Кіріспе

Қан кету әдетте екі негізгі түрге бөлінеді: жоғарғы асқазан-ішек жолы қан кетуі және төменгі асқазан-ішек жолы қан кетуі. Жоғарғы асқазан-ішек жолы қан кетуінің себептері: пептикалық жара ауруы, бауыр циррозынан туындаған тікеішек тамырларының кеңеюі және қатерлі ісіктер, басқа да себептер. Төменгі асқазан-ішек жолы қан кетуінің себептері: геморрой, қатерлі ісік, қабынулы ішек аурулары және тағы да басқалар. Көп жағдайда гемоглобин деңгейі 70 немесе 80 г/л-ден төмен болмаса, қан құю ұсынылмайды. Кейбір жағдайларда протондық насос ингибиторларымен, октреотидпен және антибиотиктермен емдеу қарастырылуы мүмкін. Егер басқа шаралар тиімді болмаса, тікеішек тамырларының кеңеюі болжамдалатын науқастарға тікеішекке арналған баллондарды енгізуге талпыныс жасалуы мүмкін. Жыл сайын 100,000 адамның арасында 20-30 рет төменгі асқазан-ішек жолы қан кетуі орын алады деп есептеледі.

Жоғарғы асқазан-ішек жолы

Жоғарғы асқазан-ішек қан кетуі – жұтқыншақ пен Трейтц байламы арасындағы көзден басталады. Жоғарғы көздің қан кетуі гематемезбен (қанды құсу) және меленамен (қою, қара түсті нәжірдегі өзгерген қан) сипатталады. Көптеген жағдайлардың шамамен жартысы пептикалық жара ауруына (асқазан немесе он екі елі ішектің жараларына) байланысты.

Төменгі асқазан-ішек жолы

Төменгі асқазан-ішек жолынан қан кету көбінесе тоқ ішек, тік ішек немесе жоғайдан басталады. Көптеген тағамдар мен дәрілер қан кету болмаған жағдайда нәжісті қызыл немесе қара түске бояуы мүмкін. Кейбір жағдайларда жоғарғы және төменгі қан кетуді ажырату қиынға түсуі мүмкін. Жоғарғы асқазан-ішек жолы қан кетуінің ауырлығын Блатчфорд шкаласы бойынша бағалауға болады, егер нәтижесі оң болса, оны анықтауға көмектеседі. Нәжістегі қан қыстықтары төменгі асқазан-ішек жолынан қан кетуді, ал қара нәжіс (мелена) жоғарғы асқазан-ішек жолынан қан кетуді көрсетеді. Ядролық сцинтиграфия – жоғарғы және төменгі эндоскопия нәтижелері теріс болған кезде жасырын асқазан-ішек қан кетуін анықтауға арналған жоғары сезімтал тест. Тікелей ангиография қан кету көзін тоқтатуға (эмболизациялауға) мүмкіндік береді, бірақ қан кету жылдамдығы минутына 1 мл-ден жоғары болуы тиіс. H. pylori бактериясының оң нәтижесі бар адамдарды тексеру және емдеу ұсынылады.

Емдеу

Бастапқы назар тыныс алу жолдарын басқарудан басталатын жансақтауға және тамыр ішілік сұйықтықтар немесе қан арқылы сұйықтықтарды қайта толықтыруға қаратылады. Ауызша және тамыр ішілік препараттардың тиімділігі шамалас болуы мүмкін, бірақ мұны қолдайтын дәлелдер жеткіліксіз. Аурудың жеңіл түрінде және эндоскопия жылдам қолжетімді болған жағдайда, олар дереу клиникалық маңызға ие емес. Варикоздық қан кетуге қатысты ұсынылған соматостатин мен октреотид, варикоздық емес қан кетулерде жалпы қолданылмайды.

Қарыншалық қан кету

Цирроз диагнозы қойылған адамдарға бастапқы сұйықтық толықтыру үшін коллоидтар немесе альбумин қолдану ұсынылады. Жіті варикоздық қан кетуде өлім-жітімді азайтуға дәлелденген жалғыз препарат осы. Сонымен қатар, өлім-жітімді төмендетуі мүмкін. К витаминін зерттеу жұмыстары жүргізілмеген.

Қан өнімдері

Асқазан-ішек қан кетуі кезінде қан құюдың тиімділігін дәлелдейтін деректер жеткіліксіз, ал кейбір деректер зиян келтіруі мүмкін екенін көрсетеді. Массивті трансфузия протоколы қолданылуы мүмкін, бірақ осы жағдайға қатысты нақты дәлелдер жоқ. Эндоскопиялық емдеудің бірнеше түрлері қолданылуы мүмкін, оның ішінде: эпинефрин инъекциясы, тамырларды байлау, склеротерапия және фибрин жабыншасы – бұл табылған мәселеге байланысты таңдалады. Ерте эндоскопия ауруханада жату мерзімін және қажет қан құю мөлшерін азайтады. Протондық насос ингибиторлары, егер бұрын қолданылмаған болса, қан кетудің жоғары тәуекел белгілері бар пациенттерге ұсынылады. Сондай-ақ, жоғары тәуекел белгілері бар адамдарды кем дегенде 72 сағат ауруханада қадағалау ұсынылады. Жоғары асқазан-ішек қан кетуін емдеу үшін хирургия көбінесе қолданылмайды, бірақ төменгі асқазан-ішек қан кетуін емдеу үшін ішектің мәселені тудыратын бөлігін кесіп тастау арқылы хирургиялық араласу жиі қолданылады. Емдеуге қарамастан, жоғарғы асқазан-ішек қан кетуі бар пациенттердің шамамен 7-16%-ында қайта қан кету орын алады. Қақырық тамырларының варикозы бар пациенттерде жылына шамамен 5-15% жағдайда қан кету байқалады, және егер олар бір рет қан кетуге ұшыраған болса, алты апта ішінде қайта қан кету қаупі артады. Егер H. pylori анықталса, оны тексеру және емдеу пептикалық ойық жарасы бар пациенттерде қайта қан кетудің алдын алуға көмектеседі. Аспирин немесе варфарин сияқты қанды жібітетін препараттарды және НСАҚ сияқты қабынуға қарсы препараттарды қайта бастаудың пайдасы мен қаупін мұқият бағалау қажет. Егер аспирин жүрек-қантамырлық аурулардың алдын алу үшін қажет болса, жоғарғы асқазан-ішек қан кетуі бар пациенттерде PPI-мен бірге жеті күн ішінде қайта бастау орынды.

Эпидемиология

Жоғарғы асқазан-ішек жолынан болатын қан кету жылына 100 000 ересек адамның 50-ден 150-ге дейін аралығында кездеседі. Ол төменгі асқазан-ішек жолынан болатын қан кетуге қарағанда жиірек болады, оның көрсеткіші жылына 100 000 адамға шаққанда 20-30 рет құрайды. Қан кету қаупі ер адамдарда көбірек және жас өскен сайын арта түседі.