947 жылдың қаңтар айында АҚШ үкіметі мұндай жағдайларда барлық мәйітті соңғы демалыс орнына АҚШ-қа қайтаруды ұсынды. Ұлыбритания және басқа да Достастық елдерімен келіссөздер нәтижесінде, егер жалпы қабірде британдық мәйіттер көп болса, соңғы шешімді британдықтар қабылдайды деген келісімге келді. Егер мәйіттердің көп бөлігі американдық болса, топтағы барлық мәйіт АҚШ-қа қайтарылып, жерленеді. Екі жағдайда да отбасы мүшелерімен алдын ала кеңесуге рұқсат берілмеді. 1949 жылдың желтоқсан айында Уингейт пен ұшақ апатынан зардап шеккендердің мәйіттері Имфал әскери зиратынан алынып шығарылды. 1950 жылдың 10 қарашасында олар Арлингтон ұлттық зиратына жерленді. Орде Уингейт және Чиндиттерге арналған ескерткіш Лондондағы Виктория бөгенінің солтүстік жағында, Қорғаныс министрлігінің бас кеңсесіне жақын орналасқан. Ескерткіш фасадында Чиндиттер мен Виктория кресімен марапатталған төрт адамның есімдері жазылған. Қатысқан батальондардың тізімі екі жақта орналасқан, ал жаяу әскер емес бөлімшелер өздеріне қарасты құрамалар арқылы аталған. Ескерткіштің артқы жағы Орде Уингейтке арналған, сонымен қатар Израиль мемлекетіне қосқан үлесі де еске алынған. Уингеттің сионистік қозғалысқа қосқан үлкен көмегін еске алу үшін Израильдің Ұлттық дене тәрбиесі және спорт орталығы, Уингейт институты (Махон Уингейт) оның есімімен аталады. Иерусалимнің Талбия ауданындағы Уингейт алаңы (Кикар Уингейт), сондай-ақ Хайфа маңындағы Йемин Ордасының жастар ауылы да оның есімін алып жүр. 1946 жылы Лондонда құрылған еврей футбол клубы да оның құрметіне аталды. Эфиопияның Аддис-Абеба қаласының батыс шекарасындағы Генерал Уингейт мектебі 1941 жылы Эфиопияны азат етуге Уингейт ордасының (Гидеон күштері мен эфиопиялық патриоттармен бірге) қосқан үлесін еске алады. Оның құрметіне орнатылған ескерткіш тас Лондонның Чарлтон зиратында орналасқан, онда Орд Браун отбасының басқа мүшелері де жерленген. Чартерхаус мектебінің шіркеуінде де ескерткіш бар. Зимбабведегі Хараредегі Уингейт гольф клубы генералдың есімімен аталады және клуб үйінде оның суреттері ілулі тұр. Бұл клуб еврей және католик мүшелерін қабылдау үшін құрылған, өйткені бұрынғы "Royal Harare Golf Club" екі топтың екеуіне де рұқсат бермейтін. Чиндиттердің ізашарлық жасаған терең ену тактикасы Индонезия Ұлттық революциясы кезінде Нидерландқа қарсы Индонезия Ұлттық Армиясы тарапынан қабылданып, қолданылды. Голландтардың технологиялық артықшылығын толықтыруға жеткілікті дәстүрлі қорғаныс тактикасы болмағандықтан, Индонезия генералы А. Х. Насутион 1948 жылы революцияның соңғы кезеңдерінде жаудың қатарына еніп, қарсылық ошақтарын құру арқылы индонезиялық бөлімшелерге "Wingate" әрекеттерін жүргізуге бұйрық берді.
The remains of the crew and passengers of the B 25 were initially buried in a common grave close to the crash site 40 miles from Imphal, in the village of Thiulon. On April 18, 1947, The Calcutta Statesman reported that the grave had been located by the Imperial War Graves Commission and the U. S. Graves Registration Service. It was officially announced on April 30, 1947, that the remains had been taken from the original burial site and reinterred at Imphal Military Cemetery. United States law required the repatriation of American service members killed and temporarily buried overseas during World War II. Instances in which remains could not be individually identified were difficult when multiple nationalities were involved. In January 1947 the U. S. government proposed that all remains in such cases be returned to the United States for final burial. Negotiations with the U. K. and other Commonwealth governments led to an agreement that when group burials contained a majority of British remains, final disposition would be determined by the British. If the majority of the remains were American, all remains in the group would be returned to the U. S. for burial. Prior consultation with family members was prohibited in either case. In December 1949, the remains of Wingate and the other victims of the airplane crash were removed from Imphal Military Cemetery. On November 10, 1950, they were buried at Arlington National Cemetery. A memorial to Orde Wingate and the Chindits stands on the north side of the Victoria Embankment, near Ministry of Defence headquarters in London. The facade commemorates the Chindits and the four men awarded the Victoria Cross. The battalions that took part are listed on the sides, with non infantry units mentioned by their parent formations. The rear of the monument is dedicated to Orde Wingate, and also mentions his contributions to the state of Israel. To commemorate Wingate's great assistance to the Zionist cause, Israel's National Centre for Physical Education and Sport, the Wingate Institute (Machon Wingate) was named after him. A square in the Talbiya neighbourhood of Jerusalem, Wingate Square (Kikar Wingate), also bears his name, as does the Yemin Orde youth village near Haifa. A Jewish football club formed in London in 1946, Wingate Football Club was also named in his honour. The General Wingate School, on the western city limit of Addis Ababa, Ethiopia, commemorates Orde Wingate's contribution (along with the Gideon Force and the Ethiopian Patriots) to the liberation of Ethiopia in 1941, following the defeat of the Italian forces in that country. A memorial stone in his honour stands in Charlton Cemetery, London, where other members of the Orde Browne family are buried. There is a memorial in Charterhouse School Chapel. Wingate Golf Club, Harare, Zimbabwe is named after the general and there are photographs of him in the Clubhouse. The club was set up to accommodate Jewish and Catholic members since The Royal Harare Golf Club in the past did not admit either. The deep penetration tactics pioneered by the Chindits were adopted by the Indonesian National Army during the Indonesian National Revolution against the Netherlands. As conventional defensive tactics failed to make up for the technological advantage held by the Dutch, Indonesian General A. H. Nasution ordered Indonesian units to carry out 'Wingate' actions by penetrating into enemy lines and setting up pockets of resistance during the closing stages of the revolution in 1948.
Эксцентрикалар
Уингейт түрлі ерекшеліктерімен белгілі болды. Мысалы, ол көбінесе білегіне сағат-қоңырау тағып жүретін, ол кезде-кезде естіліп тұратын, ал мойнына шикі пияз бен сарымсақ байлап, кейде оны шағын дәм ретінде шағып жейтін (мұның себебін масаларды қорғау үшін пайдаланатынын айтатын). Ол көбінесе киімсіз жүрді. Палестинада жауынгерлер оның душтан шығып, тек душ шапқысын киіп, душ щеткасымен денесін сүртіп жатып бұйрық беруіне үйреніп қалған. Кейде Уингейт тек жүзім мен пияз жейтін. Уинстон Черчилльдің жеке дәрігері лорд Моран күнделігінде былай деп жазды: "[Уингейт] маған ақыл-есі салмақты емес сияқты көрінді – медициналық тілмен айтқанда, шекаралық жағдай". Макс Гастингс Черчилльдің Квебекте Уингейтпен болған кездесуіне сілтеме жасап, "Уингейттың қысқа ғана қорғанышшы екені белгілі болды: жақын танысу Черчилльге оның жоғары басшылыққа тым осал екенін түсінуге мүмкіндік берді". 1966 жылы фельдмаршал Монтгомери Моше Дайанға Уингейттің "ақыл-есі дұрыс болмағанын және оның 1944 жылы ұшақ апатында қаза табуы ең жақсы болғанын" айтты.
Тарихнама
Уингейттің еңбектәс және қатал мінезі, оның қиын адам ретіндегі беделі, соғыстың бейресми тәсілдерін жақтауы және оның сионизмі тарихшылардың пікірлерінің қатысты даулы болуына әкелді. Британдық тарихшы Саймон Англим Уингейтті Екінші дүниежүзілік соғыстың ең даулы британдық генералы деп атады, себебі сол соғыстағы ешбір британдық генерал осындай қарама-қайшы түсіндірулерді тудырмаған. Чиндит операциялары нәтижесіз, қымбат операциялар немесе Үндістанға шабуылда қолданылуы мүмкін жапон әскерлерін ұстап тұрған, шабыттандырған операциялар ретінде ұсынылды. Ұлыбританияда тарихшылардың екі қарама-қарсы бағыты болды: оны И. С. О. Плейфэр мен Вудберн Кирбидің ресми еңбектеріндегідей, өз құзыретінен асып кеткен, психикалық тұрақсыз, іллюзияларға берілген тұлға ретінде бейнелеу немесе Чарльз Роло, Бернард Фергюсон, Уилфред Бурчет және Леонард Мослидің еңбектеріндегідей, батылдығы, қайраттылығы және жауынгерлігімен танымал көшбасшы ретінде көрсету. Уингейттің қарама-қарсы пікірлері арасындағы тепе-теңдікті табуға бағытталған еңбектер: Питер Мидтің «Орде Уингейт және тарихшылар», Дэвид Рунидің «Уингейт және Чиндиттер» және Кристофер Сайкстің «Орде Уингейт» кітаптары болды. Ол әйелі мен екі қызын қалдырды. Ол сондай-ақ Реджинальд Уингейт пен Рональд Уингейтпен туыс болды. Мальта губернаторы сэр Уильям Добби оның қарындасының күйеуі болды. Оның әпкесі миссионер және тіл білгіш Рейчел О. Уингейт еді.
Танымал мәдениетте
1976 жылы BBC оның өміріне негізделген «Орде Уингейт» атты үш бөлімді драма шығарды, онда оны Барри Фостер сомдады. Бағдарлама шектеулі бюджетте, азайтылған немесе стилизацияланған декорациялармен жасалды. Ол оның өмірінің толық тарихын баяндауға тырыспады, бірақ өмірінің маңызды эпизодтарын сызықты емес тәртіппен, негізінен Палестинадағы, сондай-ақ Бирмадағы уақытын көрсетті. Фостер 1982 жылы «Голда есімді әйел» телефильмінде Уингейт рөлін қайта ойнады. Леон Уристің «Исход» романында «П. П. Малколм» деп аталатын Уингейттің көркемделіп суреттелген кейіпкері кездеседі, ал ол Леон Уристің «Хадж» романында да пайда болады. Сонымен қатар, Джеймс Миченердің «Көз» романында Израильдегі Гилбоа тауында орналасқан «Орде-Вингейт орман» туралы айтылады. «Wingate and Chindits» — Екінші дүниежүзілік соғыстың қауіпсізденулері туралы деректік телесериалдың эпизоды, ол 2012 жылы АҚШ-та Military Channel арнасында алғаш рет көрсетілді. «Джонни Квесттің нағыз оқиғалары» атты телесериалдың «АМОК» деп аталатын эпизодында Уингейттің мұрасы туралы жоғары көркемделген көрініс бар, онда оның өлімі «біршама көрінеу және одан да ақылды түрде жасалған» делінеді. Борнеода саяхаттап жүрген Квест отбасы құпия аңғар мен Орде Уингейт II басқаратын туған жерлік ауылға кездеседі, ол нағыз адамның қияли ұлы. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уингейт осы аңғарға келген және жергілікті халықпен достық қарым-қатынас орнатқандығы айтылады. Соғыс аяқталғаннан кейін және одақтас державалар Тынық мұхитында жеңіске жақын екенін білгеннен кейін, Уингейт жасырын өмір сүріп, қалған өмірін аңғарда бейбіт түрде өткізуге шешім қабылдады, сондықтан ұшақ апатын жасады. Аңғарды басып кірушілерден қорғау үшін ол Амоктың бейнесін жасады – индонезиялық рухқа негізделген, жабайы жалқау сияқты, Үлкен аяқтың құбыжығы.