Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед лютеран пасторы (1800–1861)
Swedish Lutheran pastor (1800–1861)
Ларс Леви Лаестадиус (10 қаңтар 1800 – 21 ақпан 1861) – швед саам жазушысы, эколог, мифолог және этнограф, сондай-ақ Лапландиядағы швед мемлекеттік лютеран шіркеуінің пасторы және әкімшісі. Ол алкоголизмге ұшыраған көптеген саам қауымдарына көмектесу үшін Лаестадиандық пиетистік жаңару қозғалысын құрды. Лаестадиус өзі 1840 жылдары, саамдық паштарын алкоголизмнен айнытырған кезде, алкоголь ішпейтін болды (бірақ қасиетті Құдаста шарапты қолдануын тоқтатпады). Лаестадиус сонымен қатар белгілі ботаник және автор болды.
Lars Levi Laestadius (; 10 January 1800 – 21 February 1861) was a Swedish Sami writer, ecologist, mythologist, and ethnographer as well as a pastor and administrator of the Swedish state Lutheran church in Lapland who founded the Laestadian pietist revival movement to help his largely Sami congregations, who were being ravaged by alcoholism. Laestadius himself became a teetotaller (except for his ongoing use of wine in holy Communion) in the 1840s, when he began successfully talking his Sami parishioners out of alcoholism. Laestadius was also a noted botanist and an author.
Туған жері мен білімі
Лаестадиус швед Лапландиясында, Аржеплогқа жақын, Яквик қаласында, Швецияның ең солтүстік округі Норрботтен округінің батыс таулы бөлігінде дүниеге келді. Оның әкесі Карл Лаестадиус (1746-1832) – швед аңшысы, балықшысы, шайыр өндірушісі және бір кезде күміс кенінің басшысы болған, бірақ алкоголизм салдарынан жұмысынан айырылған. Анасы Анна Магдалена (туған есімі Йохансдоттер) (1759-1824) – Карл Лаестадиустың екінші әйелі болды. Екеуі де алыс саам тегінен шыққан. Карл Лаестадиустың алкоголизмі мен жиі кетіп қалуына байланысты отбасы кедейлікте өмір сүрді. Алайда, Ларс Левидің үлкен жартылай ағасы Карл Эрик Лаестадиус (1775-1817), Квиккккк пасторы, Ларс Леви мен оның кіші інісі Петрус (1802-1841) балалық шақтарының бір бөлігін оның үйінде өткізді. Осының арқасында ұлдар білім алу мүмкіндігіне ие болды, алдымен Härnösand қаласында, ал 1820 жылдан бастап Уппсала университетінде оқыды. 1817 жылы қайырымды ағасының қайтысынан кейін, ұлдар университетте оқу барысында үнемі қаржы тапшылығына тап болды. Олардың он екі баласы болды, олардың кем дегенде екеуі бала кезінде қайтыс болды.
Laestadius was born in Swedish Lapland at Jäckvik near Arjeplog in a western mountainous part of Norrbotten County, the northernmost county in Sweden, to Carl Laestadius (1746 1832)—a Swedish hunter, fisherman, tar maker, and one time silver mine bailiff, who lost his job due to alcoholism—and Anna Magdalena (née Johansdotter) (1759 1824), who was the elder Laestadius's second wife. Both were of distant Sami descent. The family lived in poverty due to Carl Laestadius's alcoholism and extended absences. However, with help from Lars Levi's older half brother Carl Erik Laestadius (1775 1817), a pastor at Kvikkjokk, with whom Lars Levi and his younger brother Petrus (1802 1841) lived part of their childhood, the boys were able to pursue educations, first at Härnösand and starting in 1820, at Uppsala University. Due to their benefactor half brother's death in 1817, the boys were constantly short of funds from the outset of their university studies. and together they had twelve children, at least two of whom died in childhood.
Орынбасары
Лаестадиус 1861 жылы қайтыс болғаннан кейін, Лаестадиан қозғалысының жетекшісі Йохан Рааттамаа болды.
When Laestadius died in 1861, he was succeeded by Johan Raattamaa as the leader of the Laestadian movement.
Ботаник
Лаестадиус студент кезінде өзінің алғашқы ботаникалық сапарына шықты. Кейіннен Швеция Корольдік Ғылым академиясы оған Швецияның оңтүстігіндегі Сканнеге және Лапландияға саяхаттап, швед ботаникасының ғылыми жұмыстарында қолданылатын өсімдіктерді зерттеу және олардың суреттерін салу үшін төлем жасады. Ол халықаралық деңгейде танымал ботаник болды, сондай-ақ Эдинбург ботаникалық қоғамы мен Уппсаладағы Корольдік ғылым қоғамының мүшесі еді. Лаестадиус атымен бірнеше өсімдік түрі аталды, мысалы: Salix laestadiana Hartm., Carex laestadii Holmb., Papaver laestadianum Nordh. Дегенмен, Лаестадиус қолжазбаны көп уақыттан кейін ғана аяқтады, ал аяқталған еңбек көп жылдар бойы жоғалып кетті. Осы және басқа да себептерге байланысты, қолжазба экспедициядан кейін 150 жылдан астам уақыт өткен соң, 1997 жылға дейін жарияланбады. Ла Решерш экспедициясына қатысқаны үшін Лаестадиус 1841 жылдан кейін Францияның Құрмет легионының Құрмет медалімен марапатталды. Ол бұл құрметке ие болған алғашқы скандинав еді.
Laestadius undertook his first botanic trip as a student. Later the Royal Swedish Academy of Sciences paid him to travel to Skåne in southern Sweden and to Lapland, to study and make drawings of plants, to be used in Swedish botany scientific work. He was as an internationally recognized botanist and a member of the Edinburgh Botanical Society as well as the Royal Society of Sciences in Uppsala. A number of plant species have been named for Laestadius, e. g.:
Salix laestadiana Hartm. Carex laestadii Holmb. Papaver laestadianum Nordh. However, Laestadius did not finish the manuscript until long afterward, and the completed work was lost for many years. Due to these and other reasons, the manuscript was not published until 1997, over 150 years after the expedition. For his participation in the La Recherche Expedition, Laestadius was awarded the Medal of Honor of the Legion of Honor of France after 1841. He was the first Scandinavian to receive this honor.
Тілдер
Лаестадиус анасынан Оңтүстік саам тілін, әкесінен швед тілін – балалық шағының тілін меңгерген.
Laestadius's mother tongues were Southern Sami from his mother and Swedish, the language of his childhood home, from his father.