Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстағы әуе көлігі жолы

Хумп – Екінші дүниежүзілік соғыста одақтас ұшқыштардың Хималай тауларының шығыс бөлігіне берген аты, олар Үндістаннан Қытайға әскери көлік ұшақтарымен Чианг Кайшектің қытайлық соғыс күштерін және Қытайда орналасқан АҚШ Әскери Әуе күштерінің (USAAF) бөлімдерін жабдықтап, көмек көрсетті. 1942 жылы әуе көлігін құру USAAF үшін үлкен қиындық туғызды: олардың жүк тасымалдауға дайын немесе жабдықталған бөлімшелері болмады, сондай-ақ Қытай-Бірма-Үндістан (CBI) театрында қажетті көлік ұшақтарын орналастыруға әуежайлар да жеткіліксіз болды. Гималай тауларынан ұшу өте қауіпті болды және сенімді карталардың, радио навигациялық құралдарының және ауа райы туралы толық ақпараттың болмауы оны одан да қиын етіп жасады. CNAC ұшқышы Ся Пу сол жылдың қараша айында Үндістанның Динжан қаласынан Қытайдың Куньмин қаласына алғашқы рейсті жасады, ол кейін "Хумп" деп аталатын бағытқа айналды. 1942 жылдың 25 ақпанында президент Рузвельт генерал Джордж Маршаллға "Қытайға жолды ашық ұстау ең маңызды міндет" деп хат жазды және CNAC-қа он C-53 Skytrooper көлігін 25 ұшаққа дейін жеткізуге уәде берді. 1942 жылдың наурыз айында генерал-майор Льюис Х. Бреретон басқаратын Оныншы Әуе күштерінің штаб-пәтерін Нью-Делиде ашқанда, оларға АҚШ және қытай ұшақтарын пайдалана отырып "Үндістан-Қытай паромдық қызметін" дамыту міндеті жүктелді. Оған ұшақтар мен персоналды басқаруға толық өкілеттік берілмегенімен, Үндістан-Қытай паромдық қызметіне жауапты офицер Бреретонның штаб бастығы, бригадалық генерал Эрл Л. Найден болды, ол тамыз айының ортасына дейін осы жауапкершілікті атқарды. Бастапқыда әуе жолы екі тармақтан тұратын, ресми түрде "командалар" деп аталған жүйе бойынша жұмыс істеді: "Транс-Үндістан командасы" Үндістанның батыс портынан Калькуттаға дейін жүк тасымалдады, онда ол теміржолмен Ассамға жіберілді; және "Ассам-Бірма-Қытай командасы" Ассамдағы базалардан Оңтүстік Қытайға бағытталды. Бастапқы жоспар бойынша одақтастар Солтүстік Бірманы бақылауда ұстап, Миткинаны жүк түсіру терминалы ретінде пайдаланып, Бхамоға баржамен жеткізілімдерді жеткізіп, одан Бирма жолына көшіруді көздеді. Алайда 1942 жылдың 8 мамырында жапондықтар Миткинаны басып алды, Рангунды жоғалтумен бірге одақтастардың Бирма жолына қол жеткізуіне кедергі келтірді. Қытайға үздіксіз жабдықтап, көмек көрсету үшін АҚШ және басқа да одақтас елдердің басшылары Ассам мен Куньмин арасында әуе арқылы үздіксіз жабдықтап, көмек көрсету ұйымдастыруға келісті.

Хейнс, 1942 жыл

Ондық әуе күштерінің жұмысын Мысырға адамдар мен ұшақтарды үнемі жөнелту арқылы қиындатты, себебі нацистік Германия Суэц каналын басып алуы мүмкін деген қауіп туды. Оның әуе қызметінің басқару орталығы әлі де АҚШ-тан кемемен келе жатқандықтан, Үндістан-Қытай маршруты үшін ұшақтар мен қызметкерлерді қолжетімді барлық көзден алуға мәжбүр болды. Жаңа операцияны ұйымдастыру үшін Pan American World Airways-қа тиесілі DC-3 ұшақтары мен экипаждары Африка арқылы жүретін маршруттан жөнелтілді. American Airlines-тен АҚШ-та реквизицияланған тағы 25 DC-3 ұшағы экипаждың жетіспеуіне байланысты Үндістанға жеткізілмеді, кейіннен олар әуе көпіріне қатысты бірінші көліктік топтың құрамына қосылды. Үндістан мен Бирмадағы жоғары шенді офицерлердің құзырет үшін бәсекелестік талаптарынан кейін Үндістан-Қытай маршрутының басқару құрылымы бұзылды, оның бір бөлігі CBI театр командирі генерал Джозеф Стилвеллге берілді, ал қалған бөлігі ондық әуе күштерінде қалды. Маршалл оларға Үндістанды қорғауда британдықтармен «қажет болған жағдайда ынтымақтастыққа түсуге» бұйрық берді. АҚШ-тан Карачи портына әуе көпірі арқылы жеткізілетін жабдықтауларды құрлықпен тасымалдау және операцияны қолдау үшін қажетті инфрақұрылымды салу АҚШ армиясының Жабдықтау қызметінің міндеті болды, оған CBI-де генерал-майор Реймонд А. Уилер басшылық етті. Әуе көпірі Лос-Анджелестен Қытайға дейінгі 12000 мильдік (19312 км) сапардың соңғы кезеңі болды, көбінесе төрт айға созылды. 1942 жылдың 23 сәуірінде болашақ бомбалау тобының командирі полковник Калеб В. Хейнс Үндістан-Қытай маршрутының Ассам-Куньмин бөлімшесіне басшылық етуге тағайындалды, бұл бөлімше «Ассам-Бирма-Қытай» әуе көлігінің басқару орталығы деп аталды. Ол Қытайдағы қызметке күтіп отырған ұшқыш полковник Роберт Л. Скотты өзінің операциялық офицері, ал бір айдан кейін – атқарушы офицері етіп тағайындады. Хейнс әуе көпірінің бірінші командирі болу үшін сәтті таңдау болды, өйткені ол жақында генерал Роберт Олдстың жақын көмекшісі ретіндегі қызметін аяқтаған еді. Олдс және оның штабы 1941 жылдың маусымында Әуе корпусының паромдық басқару орталығын құрды және теңіз арқылы әскери әуе көлігін, соның ішінде АҚШ-тан Үндістанға ұшақтарды, қызметкерлерді және жүктерді жеткізетін Оңтүстік Атлантика әуе маршрутын енгізді. Алайда, Үндістан-Қытай маршруты жоспарланған кезде, ABC паромдық басқару орталығы мұндай операцияны жоспарлауға, басқаруға немесе орындауға дайын болған жоқ. Оның ресми ұйымы минималды болды, өз бөлімшелері болған жоқ, ал оның азаматтық ұшақтары әуе көлігі маршруттарын құруға жұмсалды. Алайда, маусым айында ABC паромдық басқару орталығы кеңейтілген реструктуризацияны бастады және 1 шілдеде Әуе көлігі басқару орталығы болып қайта аталды. «Көпірден» алғашқы рейс 1942 жылдың 8 сәуірінде орындалды. Диджан әуежайынан ұшып келген лейтенант-полковник Уильям Д. Олд Дулиттл рейсіне қайта жабдықтау үшін бұрынғы Pan Am DC-3 ұшақтарында авиациялық отын жеткізді. 1942 жылдың мамыр айында Солтүстік Бирмадағы одақтас күштердің қарсыласуының күйреуі әуе күшін одан әрі бұрып жіберді. ABC паромдық басқару орталығы Стилвеллдің шегінетін армиясын қайта жабдықтады және жараланғандарды эвакуациялады, сонымен қатар он қарыз DC-3, үш USAAF C-47 және 13 CNAC C-53 және C-39 ұшақтарын пайдаланып Қытайға тұрақты әуе қызметін ұйымдастырды. Үндістан темір жолының көптеген мәселелері әуе көпіріне тағайындалған ұшақтардың жүктерін Карачиден Қытайға дейін тасымалдауға мәжбүр етті, ал көптеген жүктердің Ассамға Карачиден жетуі АҚШ-тан кемемен екі айлық сапарға тең болды. Үндістанның автомобиль және өзен жүйелері жеткіліксіз дамығандықтан, миссияны қолдауға жарамсыз болды, сондықтан Қытайға уақтылы жеткізудің жалғыз практикалық жолы әуе көлігі болды. АҚШ-тан алғашқы экипаждар мен ұшақтар 1-ші паромдық топқа келді, олар 17 мамырда Карачи маңындағы Жаңа Малир казармасындағы базаларына келді. Бұл топ наурыз айында жеке құрам мен жабдықсыз Үндістанда құрылды және АТК командирінің қарсылығына қарамастан, оның ұшақтары мен экипаждары ұрыс бөлімшелеріне бағытталатынынан қорқып, ондық әуе күшінің операциялық бақылауына тағайындалды, бұл кейде шын мәнінде орын алды. Ұшақтар қазан айына дейін үнемі келіп тұрды, ұшу экипаждары Әуе корпусының резервтік комиссиясын ұстайтын әуе компанияларының ұшқыштарынан, Үндістан-Қытай маршрутына арнайы белсенді қызметке шақырылған, сондай-ақ USAAF техникалық оқу мектептерінің навигаторлары, инженерлері және радисттерінен тұрды. 1942 жылдың қалған бөлігінде 1-ші паромдық топтың 62 C-47 ұшағы әуе көпірінің негізгі бөлігі болды, олар тамыз айына дейін Карачиден операцияның екі тармағын да қамтамасыз етті, содан кейін үш айлық Ассамға көшуге кірісті. Әуе көпірінің алғашқы екі айында USAAF 700 тонна жүк, ал CNAC 112 тонна жүк жеткізді, ал маусым және шілде айларында екі компанияның да тоннажы азайды, көбінесе жазғы муссонның толық күшіне байланысты. Шілде айында CNAC тоннаждығын 221 тоннаға дейін төрт есеге арттырды, бірақ 10AF C-47 ұшақтары Қытайға 85 тоннадан аспайтын материалдар мен қызметкерлерді жеткізді.

Тейт, 1942 жыл

1942 жылдың 17 маусымында Хейнс Қытайға аттанып, Қытай әуе күштерінің бомбалаушы командирі лауазымын иеленді, бұл бригада генералы Клэр Л. Ченно басқаратын Он бірінші әуе күшінің шығыс бөлімшесі болды. Скотт бірнеше күнге командирлік міндетін атқарып тұрды, содан кейін ол да Қытайға, КҚАҚ-тың алғашқы американдық истребительдер тобын басқаруға жіберілді. 22 маусымда полковник Роберт Ф. Тейт (Хейнс сияқты бомбалау офицері) Хейнстің орнына тағайындалды, бірақ ол сонымен қатар Карачидегі Транс-Индия командесінің басшысы болып қалды. Найденнің нұсқауымен әрекет еткен подполковник Джулиан М. Джоплин 18 тамызға дейін Үндістан мен Қытайдағы операцияларды тиімді түрде басқарды. Тейт 25 тамызда, Найденнің АҚШ-қа қайтуға мәжбүр болғаннан кейін, толыққанды басқаруды иеленді, бірақ Найден сияқты ол да әуе көпірі жұмысын Джоплинге тапсырды. 1942 жылдың 15 шілдесінен бастап Үндістан-Қытай паромдарының екі тармағы бірігіп, Үндістан-Қытай паром командасын құрады, ол Он бірінші әуе күшінің құрамына кірді. Тейт бірден қиын жағдайға түсті, өйткені 26 маусымдағы Бреретонмен бірге Египетке ең жақсы ұшқыштар мен 12 ұшақ кетіп қалды. Бірінші паромдық топты пайдалануға қарамастан, жазғы муссон кезінде әуе көпірінің дамуы өте баяу болды. Бар болған ұшақтардың аз санын шамадан тыс пайдалану, нашар техникалық қызмет көрсету және қосалқы бөлшектердің жетіспеуі ұшақтардың көптеп тоқтауына әкелді, олар толық жөндеуден өткенге дейін пайдаланылмады. Атап айтқанда, жаңа дөңгелектер мен қосалқы қозғалтқыштардың жетіспеуі Таяу Шығысқа жіберілген сегіз C-47 ұшағы тамыз айында оралғаннан кейін де операцияларды тежеді. Қысқа мерзімге Қытай әуе күштері үшін арналған P-43 истребительдеріне арналған қозғалтқыштар C-47 ұшақтарында пайдалануға бейімделді, бірақ олардың саны шектеулі болды. Британдықтар Чабуа, Моханбари және Сукерэтингтегі шай плантацияларында салған үш база 1942 жылдың тамызында пайдалануға берілді деп жарияланды, ал төртіншісінің құрылысы Жорхатта басталды, бірақ олардың барлық жағдайларда жұмыс істеуге дайын болуы қараша немесе желтоқсан айына дейін күтілмеді, себебі білікті емес жергілікті жұмысшылардың мәселелері және АҚШ-тан уәделенген ауыр техниканың келмеуіне байланысты. Муссондық жаңбырлар кезінде Динджан басты көліктік база болып қала берді. Осы уақытқа дейін Үндістан-Қытай паромдарының нәтижесіздігі Вашингтонда операцияны толығымен CNAC-қа беру туралы ұсынысқа әкелді, бұл АҚШ әскери қызметшілерін шетелдік азаматтық басқарудағы жауынгерлік аймаққа қоюға әкелмек. Стилвелл бұл жоспарға қарсы күресті. Ол CNAC-тің C-53 ұшақтары мен әуе көпіріне қатысатын экипаждарын USAAF-қа жалға беруін талап ету арқылы өзінің позициясын нығайтты, бұл олар тек қажетті жүктерді ғана тасымалдайтынына кепілдік беретін еді. Көліктік ұшақтардың жоғалуы күрт өсті. Хардин басшылығымен тоннаж көбейді, бірақ сонымен қатар күтулер мен көңілсіздік те артты; моральдық және қауіпсіздік мәселелері операцияны мазалап тұрды.

"Grubworm" және "Rooster" операциялары

Қытайға түскен C 47 және C 46 ұшақтары уақытша әуе қозғалысын басқарудан тыс болғандықтан, оларды жергілікті төтенше жағдайлар үшін Ченнолт және Қытай театрының қолбасшысы генерал-лейтенант Альберт С. Ведемейердің күштері үнемі басқа бағытқа бұрып, ұшу экипажының демалысын және тоннажды сақтау үшін қажетті ұшақтарды күтіп-жөндеу кестесін бұзатын. Жағдайды жеңілдету және жауынгерлік күштерге қажетті қосымша қолдау көрсету үшін 50 C 47 және 20 C46 ұшағы 1944 жылдың қазан айынан бастап Қытайда жүк тасымалы үшін және жергілікті кестедегі олқылықтарға рұқсат болғанда Үндістан-Қытай әуе көпіріне көмектесу үшін тұрақты түрде орналастырылды. Қалған C-47 ұшақтарының көпшілігі Бірмадағы базаларға жіберілді және төменгі бағыттар бойынша Үндістан-Қытай миссияларын жалғастырды. Олар 1944 және 1945 жылдары Қытайдағы түрлі көмекші миссияларда маңызды рөл атқарды. 1944 жылдың 5 желтоқсаны мен 1945 жылдың 5 қаңтары аралығында C 46 ұшақтары мен экипаждар "Грубворм" операциясын күшейту үшін Оныншы әуе күштеріне қосылды. Бұл операция Миткина маңындағы Стилвелл жолындағы резервте орналасқан 14-ші және 22-ші қытай дивизияларын Куньмин маңындағы базаларға көшіруді қамтыды. Чжан және Ведемейер Маунтбеттеннің қарсылығына қарамастан, Біріккен штабтарға Куньмин әуеайлақтарын басып алуға тырысатын жапондық шабуылға қарсы дивизияларды қайта орналастыруды ұсынды. Операция ондық әуе күшінің кең ауқымды әуе көлігі жүйесін, Бірмадағы одақтас құрлықтағы операцияларды қамтамасыз етуді қиындатпау шартымен мақұлданды. IDC қажетті күшейткіштерді қамтамасыз ету үшін мобильді әуе көлігі эскадрильясының C 46 ұшақтарын және өзінің барлық China Wing C 47 ұшақтарын жұмылдырды. 2-МАТС толығымен Дергаондағы базасынан Қытайдың Лулианг аланына көшіп, жұмысты 13 желтоқсанға дейін аяқтады. "Кертисс C-46 Командо" ұшағы 1943 жылдың мамыр айында Үндістан-Қытай миссияларын орындауды бастады. C 46 – бұл үлкен екі қозғалтқышты ұшақ, ол бұрынғы кез келген орта қашықтықтағы жүк ұшақтарынан жылдам және жоғары ұша алатын, C 47 немесе C 87 ұшақтарынан ауыр жүк таси алатын, бірақ C 47 ұшағының бірлік құнынан екі жарым есе қымбат болатын. C 46 ұшақтарының пайдасына әуе көлігінің тоннажы айтарлықтай өсті, 1943 жылдың желтоқсанында 12 594 тоннадан асып түсті. 1944 және 1945 жылдары жүк көлемі артып, 1945 жылдың шілдесінде ең жоғары тоннажға жетті. "Командо" ұшағының тиімділігі артты, себебі 1944 жылдың ақпанына дейін барлық USAAF ұшақтарында стандартты болған маскировка бояуы алынып, салмақ азайтылып, жылдамдық 5 түйінге артты.