Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Үндістан армиясының ұзақ қашықтыққа шабуыл жасайтын күштері – Чиндиттер, ресми түрде Ұзақ қашықтыққа ену тобы деп аталды. Бұл Британ және Үндістан армияларының арнайы операциялар бөлімдері болды, олар 1943-1944 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыстың Бірма науқанында қатысты. Британ армиясының бригадирі Орде Уингейт Чиндиттерді жапон императорлық армиясына қарсы рейдтік операциялар үшін құрды, әсіресе ұзақ қашықтықтан ену, жапон әскерлеріне, нысандарына және жапондық желілердің артындағы байланыс жолдарына шабуыл жасау мақсатында. Олардың операцияларында өте қиын жерлер арқылы ұзақ жүрістер болды, оларды көбінесе безгек және дизентерия сияқты аурулардан әлсіреген, азықтандырылмаған әскерлер жүзеге асырды. Чиндиттердің жоғары құрбандық деңгейі және олардың жетістіктерінің әскери құндылығы күмәнді екендігі туралы пікірталас әлі де жалғасуда.
The Chindits, officially known as Long Range Penetration Groups, were special operations units of the British and Indian armies which saw action in 1943–1944 during the Burma Campaign of World War II. The British Army Brigadier Orde Wingate formed the Chindits for raiding operations against the Imperial Japanese Army, especially long range penetration, attacking Japanese troops, facilities and lines of communication deep behind Japanese lines. Their operations featured long marches through extremely difficult terrain, undertaken by underfed troops often weakened by diseases such as malaria and dysentery. Controversy persists over the extremely high casualty rate and the debatable military value of the achievements of the Chindits.
Бастапқы және қалыптасуы
1940–41 жылдардағы Шығыс Африка науқаны кезінде Уингейт, Орта Шығыс қолбасшылығының Бас қолбасшысы генерал Арчибальд Уэвеллдің басшылығымен, партизандық тактиканы зерттей бастады. Ол Судан мен Эфиопияның қарулы күштерінен, сондай-ақ эфиопиялық партизандардан құралған «Гидеон күштері» деп аталатын бөлім құрып, оған басшылық етті. «Гидеон күштері» итальяндықтардың жабдықтау желілерін бұзып, барлау ақпаратын жинады. 1942 жылы «Гидеон күштері» таратылғаннан кейін, Нью-Делиде Үндістанның Бас қолбасшысы болып тағайындалған Уэвелл, Вингеттің қызметін сұрады. Ол жапондықтардың тылында жұмыс істеу үшін, «Гидеон күштеріне» ұқсас жағдайда, қарулы жасақтар құруды жоспарлады. Вингет 1942 жылдың наурызында Бирмаға келді және екі ай бойы, жапондық күштердің қарқынды ілгерілеуі кезінде, Бирманың жаулануына дейін, ұзақ қашықтыққа ену теориясын дамыту үшін елді аралады. Делиге оралғаннан кейін ол өз ұсыныстарын Уэвеллге ұсынды. «Чиндитс» атауы – «арыстан» деген мағына беретін бірма тіліндегі «Чинте» сөзінің бұрмаланған түрі.
Ұйымдастыру және оқыту
Бірінші Чиндит бөлімшесі, 77-ші Үндістан жаяу әскер бригадасы, 1942 жылдың жазында Жаңсы маңындағы аймақта біртіндеп құрылды. Уингейт жаңбырлы маусымда Орталық Үндістанның орманды жерлерінде әскерлерді дайындаумен айналысты. Чиндиттердің жартысы британдықтардан құралды: Корольдің Ливерпуль полкінің 13-ші батальоны (формальды түрде екінші шеп батальоны, онда көптеген егде жастағы әскерлер болды) және бұрынғы Буш соғыс мектебінің тәрбиеленушілері, олар 142-ші коммандо ротасын құрады. Күштің қалған бөлігі 2-ші Гуркха атқыш полкінің 3-ші батальонынан (жақында ғана құрылған батальон) және Бирма атқыш полкінің 2-ші батальонынан (1942 жылы Үндістанға қайтарылған бірнеше Бирма әскерлерінің батальондарынан құралған бірлестік бөлім) тұрды. Уингейт осы күшті ұзақ қашықтыққа енуге арналған бөлімше ретінде дайындады, олар көліктік ұшақтардан парашютпен жіберілген немесе тасталған жабдықтармен қамтамасыз етілетін болды және ауыр артиллерияның орнына жақыннан қолдау көрсетуді пайдалануға тиіс еді. Олар жаудың байланыс желілерін нысанаға алу үшін, негізінен, жылдамдық пен күтпеген шабуылға сүйене отырып, жаяу өтіп енуге дайындалды (жапондықтар 1942 жылы Малайя мен Бирмадағы британдық күштерге қарсы осы тактиканы тиімді қолданған). Ауыр қару-жарақ, радиостанциялар, қосалқы оқ-дәрі, азық-түлік және басқа да жабдықтар қашырларға артылды, олар жүктемесі таусылғаннан кейін шұғыл түрде тамақ көзіне айналатын еді. Бірінші операцияға дейін бір колонна таратылып, қалған жеті колоннаны толық күшке жеткізуге көмектесті. Екі немесе одан көп колонналарға топ штабы басшылық етті, ал топ штабына бригада штабы басшылық жасады.
Ұзынжаз операциясы
Бастапқы ниет Чиндиттерді үлкен шабуылдың бір бөлігі ретінде пайдалану болған. Бұл шабуыл жойылғаннан кейін, Уингейт генерал Уэвеллді Чиндиттерді Бірмаға жіберуге көндірді. Осыған сәйкес, 1943 жылдың 8 ақпанында «Ұзын мата» операциясы басталды және 3000 Чиндит, олармен бірге Уингейт, Бірмаға қарай жорығын бастады. Чиндиттер 13 ақпанда Чиндуин өзенін кешіп, екі күннен кейін алғашқы жапон әскерлерімен кездесті. Екі колонна оңтүстікке қарай бағытталды және күндіз-түні әуеден жабдықтау алды, бұл олардың басты шабуыл жасап жатқаны туралы әсер қалдырды. Олармен бірге британдық генералдың кейпіндегі адам да болды. RAF жапон нысаналарына әуе шабуылын жасады, бұл алдауға көмектесті. Бұл колонналар наурыз айының басында шығысқа қарай бұрылып, негізгі күштің оңтүстігіндегі солтүстік-оңтүстік темір жолына шабуыл жасауға тиіс болды. Бір колонна темір жолындағы бұзушылықтарды сәтті орындады, бірақ екінші колоннаға шабуыл жасалды. Шабуылға ұшыраған колоннаның жартысы Үндістанға қайтып келді. Ал қалған бесеуі шығысқа қарай жорыққа шықты. Екеуі, Майкл Калверт пен Бернард Фергюссон, Бірмадағы солтүстік-оңтүстік темір жолына қарай бағытталды. 4 наурызда Калверттің колоннасы аңғарға жетіп, темір жолын 70 жерде қиратты. Фергюссон екі күннен кейін солай істеді. Дегенмен, осы жетістіктерге қарамастан, темір жолы уақытша тоқтатылды және жақын арада жұмысын қайта бастады. Көп жағдайда Чиндиттер жарақат алғандарын өздерімен бірге ала алмады, кейбіреулерін ауылдарда қалдырды. Шындығында, Уингейт барлық жарақат алғандарды қалдыру туралы нақты бұйрық берген, бірақ бұл бұйрықтар қатаң сақталмады. Олардың жолдарындағы орманды ешқандай жолсыз кесуге тура келгендіктен, көп жағдайда олар шабандоз, кукрис (ал кейде қолға түскен піл) көмегімен өзін тазартатын. Жабдықтау 31-ші эскадрильяның үш «Хадсон» және үш «Дакота» ұшақтары арқылы әуемен жеткізілді, бұл эскадрилья Шығыс Бенгалдағы Агарталадан жұмыс істеді. Бірмада болғаннан кейін, Уингейт жоспарларын бірнеше рет өзгертті, кейде барлық колонна командирлеріне хабарламай. Екі колоннаның көп бөлігі жапондықтардың жеке шабуылдарынан кейін Үндістанға қайтып келді. Темір жолына шабуыл жасағаннан кейін, Уингейт күшін Иравади өзенінен өтуге шешім қабылдады. Алайда, өзеннің арғы жағындағы аймақ операциялар үшін қолайсыз болып шықты. Су табу қиын болды, ал өзендер мен жақсы жолдар жүйесі жапондықтарға Чиндиттерді күшін бірте-бірте кішірек «қоршауға» тығып беруге мүмкіндік берді. Наурыздың соңында Уингейт күштің көп бөлігін кері қайтаруға шешім қабылдады, бірақ бір колоннаға шығысқа қарай жорық жалғастыруға бұйрық берді. Операциялар әуемен жабдықтаудың шегіне жетті және жапондық қысымды ескере отырып, жаңа сәтті операцияларға үміт аз болды. Колонналар әдетте Үндістанға өздері қайтуға рұхсат етілді. Қайтып келе жатқанда, ең қиын шара - Иравади өзенін қайта кешу болды. Жапондықтар өзеннің барлық жағалауында бақылаушылар мен қарауылдарды орналастырған және кесу әрекеті байқалғаннан кейін тез шоғырлана алатын. Бірте-бірте барлық колонналар кішігірім топтарға бөлінді. Уингейттің штабы колонналардың көп бөлігінен бұрын Үндістанға өз бетінше оралды. 1943 жылдың көктемінде және тіпті күзінде Чиндиттерден ер адамдардың жеке топтары Үндістанға оралды. Әскерлер ерлерге қолдан келгеннің бәрін жасады. Бір жағдайда, ұшақ ашық жерге қонды және жарақат алғандар әуемен эвакуацияланды. Бір колоннаның бір бөлігі Қытайға жетті. Басқа топ Бірманың солтүстігіне қашып кетті. Басқалары тұтқынға алынды немесе қайтыс болды. Сәуір айының соңында үш айлық миссиядан кейін тірі қалған Чиндиттердің көп бөлігі 750-1000 мильдей жол жүріп, Чиндуин өзенін кешіп өтті. Операцияны бастаған 3000 адамның үштен бірі (818 адам) қаза тапты, тұтқынға алынды немесе аурудан қайтыс болды, ал 2182 адам оралды, олардың шамамен 600-ы жарақатынан немесе ауруынан қатты әлсіз болды. Халық арасында «Леопардтар» деп танымал болған, бірақ оның 111-ші бригаданы және 77-ші бригаданың екі Гурха батальонын қабылдауға мүмкіндігі болған жоқ. Ұлыбританияның көптеген оқытылған жаяу әскерлері қажет болғандықтан, үш бригада (14-ші, 16-шы және 23-ші) тәжірибелі британдық 70-ші жаяу әскер дивизиясын бұзып, Чиндиттерге қосылды. Бұл генерал-лейтенант Уильям Слимнің және басқа да командирлердің қалауына қарсы болды, олар дивизияны дәстүрлі рөлде пайдалануды қалады. Британдық 81-ші (Батыс Африка) дивизиясынан бригада (3-ші (Батыс Африка) жаяу әскер бригадасы) алынып, күшке алтыншы бригада қосылды. Квебекте Уингейт сонымен қатар Чиндиттер үшін «жеке» әуе күшін, 1-ші әуе командалық тобын алуға қол жеткізді, ол негізінен АҚШ Әуе күштерінің ұшақтарынан тұрды. Чиндиттер ұшақтарының көмегімен жабдықтауды, жарақат алғандарды эвакуациялауды және әуе қолдауын тез алуға мүмкіндік болғандықтан, олардың рухы көтерілді. Басқа да қуантарлық американдық көмек – «К» рационы болды, ол ұзаққа созылған операциялар үшін жеткілікті калория бермесе де, британдық немесе үнділік рационнан әлдеқайда жақсы болды. Екінші Чиндит операциясының күштері «Арнайы күш» деп аталды, ресми түрде 3-ші үнді жаяу әскер дивизиясы немесе «Ұзақ қашықтықтағы теру топтары», бірақ «Чиндиттер» деген лақап қалып қойды. Жаңа Чиндит күштері Гвалиорда оқу-жаттығуларын бастады. Адамдар өзендерді кесу, бұзушылықтар жасау және бивактауға оқытылды. Калверт пен Фергюссон, екеуі де жаңадан бригада генералдарына көтерілген, екі бригадаға қолбасшылық етті және оқу бағдарламасын және тактикалық жоспарлауды әзірлеуге жауапты болды. Уингейт өзі оқу кезеңінің көп бөлігінде болмады, алдымен Квебек конференциясына қатысу үшін елден шығып, содан кейін Солтүстік Африкадағы нашар су ішіп, тифке шалдықты.
Жоспарлар
Екінші Чиндит операциясының жоспарлары көп рет қайта қаралып, түзетілді. 1944 жылы жаңа Ұзақ қашықтыққа ену күшінің әдістері 1943 жылғыдан өзгеше болды. Уингейт жапондықтардың тылында бекіністі базалар құру стратегиясын қабылдады, олар қысқа қашықтыққа шабуыл тобын жіберетін еді. Бұл өзгеріске себеп – Мьянма шекарасындағы жапондық патрульдердің күшеюі, бұл 1943 жылғы сәттік енуді қайталауды қиын етірді. Полковник Филип Кокранның әскерлер мен жабдықты планермен тасымалдай алатынына сендірген соң, Уингейт күштің көп бөлігін әуе арқылы Бірмаға енгізуді ұйымдастырды, бұл күштің мақсатына жету мүмкіндігін едәуір арттырды. Алдын ала жасақтар Бірмадағы алдын ала таңдалған ашық алаңдарға планермен қонды және оларды көлік ұшақтарымен ірі көлемде қонуға дайындады. 1-ші Әуе командалық тобының полковниктері Кокран мен Элисон көрсеткен мол әуе қолдауы операцияның сәттілігі үшін шешуші болды. Уингейт сонымен қатар Солтүстік Бирмадағы качин халқының жалпы көтерілісін жоспарлаған. Ол бұл жоспарлар бойынша Force 136 (жапондықтар басып алған елдердегі қарсылық күштерімен байланыс үшін құрылған ұйым) басшылығымен пікір келістірмеді, себебі качиндердің британдық әскери күші болмаса ерте көтеріліс оларды жапондықтардың қырғынына ұшыратуы мүмкін деп алаңдады. Force 136-ның да Бирмаға ресми армия келген кезде үйлестірілген көтеріліс жоспары болды. Нәтижесінде Уингейт бастапқы жоспарларын қысқартуға көндірілді. Ұйымдар арасындағы қарым-қатынасты одан әрі ушықтырған нәрсе – Уингейттің Dah Force (Чиндиттерге қосылған качин жасақтарының британдық басшылығындағы күші) командиріне қауіпсіздік мақсатында Force 136-мен операцияларды үйлестірмеу туралы бұйрық беруі болды. 1943 жылдың соңғы айларында Квебек конференциясында бастапқыда белгіленген Үндістан стратегиясын жүзеге асыру жоспарланды. Қараша айында Оңтүстік-Шығыс Азия командованиесі 1944 жылғы құрғақ маусымдағы науқанның жалпы жоспарын, Солтүстік Бирманы қайта басып алуда Чиндиттерді пайдалануға бағытталған жоспарды бекітті. Бұл жоспарлар Қаһирдегі конференцияда Біріккен штабтар басшыларымен мақұлданды. Бирмадағы басқа шабуылдар қысқартылған немесе тоқтатылған болса да, Стилвеллдің Солтүстік майданға шабуылы Чиндиттердің қатысуымен сақталып қалды. Дегенмен, жоспарлардың белгісіздігі "Чиндиттерді" пайдалану жоспарлары мен резервтік жоспарлардың операция басталғанға дейін бірнеше рет өзгеруіне әкелді. Чиндиттерге Жозеф Стилвеллдің күштеріне солтүстік Бирма арқылы Ледо жолын жүргізіп, Бирма жолымен байланыстырып, Қытайға құрлық арқылы жабдықтау жолын қайта ашуға көмектесу міндеті жүктелді, осы мақсатта жапондықтардың Солтүстік майдандағы күштеріне қарсы ұзақ қашықтыққа ену операциясын жүргізу жоспарланды. Бастапқыда IV корпус Орталық майданға шабуыл жасап, Чиндуин өзенін кесіп, Солтүстік майданға көмек көрсету үшін жапондық күштерді байлап қоюы тиіс еді. Бірақ жапондықтар Орталық майданға шабуыл бастағандықтан, бұл шабуыл орын алмады. Дегенмен, жапондық күштердің көп бөлігі Орталық майданда тартылып, Солтүстік майдандағы жапондық 18-ші дивизияны нығайтуға қолданылмады. Жапондықтардың Орталық майданға шабуылы Чиндиттерге қатысты жоспарларды одан әрі жетілдіруге және толықтыруға себеп болды.
Бейсенбі операциясы
1944 жылдың 5 ақпанында Фергюссонның 16-бригадасы Ледодан Бирмаға аттанды. Олар өте қиын өңірлерді басып өтіп, жапон күштерінен жалтаруға тырысты. Бригаданың қалған бөлімдері әуе арқылы жеткізіліп, ұшу-қону жолағы бар нығайтылған базалар құрды. Пикадилли, Бродвей және Чоурингхи аттарымен үш қону аймағы таңдалды. Кальверттің 77-бригадасы 5 наурыз күні түнде Адриан планерімен Пикадиллиге ұшуға дайындалды. Соңғы сәтте жасалған әуе барлауы Пикадилли аймағы тікшелермен жабылғанын, қону мүмкін емес екенін көрсетті. Оқиғаның кейбір нұсқаларында Уингейт операцияның сатқындықпен аяқталғанын және басқа қону аймақтарына шабуыл жасалатынын айтқан. Мұндай жағдайда бұл "өлімге шақыру" болар еді. Слим операцияны жалғастыруға дайын Кальвертке бұйрық беру жауапкершілігін қабылдады, оның орнына Бродвейді пайдалануды ұйғарды. Пикадилли 1943 жылы өткен алғашқы Чиндит операциясы кезінде жараланғандарды эвакуациялау үшін қолданылған еді, ал Бродвей әуе барлауының нәтижелері бойынша таңдалды. Бұл аймақ қону үшін қолайсыз болып шықты және апатты қонулар кезінде көптеген адамдар зардап шекті, бірақ Кальверттің әскері келесі күні көліктік ұшақтарды қабылдауға жарамды етуге үлкерді. Чоурингхиге Чиндит планерлері де келесі күні қарсылықсыз қонды. Кейіннен Пикадиллидегі тікшелерді бірмалық ағаш кесушілер кептіру үшін сол жерге қойғаны белгілі болды. Шын мәніндегі мәселе – күштерді орналастыру алдында қону аймақтарын үздіксіз бақылауды ұйымдастырудың (мысалы, биікке көтерілген Спитфайр фотобарлау ұшақтары арқылы) қателіктері болды. Келесі апта ішінде "Дакота" көліктік ұшақтары 600 рейс жасап, 9000 әскерді қону аймақтарына жеткізді. Шоурингхи ұшу аяқталғаннан кейін тастап кетілді, ал Бродвей 12 наурыздан 17 наурызға дейін далалық артиллерия, зениттік қарулар және тіпті 81-эскадрильяның алты Mk. VIII Спитфайр ұшағынан тұратын гарнизонмен сақталды. 17 наурызда ұшып көтерілген кезде оларға жапон Ki 43 "Оскар" ұшақтары шабуыл жасады. S/L Уильям "Бейб" Уайтамор және F/O Алан М. Пирт әуеге көтеріле алды, екеуі де бір "Оскар" ұшағын түсірді. Уайтамор атып түсіріліп, қаза тапты, бірақ Пирт жарты сағаттан астам уақыт бойы 20-дан астам жау ұшағына қарсы тұрды. Қалған Спитфайр ұшақтары жердегі ұшқыш Ф/Лейтенант Колтердің қазасына ұшырады. Пирт сол күні зақымдалған Спитфайр ұшағымен (FL E JF818) Канглаға қайтып оқиға туралы хабарлады. Бөлімді 221-топ командирі AFC Стенли Винсент аяқтады. Осыдан кейін шаршаған 16-бригаданың көп бөлігі әуемен эвакуацияланды.
Командалық ауысу
24 наурызда Уингейт Имфалға ұшып барып, әуе күштерінің командирлерімен кеңеседі. Қайту жолында ол ұшып бара жатқан АҚШ-тың B-25 бомбалаушысы күдікті түрде найзағайға түсіп, орманды тауларға құлап түсті. Барлығы қаза тапты. Арнайы күштің операциялық бақылауын шартты түрде жүзеге асырған Он төртінші армияның командирі Слим, бригадалық генерал Дерек Туллохпен кеңескеннен кейін, бригадалық генерал Лентайнды Уингейттің орнына тағайындады. Лентайн күштің ең салмақты және тәжірибелі командирі деп есептелді; ол Кветтадағы штаб колледжінде оқытушы болып жұмыс істеген, 1942 жылы Бірмадан қиын жағдайларда шығу кезінде Гуркха батальонына ерекше басшылық еткен және Чиндит бригадасына қолбасшылық еткен (әрине, тек бірнеше апта ғана, бірақ басқа бригада командирлерінің тәжірибесі одан да аз болды). Гуркха әскерлерінің офицері ретінде оның көзқарасы мен өмірі Слимге ұқсас болды. Басқа Чиндит бригадаларының командирлері көпке белгісіз болды, көбінесе штабтық біліктілігі болмады, олардың кейбіреулері 1944 жылға дейін тікелей жағдайда батальонмен басшылық еткен емес, ал Уингейттің штаб офицерлеріне қажетті жауынгерлік тәжірибе жетіспеді. Күштің екінші командирі генерал-майор Джордж Уильям Саймс Слимнің шешімінен шеттетіліп, ресми түрде наразылық білдіріп, қызметтен босатуды сұрады. Лентайнды таңдағанда Слим Уингейтпен тығыз байланыста болған Чиндит командирлері мен штабы арасындағы шиеленісті, сондай-ақ классикалық "желілік" офицерлік білімі бар және Уингейттің әдістері мен тактикасын сынаған Лентайнды ескермеді.
Солтүстікке көшу
Жоғары деңгейде бірнеше маңызды өзгерістер енгізілді. Әуе көмегінің көп бөлігі Имфал және Кохима шайқастарындағы қиын жағдайға тап болған әскерлерге, оларды тек әуе арқылы жабдықтау мүмкін болғандықтан, бағытталды. Әлі ұшып келмеген 23-бригада да Кохимаға жіберілді. Бірмадағы Чиндиттердің барлығы ресми түрде генерал Джозеф Стилвеллге бағынышты болды. Стилвелл Чиндиттерге Индау маңындағы шашыраңқы операцияларын тоқтатып, оның Солтүстік жекпе-жек аймағының әскерлеріне қарсы тұрған жапондық күштерге жабдықтау жолдарын бөгеуге күш салуды бұйырды. Сәуір айында Лентайн Джон Мастерс басқаратын 111-бригаданың негізгі бөлігіне Ирраваддиден батысқа қарай солтүстікке жылжуға және Хопин қаласының жанында, Могаунгтан 48 шақырым оңтүстікке қарай теміржол мен басты жолды тоқтатуға арналған «Блэкпул» атты жаңа бекініс салуға бұйрық берді. Кальвертке «Уайт-Сити» мен «Бродвей» бекіністерін тастап, Мастерске көмектесу үшін солтүстікке жылжуға бұйрық берілді. Кальверт бұған қарсы болды, өйткені оның бригадасы бұл екі бекіністі бірнеше ай бойы сәтті ұстап келген. Стилвелл де «Ақ қаланы» тастау жапондық күштерге солтүстікке жылдамдауға мүмкіндік береді деп қорқып еді. Алайда Лентайн Чиндит бригадаларының бір-бірінен тым алыс екенін және «Уайт-Сити» мен «Бродвей» әуежайлары муссон маусымында қолдануға жарамсыз болады деп мәлімдеді. Мастерс күштері 8 мамырда «Блэкпулді» құрды және бірден қызу шайқасқа қатысты. «Ақ қала» жапондықтардың тылдарында терең орналасқандықтан, оның қорғаушылары қорғанысын дайындауға жеткілікті уақыт алды, ал шабуылдаушылар бірнеше бөлімдерден құралған аралас күштерден тұрды. «Блэкпул» жапондық солтүстік майданға жақын болды және жапондық әскерлердің ауыр артиллериялық қолдауымен бірден шабуылға ұшырады. Кальверт пен Стилвеллдің қорқатындай, «Ақ қаланы» тастау жапондық 53-дивизияның Индаудан солтүстікке қарай жылдамдауына мүмкіндік берді. 17 мамырда «Блэкпулға» қарсы ауыр шабуыл жасалды, бірақ 24 мамырдағы екінші шабуыл қорғаныстың ішіндегі маңызды нысандарды басып алды. Муссон басталғандықтан және ауыр жаңбыр джунглиде қиын қозғалыс жағдайын тудырғандықтан, Кальверт пен Бродидің 14-бригадасы Мастерске көмектесе алмады. Ақырында, Мастерс 25 мамырда «Блэкпулден» кетуге мәжбүр болды, өйткені 17 күндік үздіксіз шайқастан кейін әскерлер шаршап қалды. 17 күндік қақтығыста ауыр жарақат алған және көшіруге мүмкіндік болмайтын 19 одақтас әскерін медициналық қызметкерлер атып өлтіріп, бамбук арасында жасырды.
Соңғы операциялар
17 мамырда Слим Чиндиттерді Стилвеллге ресми түрде тапсырды. Стилвелл Чиндиттерге жақсы қорғалған жапондық бірнеше бекіністерді басып алуды бұйырды. Чиндиттерде танк пен артиллерия қолдауы болмады, бұл бұрынғыдан да көп шығынға әкелді. Дэвид Рунидің сөзінше, Стилвелл басшылығымен Чиндиттер дұрыс пайдаланылмады және оларға дайындықтан өтпеген немесе жабдықталмаған міндеттерді орындау кезінде ауыр қаза тапты. 6 маусымнан 27 маусымға дейін Калверттің 77-ші бригадасы Могаунгты басып алды және операцияға қатысқан бригаданың 50 пайызынан – 800 сарбаз қаза тапты. Миткинаны қоршауға бұйрық беріледі деп қорқып, Калверт Могаунгты X күштеріне тапсырып, радио байланысын тоқтатып, Стилвеллдің штабы орналасқан Камаингке қайтып келді. Стилвелл мен Калверт жеке кездеспейінше, әскери сот өтуі мүмкін еді, бірақ Стилвелл ақыры Чиндиттердің жұмыс істеген жағдайларын түсінді. 111-ші бригадаға демалыс берілген соң, Могаунгтың оңтүстік-батысындағы 2171 нүктесі деп белгіленген төбені басып алуға бұйрық берілді. Олар бұйрықты орындады, бірақ толыққанды шаршап қалды. Көптеген сарбаздар безгек, дизентерия және нашар тамақтанудан зардап шекті. 8 шілдеде Жоғарғы Бас қолбасшы адмирал Луи Маунтбеттеннің талабымен дәрігерлер бригаданы тексерді. Төрт жарым батальоннан құралған 2200 сарбаздың арасында тек 119-ы ғана қызметке жарамды деп танылды. Бригада эвакуацияланды, бірақ Мастерс сарказммен "111-ші рота" деп аталатын жарамды сарбаздарды 1 тамызға дейін далада қалдырды. 111-ші бригаданың Иравадиден шығысқа қарайғы бөлігі командирі, подполковник Дж. Р. "Джамбо" Моррис есімімен Моррис күштері деп аталды. Олар бірнеше ай бойы Бамодан Миткинаға қарай қозғалған жапондық көліктерге кедергі келтірді. Содан кейін Миткинаны толық қоршауға тырысты. Стилвелл олардың мұны істей алмағанына ашуланды, бірақ Слим Стилвеллдің 5500 сарбаздық қытай әскерлері де сәтсіздікке ұшырағанын көрсетті. 14 шілдеде Моррис күштері үш взводқа дейін азайды. Бір аптадан кейін қызметке жарамды тек 25 сарбаз қалды. Моррис күштері 77-ші бригадамен бірдей уақытта эвакуацияланды. 14-ші бригада мен 3-ші Батыс Африка бригадасы Могаунгтың оңтүстігіндегі "Теміржол аңғары" арқылы шабуылдаған жаңадан келген 36-шы жаяу әскер дивизиясына көмектесе берді. Ақырында олар 17 тамыздан бастап босатылып, қайтарылды. Соңғы Чиндит 1944 жылғы 27 тамызда Бірманы қалдырды.
Кохима
Негізгі Чиндит науқанынан бұрылған 23-бригада, Кохима шайқасындағы жапондықтардың тылында ұзақ қашықтыққа еніп, қиындық тудырды. 1944 жылдың сәуірінен маусым айына дейін олар көбінесе жаңбырлы ауа-райында Нага таулары арқылы ұзақ жол жүрді, бұл қозғалысты өте қиын етті. Олар Кохима шайқасындағы жапондықтардың аштыққа ұшырауына зор үлес қосты, бұл шайқастың шешуші факторы болды. Ірі шайқастарға қатыспағанымен, олар көптеген жапондықтардың қатарынан қалғандарын және азық-түлік іздеушілерін жойды, ал өздері 158 жауынгерлік қаза тапты.
Таратылды
Чиндиттер ауыр шығынға ұшырады: 1396 адам қаза тауып, 2434 адам жарақат алды. Олардың жартысынан астамы ауруханаға жатқызылып, ауруханада болатын кезеңде арнайы диетамен қамтылды. Зардап шеккендер саны қаншалықты ауыр болса да, 1943 жылы бұл күштерге келген шығын пропорционалды түрде одан да көп болды. Денсаулығы жақсы болғандар жаңа операцияларды күту үшін оқу лагерлеріне жіберілді. Бірақ армия басшылығы Чиндиттерді қайтадан жедел әрекет етуге дайындау үшін қажетті адамдар мен жабдықтарды бағалағанда, бұл күшті Үндістандағы Әуе десант дивизиясына айналдыру туралы шешім қабылдады. Тікелей ауыстырудан өзге, 1945 жылы Чиндиттердің британдық бөлігінің шет елде төрт жылдан астам қызмет еткендерді елге қайтару қажеттілігінен азаятыны белгілі болды. 1945 жылдың басында бригада штабтарының бірнешеуі мен Чиндит операцияларының көптеген қатысушылары 14-ші және 77-ші жаяу әскер бригадаларына қайта құрылып, 44-ші Әуе десант дивизиясына (Үндістан) қосылды, ал күш штабы мен байланыс бөлімдері Үндістанның XXXIV корпусының ядросын құрады. Чиндиттер 1945 жылдың ақпанында ресми түрде таратылды.
Лондон ескерткіші
Лондондағы Қорғаныс министрлігі бас кеңсесінің жанында, Виктория жағалауының солтүстік жағында Орде Уингейт және Чиндиттерге арналған ескерткіш орналасқан. Ескерткіш 1990 жылғы 16 қазанда Эдинбург герцогы, принц Филипп ашқан. Ескерткіштің алдыңғы бетінде Чиндиттерге арналған естелік жазылған, сондай-ақ Виктория кресімен марапатталған төрт Чиндит сарбазының есімдері: майор Франк Джеральд Блейкер, капитан Майкл Оллманд, лейтенант Джордж Альберт Кернс және қарақшы Тулбахадур Пун. Ескерткіштің бүйірлеріне қатысқан батальондар тізімі жазылған. Жаяу әскері емес бөлімдер тек олардың бас құрамалары арқылы аталады. 1943 және 1944 жылдары қатысқан бөлімдер арасында ешқандай айырмашылық жасалмайды. Ескерткіштің артқы жағы Орде Уингейтке толығымен арналған, сонымен қатар оның Израильге қосқан үлесі де көрсетілген. Ескерткіш – үш сатыға орнатылған, 4 метрлік Портленд тасынан жасалған бағана, оның үстінде Франк Форстердің жасаған Чинте мүсіні орналасқан, осы мүсіннен Чиндиттер осылай аталып кеткен.
Әскери мұра
Әскери тарихшылар Чиндиттердің әскери маңызы туралы келіспейді. Бұл пікір таласы арнайы күштерді қолдану кампанияға пайда әкеле ме, әлде мұндай операцияларға жұмсалатын уақыт, материалдық ресурстар мен адам күшінің артықшылықтарынан асып кете ме деген мәселені талқылаудың бір бөлігі болып табылады. Мысалы, "Четіркі" операциясы кезінде Чиндиттердің жапондық жабдықтау жолдарын қиып тастауы Стилвеллдің шабуылына, егер операцияға жұмсалған ресурстар Стилвеллге оның X корпусымен бірге күресу үшін тағы бір толыққанды дивизия берілгенде, одан да көп көмектесер медігі күмәнді. Дегенмен, жапондықтар кейін Чиндиттердің 1943 жылдың бірінші жартысындағы жоспарларын бұзғанын мойындады. Жапон командирі Мутагучи Ренья кейін "Четіркі" операциясының науқанға маңызды әсер еткенін айтып, "Чиндиттердің шабуылы осы операцияларға шешуші әсер етті, олар 53-ші дивизияның барлығын және 15-ші дивизияның бір бөлігін тартып алды, олардың бір полкі Кохима шайқасындағы жағдайды өзгерте алатын еді" деді. Соғыстан кейінгі британдық әскери топтың көпшілігінің пікірін 14-ші армияның қолбасшысы Слим былай түйіндеді: "Чиндиттер батылдық пен қайраткерлікке тамаша үлгі көрсетті. Бірақ мен мұндай құралымдардың, бір түрлі операцияға дайындықпен, жарақтандырылып, психологиялық тұрғыдан бейімделгенінің тиімсіздігіне көз жеткіздім. Олар әскери тұрғыдан алғанда, жұмсалған адам, материалдық және уақыт ресурстарын ақтамайды. [Арнайы күштер] көбінесе ең жақсы жауынгерлерді тартады. Бұл әдіс әскердің қалған бөлігінің сапасын төмендетуі сөзсіз". Ол арнайы күштерге қарсы тағы да бірнеше аргумент келтіреді, олардың ішінде қарапайым батальондардың кейбір міндеттерді арнайы күштер ғана орындай алады деп ойлау қаупі және арнайы күштердің жай батальондарға қарағанда салыстырмалы түрде қысқа мерзімге ғана операцияларға қатыса алатындығы туралы мәселелер бар. Ол "жеңіске жетудің қандай да болсын қысқа жолы болса да, армияның рухын әлсірететін нәрсе қауіпті" деп қорытындылады. Тағы бір пікір бойынша, Чиндиттердің тудырған шығындары салыстырмалы түрде шамалы болғанымен, 1943 жылы армия қорғанысқа көшкен кезде олардың үгіт-насихаттық құндылығы Үндістан мен Ұлыбритания халқының көтеріңкі көңіл-күйін көтеруге және жапондықтардың жеңілмейтіндігі туралы имиджді жоюға көмектесті. Вингейтке қатысты пікірлердің жақты болуына байланысты осы мәселелер бойынша келісімге келу қиын болды. Сондай-ақ, Чиндиттер Бірмадағы одақтас әскерлердің жалпы табысына олардың операциялары талап еткен әуемен жабдықтау техникасы мен ұйымдастырудағы жаңалықтар арқылы үлес қосты деген пікір де бар. Одақтас әуе күштері кейіннен осы тактиканы жаумен ажыратылған немесе жол немесе теміржол байланыстарынан тәуелсіз жұмыс істейтін үлкен күштерді қамтамасыз ету үшін пайдаланды. Керісінше, Чиндиттердің көрінетін табысы кейбір жапон командирлерін өздерінің шабуыл тактикасын әлдеқайда үлкен масштабта қолдана алатынына сендірді және олар 1944 жылдың басындағы Чиндуин шабуылы кезінде осындай тактиканы іске асырғанда, одақтастардың табысқа жетуіне мүмкіндік берген әуе қолдауы болмағандықтан, нәтижесі апатты болды және Кохима мен Имфалдағы жеңіліске, содан кейін 1945 жылы Бірма жазығындағы жеңіліске әкелді. Уингейтке ең жақын болған Майкл Калверт Уингейт пен оның әдістерін қорғаушы болып қалды. 2015 жылы армияның үгіт-насихат жұмыстарын жүргізу үшін құрылған 77-ші бригада Чиндиттерге құрмет көрсету мақсатымен аталды.