Кіріспе
Индонезия мен Малайзия арасындағы қақтығыс кезіндегі шабуылдар сериясы. Claret – 1964 жылдың шілдесінен 1966 жылдың шілдесіне дейін Индонезия мен Малайзия арасындағы қақтығыс кезінде Шығыс Малайзиядан (Саравак және Сабах) Индонезияның Калимантан шекарасы арқылы жүргізілген операцияларға берілген кодовое атау. Оларды британдық және малайзиялық үкіметтердің келісімімен Борнео операцияларының директоры (DOBOPS) генерал-майор Уолтер Уокер бастады. Олардың мақсаты – индонезиялық күштерге Калимантанда қауіпсіз орналасып, өздері қалаған уақытта және жерде шабуыл жасауға мүмкіндік берудің орнына, бастаманы қолға алып, индонезиялықтарды қорғанысқа көшіру еді. Алайда, индонезиялықтардың беделін түсірмеу және қақтығысты одан әрі күшейтуге немесе Индонезияға «империалистік агрессия» дәлелін ұсынуға мүмкіндік бермеу маңызды болды, сондықтан Claret операциялары жоғары құпиялықта сақталды және ешқашан жарияланбады, бірақ кейбір британдық журналистер оқиғадан хабардар болған сияқты. Claret операцияларында британдықтардың қаза болуы Шығыс Малайзияда болған деп хабарланды. Бұл операцияларға арнайы күштер мен жаяу әскерлер қатысты. Арнайы күштер көбінесе Малайзияның Саравак немесе Сабах штатынан Индонезияның Калимантанға шекараны кесіп өтетін барлау тобы болды, мақсаты Саравак немесе Сабахқа шабуыл жасауы мүмкін индонезиялық күштерді анықтап, бақылауда ұстау еді. Әдеттегі күштерге осы ақпаратты және басқа да көздерден алынған мәліметтерді пайдаланып, «агрессивті қорғаныс» саясаты бойынша индонезиялықтарға тұзақ құру немесе басқаша шабуыл жасау міндеті жүктелді. Мұндай операциялар «жасырылған» болу керек еді, себебі олар мемлекеттік егемендікті бұзуға алып келуі мүмкін, бірақ сол кезде олар жедел іздеудің бір түрі ретінде ақталады. Operation Claret британдық достастық күштері үшін бастаманы иемденуде, индонезиялықтарға айтарлықтай шығын келтіруде және оларды қорғанысқа көшіруде үлкен жетістікке жетті, соғыс аяқталуға жақын тоқтатылғанға дейін.
Claret was the code name given to operations conducted from about July 1964 until July 1966 from East Malaysia (Sarawak and Sabah) across the border in Indonesian Kalimantan during the Indonesia–Malaysia confrontation. They were instigated by the Director of Borneo Operations (DOBOPS) Major General Walter Walker with the agreement of the British and Malaysian governments. Their purpose was to seize the initiative and put the Indonesians on the defensive instead of allowing Indonesian forces to be safely based in Kalimantan and attack when and where they chose. However, it was important not to cause the Indonesians to lose face and possibly escalate the conflict, or to enable Indonesia to present evidence of 'imperialist aggression', so Claret operations were highly classified and never publicised, although it seems that some British journalists were aware of what transpired. British casualties on Claret operations were publicly reported as being in East Malaysia. These operations involved both special forces and infantry. Special forces were mostly reconnaissance patrols crossing the border from the Malaysian state of Sarawak or Sabah into Indonesian Kalimantan in order to find and monitor Indonesian forces who might attack Sarawak or Sabah. Conventional forces were tasked to act on this information and that from other sources to ambush or otherwise attack the Indonesians under a policy of 'aggressive defence'. Such operations were to be 'deniable' as they may have represented a violation of state sovereignty, however they were justified at the time as an instance of hot pursuit. Operation Claret was largely successful in gaining the initiative for the British Commonwealth forces, inflicting significant casualties on the Indonesians and keeping them on the defensive, before being suspended late in the war.
Операциялардың сипаты
Операциялардың масштабы 4 адамнан тұратын арнайы күштердің барлау тобынан бастап, роталық құрамдағы жаяу әскер патрульдеріне дейін әртүрлі болды, кейде батальон операциясымен үйлестірілді. Олардың ішінде кем дегенде бір "тұрақты" Claret міндеті, шекаралық қырдың бойындағы артиллерия позициясы (оқ ату орны және бақылау пункты) болды, оған Индонезия ішіндегі кез келген индонезиялық күштерге атуға рұқсат берілген. Жаяу әскердің міндеттеріне Индонезия ішінде "көрісу" мүмкіндіктерін іздеу, индонезиялық позицияларына шабуыл жасау және жолдар мен өзендерде тосқауыл қою кірді. Бастапқыда, арнайы күштерден басқа, тек Гуркха жаяу әскері ғана роталық құрамда қолданылды, ал батальон бір уақытта бір ғана операция жүргізе алатын. Тәжірибе мен жағдайдың дамуымен бұл өзгерді, дайындық пен репетиция бойынша қатаң ережелер, сондай-ақ шабуылға қарсы әрекеттерді тоқтату туралы анықтама жұмсалды. Сондай-ақ, егер ол болған болса, "қатаң құпиялылық" және операциялар туралы ішкі талқылауға ерте тыйым салу қажеттігі де азайды. 1965 жылы Индонезияның Пламан Мапу шайқасындағы шабуылдан кейін ену шегі ұлғайтылды, содан кейін Арнайы қайық жасағының жағалауға шағын десанттық операцияларына рұқсат берілді. Жаяу әскердің операциялары көбінесе, егер әрқашан болмаса, артиллерияның қашықтығында жүргізілді. Олардың тереңдігі кері шегіну кезінде тосқауылға түсу қаупімен де байланысты болды, бұл Индонезия әскерлерінің тығыздығы Кучингтен оңтүстікке қарай жоғары болған кезде күштірек болды. Тағы бір шектеу – A41 және 42 (AN/PRC 9 және 10 үлгілері) қолмен тасымалданатын VHF радиостанцияларының шектеулі радиусы және кейбір аймақтардағы таулы жер бедері болды. Дегенмен, кейбір аймақтарда үздіксіз толқынды (яғни Морзе әліпбиін) пайдаланатын A510 үлгісіндегі кішкентай HF радиостанциясы қолданылды және 1966 жылдың басында жаңа A13 HF радиостанциялары пайда болды. Бұл операцияларға қатысты ақпарат бірнеше көздерден алынды: SAS тобы, Шекаралық күзет (олардың көпшілігінің Калимантанда туыстары болды), Шекаралық күзет, Әскери барлау офицерлері және Далалық барлау сержанттары жинаған жергілікті тұрғындардан алынған ақпарат, сондай-ақ, мүмкін, полицияның арнайы бөлімі және басқа да мекемелер. SIGINT ақпаратын алу фактісі белгісіз. Жаяу әскердің операциялары әдетте 5-10 күнге созылды. Жауынгерлік патрульдер өздерімен бірге барлық қару-жарақ пен азық-түлікті алып жүруі керек еді. Көбінесе, жаумен кездескеннен кейін кері шегіну керек еді, бірақ сол аймақта қалу көбінесе қосымша тосқауыл қою мүмкіндіктерін тудыратын. Тосқауыл қою тактикасы ең көп қолданылатын тәсіл болды және көбінесе бірнеше күнге созылды. Алайда, индонезиялықтар көбінесе түнде қозгалмайтындықтан, тосқауыл тобы жасырыну орнына шегіне алатын. Ұшақтарға шекарадан өтуге рұқсат берілмегендіктен, жарақат алғандарды шекарадан өткенге дейін жаяу эвакуациялауға тура келді, ең қиын жағдайларда ғана DOBOPS-тің жеке рұқсатымен. Claret операцияларына атыс қолдауы көбінесе артиллериямен, ал нысана шекараға жақын және қашықтықта болса, жаяу әскер минометтерімен қамтамасыз етілді. Минометтер кейде шекара маңындағы уақытша позицияларға орналастырылды. 1965 жылдың соңында минометтердің диаметрі 3 дюймнен 81 мм-ге дейін ұлғайтылды, осымен олардың ату қашықтығы екі есеге артты. Ұшақтарға шекарадан өтуге рұқсат берілмеді. Ұлыбритания немесе Австралия фрегаты шекараның шығыс жағындағы Тауауда "күзет кемесі" болып табылды, ал артиллериялық десанттық бақылау тобы оның атысын бақылауға дайын болды, алайда ол Claret операцияларын қолдау үшін атып көрген жоқ. Артиллериялық қолдау дәстүрлі болмады, өйткені батареяларға қарағанда жаяу әскер батальондары көп болды, сондықтан барлық жерде тікелей қолдау орнату мүмкін болмады. Екіншіден, барлық қарулар дерлік роталық немесе взводтық базаларда жеке-жеке орналастырылды. Бұл бөлімдер өздерінің техникалық атыс бақылауын жүргізді және бақылаушылардың атыс бұйрықтарына тікелей жауап берді. Бұл Claret операцияларының көпшілігіне тек бір ғана қарудан қолдау көрсетілгенін білдірді, бұл өз кезегінде әр қарудың стандартты оқ-дәрі мөлшерінен әлдеқайда көп оқ-дәріге ие болғанын білдірді.
Операцияларға қатысушылар
Кларт тапсырмаларының басым көпшілігі британдық жаяу әскерлерімен, оның ішінде барлық Гурка батальондарымен орындалды. Арнайы күштер операцияларын британдық Арнайы Әуе Қызметі, Арнайы Катерлер Тобы, Гвардия Тәуелсіз Парашют Компаниясы, Гурка Тәуелсіз Парашют Компаниясы, Парашют Полкінің патрульдік компаниялары (2-ші батальонның C компаниясы және 3-ші батальонның D компаниясы), Австралия Арнайы Әуе Қызметі Полкі және Жаңа Зеландия Арнайы Әуе Қызметінің 1-ші Рейнджер Эскадрильясы жүзеге асырды. 22 SAS-тен оқытылған Шекара Скауттарының барлау және ақпарат жинау қызметінің мән-жайы белгісіз (олар көптеген жаяу әскер патрульдерімен бірге жүргенінен басқа). Малайзия Армиясының бөлімшелері Кларт операцияларын қаншалықты жүргізгені де белгісіз. 1965-1966 жылдардағы артиллерияның ең жоғары күшінде Кучинг әуежайын қорғаған жеңіл әуе қорғанысы батареясынан бөлінген адамдармен жұмыс істейтін 105 мм-лік Пакт Гаубицаның алты батареясы (екісі Малайзия Корольдік Артиллериясынан), 5,5 дюймдік қаруға арналған жарты батарея және 4,2 дюймдік минометтер болды. Артиллериялық бақылау топтары көбінесе, егер барлығы болмаса, жаяу әскердің және кейде арнайы күштердің патрульдерін сүйемелдеді. Жекелеген жаяу әскер бөлімдерінің Кларт операцияларының саны да белгісіз. Бұл, әдетте, сапар ұзақтығымен байланысты болуы мүмкін, бірақ 1966 жылдың басынан бастап Индонезиядағы саяси жағдай өзгерген сайын жиілігі азайды. Малайзияда орналасқан бөлімшелер әдетте Борнеода 4 немесе 6 айлық сапарларды жасады, ал британдық және Гурка бөлімшелерінің көпшілігі қайталап сапар жасады. Ұлыбританиядағы бөлімшелер Малайзияда 12 ай, оның ішінде джунглиде жаттығулар және Борнеода екі түрлі аймақта 10 ай өткізді. Британдық саясат бойынша бір аймаққа бірнеше рет бармау қағидасы болды. Әдетте, алғашқы сапардағы бөлімшелерге батыл операцияларды жүргізуге рұқсат берілмеді, сондықтан 1965 жылдың мамыр және шілдесі аралығында Сунгеи Коемба өзенінде, Киндауда және Бабангта 3-ші батальонның, Корольдік Австралиялық Полкі жасаған алғашқы және жалғыз сапары, тіпті сәтті болған жағдайда да, тәжірибелі Гурка және британдық батальондардың сапарларына ұқсамауы мүмкін. 1965 жылдың соңында 2 Royal Green Jackets жасаған операцияның мысалы, шекаралық жотадағы батальонның тактикалық штабы. Бұл бір ротаның жау базасының артына жүзуімен байланысты, екінші рота өзенге шабуыл жасады, базадағы индонезиялық минометтер шабуылға түскен аймаққа атқанда, батальонның минометтері оларға қарсы шабуыл жасады. Бұл кейбір индонезиялықтардың базадан қашып кетуіне және бірінші ротаның шабуылына түсуіне әкелді. 1965 жылдың соңында Кларт операциясының қарапайым мысалы болды. Ақпараттық мәліметтерге қарағанда, Индонезиялық бір бөлімі шамамен апта сайын немесе 10 күнде бір жолды пайдаланған. Гордон Хайлендерс (Борнеода 10 айдай болған батальон) барлау взводы Саравақтың 4-ші дивизиясының Лонг Па Сиадағы компания базасынан шығып, бірнеше күннен кейін 5 индонезиялық өлтіріліп, тұтқынға түсті. Взвод кедергісіз кері шегінді. Алайда, Кларт операциялары әрдайым жоспар бойынша жүрмейтін. 1965 жылдың соңында барлау қызметі Тауаудың батысындағы, шекараның шығыс шетіндегі бұған дейін белгісіз базаның бар екендігін хабарлады. Олар базаны бос тауып, 4 адамды қалдырып, айналадағы аумақты барлауға кірісті. Базаның иелері, Индонезия теңізшілер ротасы (KKO) қайтып келді және дереу байланыс орнатылды. Қалған бөлім қайтып оралды, қайтадан біріктірілді және соғыс қимылын жүргізді. Сердунг-Лауттағы компанияның базасында бір ғана тапаншадан 350-ден астам оқ атылды, бұл бүкіл компанияны ондағы оқ-дәрілерді пішінге түсіріп, жылжытуға мәжбүр етті. Соңғы Кларт операциясы 1966 жылдың шілдесінде Брунейге 600 рейдкерлер ротасының лейтенанты Сумби мен "еріктілердің" мамырдағы шабуылына қарсы жасалған. Бұл операция Саравақтың 5-ші дивизиясының Ба Келаланнан 1/7 Гуркхалар мен 38-жеңіл батареяның Лонг Баванг әуежайына апаратын жолға артиллериялық шабуылы болды.