Олаф Петри (1493-1552) – швед ағартушысы, протестанттық реформацияға үлкен үлес қосушы. Өмірі, білімі, және Швециядағы реформаторлық қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед дінбасысы және реформатор (1493–1552)
Swedish clergyman and reformer (1493–1552)
Олоф Перссон, кейде Петерссон (6 қаңтар 1493 – 19 сәуір 1552), латынша аты Олаус Петри (немесе сирек кездесетін Олавус Петри) ретінде жақсырақ танылған, дінбасы, жазушы, судья және Швециядағы протестанттық реформацияға маңызды үлес қосқан адам. Оның інісі Лорантиус Петри (Ларс Перссон) Швецияның алғашқы евангелистік-лютерандық архиепископы болды.
Olof Persson, sometimes Petersson (6 January 1493 – 19 April 1552), better known under the Latin form of his name, Olaus Petri (or less commonly, Olavus Petri), was a clergyman, writer, judge, and major contributor to the Protestant Reformation in Sweden. His brother, Laurentius Petri (Lars Persson), became the first Evangelical Lutheran Archbishop of Sweden.
Ерте өмір
Швецияның оңтүстік-орталық бөлігіндегі Оребро қаласында дүниеге келген Олаус Петри, Питер Олофссонның (жергілікті темірші) және Кристина Ларсдоттердің ұлы еді. Ол жергілікті Кармелит монастырында оқу-жазуды үйренді. Содан кейін ол астанаға барып, Уппсала университетінде теология және неміс тілін оқыды. Кейін 1516 жылға дейін Лейпциг университетінде білім алды, ал 1518 жылдың ақпанында Виттенберг университетінде магистр дәрежесін аяқтады. Виттенбергте кіші інісі Ларспен бірге болғанда, Олаус неміс реформациясының негізгі тұлғалары – Филипп Меланхтон мен Мартин Лютермен танысып, олардың әсеріне түсті.
Born in Örebro, in south central Sweden, and the son of Peter Olofsson (a local blacksmith) and Kristina Larsdotter, Olaus Petri learned to read and write at the local Carmelite monastery. He then went to the capital and studied at the University of Uppsala, studying theology and German. Later, he attended the University of Leipzig until 1516, and finally finished his education and received a Master's degree at the University of Wittenberg in February 1518. While in Wittenberg with his younger brother Lars, Olaus met with and was influenced by the main characters of the German reformation, Philipp Melanchthon and Martin Luther.
Мансап
Екі Петри бауыры 1519 жылы Швецияға оралды, кемесі дауыл кезінде Готланд аралында жағаға тіреліп, жайлы қалды. Олар Готландта біраз уақыт тұрды, Олаус уағыздап, жергілікті дін қызметкері Сорен Норбиге көмектесті, ал Ларс жергілікті мектепте сабақ берді. 1520 жылы Олаус құрлықтағы Стренгнеске оралып, диакен болып тағайындалды және епископ Маттиас Грегерсон Лильеге хатшы, Стренгнес епархиясының канцлері, Стренгнес соборының каноны және собор мектебінің деканы болып қызмет етті. Олаус Маттиаспен бірге Стокгольмге барды және Стокгольмді басып алып, шамамен бір жылдай ұстаған Дания королі Кристиан II-нің тәж кию рәсіміне қатысты, содан кейін Данияға қайтып, жақын арада тақтан түсіріліп, оның інісі Фредерик I Дания королі болды. Осы арада қараша айының басында Стокгольмдегі қанды оқиғада король Кристиан Стур партиясына жалпы кешірім жасайтыны туралы уәдесін бұзып, тәж кию тойы кезінде 80-90 шіркеу қызметкерлерін және швед ақсүйектерін, соның ішінде епископ Маттиасты тұтқындап, өлім жазасына кесті. Олаус наразылығын білдіргенде, оны да өлімге кесуге асықты, бірақ Виттенбергте көрген бір неміс Олаустың да неміс екенін айтып, өмірін сақтап қалды. Петри бауырларының патша мен швед халқына Лютердің идеяларын үйретуге жасаған тырысы келесі жылы нәтежесін берді, Västerås диетасы Швецияны лютеран мемлекеті деп жариялады. 1531 жылы Олаус католик миссасының швед тіліндегі жеңілдетілген нұсқасын жариялады. Васа 1531 жылы Ларсты (1527 жылы дін қызметкері болып тағайындалып, сол жылы патшаның туысының қызына үйленген) Уппсала архиепискобы етіп тағайындап, мемлекеттің лютерандық бағытын растады, себебі Папа Рим өзінің үміткері Магнус Соммарды (1528-36; ақырында патша тарапынан зейнеткерлікке жіберілген) Стренгнес епискобы ретінде мойындаудан бас тартты. Замандастары Олаусты белсенді және талапкер адам ретінде сипаттады, әсіресе ол қатты сенген мәселелерде. Ол сонымен қатар швед тіліндегі әндер жинағын, діни нұсқаулықтарды және көптеген уағыздық және polemik трактаттарды жазды. Шындығында, кейбіреулер осы бауырларды және олардың одақтасы Лорантиус Андреаены (1523 жылы Густав Вазаны патша етіп тәж кигізген) швед тіліндегі алғашқы басылған әдебиеттің көп бөлігі үшін жауапты деп санайды. Олаус сонымен қатар Швецияның хроникасын жазды, онда кейбір тарихи қателіктер болғанымен, көптеген қызықты фактілер мен оқиғалар бар және маңызды тарихи құжат болып табылады. Олаус толық Библиені халық тіліне аударуға да белсенді қатысты; Густав Ваза Библиясы шамамен 1541 жылы аяқталды. 1539 жылы Олаус Петри Лютер реформаларына сәйкес дін қызметкері болып тағайындалды, мүмкін 1535 жылғы 20 сәуірдегі күннің шағылысу құбылысының (Sun dog phenomenon) әсерінен, ол мистикалық Vädersolstavlan суретін жасауға тапсырыс берді және апокалиптикалық уағыздар айтты. Алайда, дін қызметкері болып тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Олаустың Густав патшамен қарым-қатынасы күрт нашарлады. Олаус тұтқындалып, мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталды, себебі ол мойындау кезінде патшаға қарсы қастандық туралы біліп, оны жарияламады. Бір тарихшы Олаустың патшаның қатал жазаларын және салық саясатын сынаған жазбалары сот процесіне ықпал еткенін айтады. Густав патша да шіркеуді бақылауға тырысты, ал Олаус патшаның автократиялық бейімділіктеріне сенбеді және діни тәуелсіздікті қолдады. 1540 жылғы 2 қаңтарда Олаус Петри мен Лорантиус Андреае кінәлі деп танылып, екеуіне де өлім жазасы берілді, тіпті оның інісі Ларс та үкімге қол қойды. Алайда, оның өмірін бағалаудағы қиындық - оның заңгерлік мансабын аяқтаған сот процесі туралы есептер Васаның жылнамашысы Эрик Йоранссон Тегельдің өлімінен кейін көп уақыттан кейін жарияланды. Америкадағы Евангелистік лютеран шіркеуі бауырларды 19 сәуірде, оның қайтыс болған күнінде бірлесіп еске алады. Олаус Петри Август Стриндбергтің «Шебер Олоф» (Mäster Olof) пьесасының басты кейіпкері, оның бес сағаттық премьерасы 1881 жылғы 30 желтоқсанда өтті. Оның жинақталған еңбектері (Samlade skrifter av Olavus Petri) Упсалада (1913-1917 жж.) жарық көрді.
Both Petri brothers returned to Sweden in 1519, nearly dying as their ship ran aground on Gotland island during a storm. They remained on Gotland for a while, with Olaus preaching and assisting the local priest, Soren Norby, and Lars teaching at the local school. In 1520, Olaus returned to Strängnäs on the mainland, accepting ordination as a deacon and serving bishop Mattias Gregersson Lilje as secretary, chancellor of the Diocese of Strängnäs, canon of the Strängnäs Cathedral and dean of the cathedral school. Olaus accompanied Mattias to Stockholm and attended the tumultuous crowning of Danish King Christian II, who had captured Stockholm and held it for about a year until returning to Denmark, where he was soon deposed and replaced by his uncle, who became King Frederick I of Denmark. Meanwhile, at the notorious Stockholm Bloodbath in early November, King Christian violated his promises of a general amnesty for the Sture party, and during the post coronation festivities arrested and executed 80–90 churchmen and secular Swedish nobles, including Bishop Mattias. When Olaus expressed his outrage, he was almost executed as well, but a German who had seen him in Wittenberg identified Olaus as a fellow German and thus saved his life. The Petri brothers' efforts to teach their king and fellow Swedes about Luther's ideas bore fruit the following year, as the Diet of Västerås declared Sweden Lutheran. In 1531, Olaus published a slightly simplified version of the Catholic mass in Swedish. Vasa also confirmed the kingdom's Lutheran alignment in 1531 by appointing Lars (who had been ordained a priest in 1527 and had married a daughter of the king's cousin that year) Archbishop of Uppsala, in part because the Pope refused to acknowledge the consecration of his candidate as bishop of Strängnäs, Magnus Sommar (1528–36; ultimately deposed and forced into retirement by the king). Contemporaries described Olaus as energetic and pushy, particularly about matters in which he believed strongly. He also wrote a Swedish hymnal, liturgical manual, and many homiletic and polemic tracts. In fact, some consider the brothers and their ally Laurentius Andreae (who had physically crowned Gustav Vasa king in 1523) responsible for most early Swedish printed literature. Olaus also wrote a Chronicle of Sweden, which despite some historical inaccuracies, contains many interesting facts and anecdotes and remains an important historical document. Olaus also had an important part in translating the whole Bible into the vernacular; the Gustav Vasa Bible was completed circa 1541. In 1539, Olaus Petri was ordained a priest, as permitted under Luther's reforms, and perhaps influenced by the Sun dog phenomenon of 20 April 1535 which caused Olaus to commission the mystical painting Vädersolstavlan and preach some apocalyptic sermons. However, shortly after his ordination, Olaus' relationship with King Gustav deteriorated sharply. Olaus was arrested and put on trial for treason, supposedly because he had learned about a conspiracy against the King during confession and had not revealed it. One historian suggests that Olaus' writings criticizing the King's harsh punishments and taxation policies contributed to the criminal trial. King Gustav also wanted to control the church, while Olaus distrusted the king's autocratic tendencies and supported religious self governance. After Olaus Petri and Laurentius Andreae were found guilty on January 2, 1540, both received death sentences, and even his brother Lars signed the judgment. Part of the problem in assessing his life, however, is that accounts of the trial which ended his legal career were also published long after his death by Vasa's chronicler, Erik Jöransson Tegel. The Evangelical Lutheran Church in America remembers the brothers jointly with a liturgical commemoration on 19 April, the anniversary of his death. Olaus Petri is the main character of August Strindberg's play Master Olof (Swedish title: Mäster Olof), the five hour long première of which opened on 30 December 1881. His collected works (Samlade skrifter av Olavus Petri) were published in Uppsala (1913–1917).