Кіріспе

Ресми герб

АҚШ президентінің мөрі АҚШ президентінің АҚШ Конгресіне жіберген хаттарын белгілеу үшін қолданылады, сонымен қатар президенттің символы ретінде де пайдаланылады. Орталық сурет, АҚШ-тың Ұлы мөріне негізделген, АҚШ президенттігінің ресми гербі болып табылады және президенттік туда да енгізілген. Президенттік мөр заңмен бекітілмес бұрын ұзақ жылдар бойы дәстүр бойынша қалыптасқан, ал оның ерте тарихы әлі де толыққанды анықталмаған. Президенттік мөрлерді пайдалану кем дегенде 1850 жылға дейін, тіпті одан да ертерек кезеңдерге дейін жетеді. Бүгінгі мөрдің негізгі дизайнын алғаш рет 1877 жылы Ақ үйге шақыру қағаздарында гербті қолданған Рутерфорд Б. Хейс жасаған. Нақты дизайны 1945 жылға дейін өзгерген жоқ, сол кезде президент Трумэн оны бекітті. Соңғы өзгерістер 1959 және 1960 жылдары жасалды, Аляска мен Гавайи штаттардың құрамына енгеннен кейін шеңберге 49-шы және 50-ші жұлдыздар қосылды.

Дизайн және символика

Қазіргі мөр 1960 жылғы 5 ақпанда президент Дуайт Д. Эйзенхауэр жасаған 10860-шы атқару бұйрығында белгіленген және 1960 жылғы 4 шілдеден бастап күшіне енді. Онда мынадай делінген: Блезон (дизайн) 1782 жылы белгіленген АҚШ-тың Ұлы мөрінің беткі жағымен шамалас, бірақ кейбір қосымша түстер көрсетілген, сондай-ақ Ұлы мөрдің қазіргі нұсқаларында көрінетіннен өзгеше жұлдыздардың, бұлттардың және сәулелі нұрдың орналасуы бар. Бірден-бір ерекше элемент – 50 штатты көрсететін 50 жұлдызды шеңбер. Символика да Ұлы мөрдің символикасына сәйкес келеді: қалқандағы жолақтар біріктірілген және бастықты қолдайтын 13 бастапқы штатты білдіреді. "Көптен біреу" деген мағына беретін ұран да осы тұжырымға сілтеме жасайды. Он үш бұлттың қисығы мен он үш жұлдыз да бастапқы он үш штатты көрсетеді. Зәйтүн бұтағы мен садақ бейбітшілік және соғыс күштерін білдіреді.

Реттелген пайдалану

Жалпы, мөрді коммерциялық мақсатта пайдалану АҚШ Кодексінің 18 USC 713-тарауымен тыйым салынған, ал оны 11916 және 11649 нөміріндегі Президенттік жарлықтармен одан әрі нақтылайды. АҚШ Құпия қызметі өзінің қайырымдылық қоры үшін ақша жинау мақсатында мөрді пайдалануға уәкілді. Мөрді ресми емес қолдану Ақ үйдің Графика және каллиграфия кеңсесімен реттеледі және Ақ үй кеңесшісінің кеңсесімен бақыланады. 2005 жылдың 28 қыркүйегінде Джордж Буштің көмекшісі Грант М. Дикстон сатирикалық «The Onion» газетінен президенттік мөрді өз веб-сайтынан алып тастауды талап етті. Графика және каллиграфия кеңсесі мөрді ресми сыйлықтарда қолдануға келіседі, мысалы, Франклин Рузвельтке сыйлық ретінде ұсынылған күміс темекі салғышында қолданылуы.

Тарих

Президент мөрінің ерте тарихы әлі де толыққанды белгісіз, себебі оның алғашқы қолданылуы туралы жазбалар жоқтың орнына, оның пайдалануы қашан басталғаны да белгісіз. Бірінші рет құжатталған мөр 1850 жылы пайда болды (дегенмен, бұл бірінші мөр емес екені анық), ал қазіргі мөрдегі сурет 1877 жылы президент Хейзтің шақыруларында қолданылған елтаңбадан бастау алады. Ол 1945 жылы президент Трумэннің жарлығымен ғана заңмен бекітілді.

Конфедерация Конгресінің президенті мөрі

Конфедерация Конгресі кезінде, АҚШ федералды үкіметі құрылғанға дейін және президенттік орнатылғанға дейін, Континенттік Конгресс президентінің (көбінесе рәсімдік лауазым, отырыстарды жүргізу үшін сайланған) мөрі болған. Ол кішкентай сопақ пішіндес, ортасында жаңадан қабылданған Ұлы Мөрдің (он үш жұлдыздан тұратын жарқын шоқжұлдызы, бұлттармен оралып) гербі және оның үстінде "E Pluribus Unum" ұраны жазылған. Бүгінгі президенттік мөр сияқты, оның басты мақсаты Конгреске жіберілетін хаттардың конверттерін мөрлеу болған. Бенсон Лоссинг (1856 жылы жазған) 1782 жылдан кейін Конгрестің барлық президенттері оны қолданғанын айтқан, бірақ қазіргі таңда Томас Миффлиннің мөрінің тек екі мысалы ғана құжатталған: Лоссинг 1784 жылғы хатты сипаттаған, ал коммодор Байрон МакКендлес (1945 жылғы мөрді жаңарту үшін зерттеу жүргізіп жатқанда) 1783 жылдың 17 қарашасында Род-Айленд губернаторына Миффлиннің хатындағы мөрді суретке түсірген. 1885 жылғы Daily Graphic газетінде жарияланған мақалада 1784 жылғы хаттан алынған мөрдің түпнұсқасы келтірілген; бұл Лоссингтің нұсқасына негізделген ме, әлде олардың жекелеген басылымы бар ма, белгісіз. Осы мөрлердің ешқайсысының қазірге дейін сақталғаны белгісіз, сондай-ақ Континенттік Конгресс жазбаларында осы мөрді (оның ресми мәртебесін растайтын) тапсырыс туралы ешқандай мәлімет табылмаған. Бұл мөрдің қолданылуы 1789 жылы жаңа үкіметке көшпеген.

Дорсет тұмсығы

1894 жылы Палемон Говард Дорсетт (Ауыл шаруашылығы департаментінің өмір бойы жұмыс істеген қызметкері) Ұлы мөрдің түпнұсқасына өте ұқсас металл қалыппен келді, бірақ ондағы жебелер мен зәйтүн бұтағының орны ауыстырылған, бұл оны нағыз Ұлы мөрден ерекшелеу үшін жасалған қасақана "айырмашылықты" көрсетеді. Бұл қалыптың Джордж Вашингтонға тиесілі болғаны айтылады, бірақ оның қолданылғандығы туралы ешқандай мәлімет жоқ, тіпті оны мөр ретінде пайдалануға бола ма деген де белгісіз. Бұл қалыптың шығу тегі мен мақсаты әлі де белгісіз, алайда 1978 жылғы Ұлы мөрге арналған кітаптың авторлары оның Вашингтонға сыйлық ретінде берілгенін және мүмкін, президенттік мөрдің алғашқы нұсқасы (немесе прототипі) болғанын болжады. Дорсеттің мөрі кейіннен Вашингтонның мүлігінде көрсетілу үшін Маунт-Вернон әйелдер қауымдастығына уақытша берілді.

Ертедегі президенттік мөрлер

АҚШ-тың алғашқы президенттері қолданған мөрлердің қалдықтары аз. 1835 жылы Парижден Эндрю Джексонға жіберілген, кейін Мемлекеттік департаментке жеткізілген хат мүмкін. Хатың үстінде кішкентай дөңгелек қызыл балауыз мөр бар, жоғарғы бөлігінде Ұлы мөрге ұқсас, сәулелі бұлттар шеңбері бейнеленген. Дегенмен, дизайнның қалған бөлігі бүлінген, сондықтан қосымша мәлімет алу мүмкін емес, және осы мөрдің басқа қолданылуы табылған жоқ. Құжатталған тарих 1850 жылы Миллард Филлмор ұсынған қарапайым сурет негізінде мөр жасалғаннан басталады. Суретте "қанаттары төңкерілген" бүркіт бейнеленген, яғни қанаттарының ұштары төмен қарап тұр, тырнақтарында зәйтүн бұтағы мен үш жебе ұстаған. Қалқан Ұлы мөрге ұқсас, көк түсті жолақ және қызыл-ақ жолақтармен, ал бүркіт оңға қараған, бірақ он тоғыз жолақ бар, және сыртқы жолақтар қызыл, бұл Ұлы мөрден өзгеше. Отыз бір жұлдыз бүркіттің үстінде және айналасында орналасқан, мөр 1850 жылдың қыркүйегінде Калифорния 31-ші штат болғаннан кейін жасалғанын көрсетеді. Оны Эдвард Стейблер жасаған, ол Мэриленд штатының Сэнди-Спринг қаласындағы фермер және пошта бастығы болған. Стейблер 1846 жылы вице-президент үшін де мөр жасаған, ал осыған байланысты хаттар бұрынғы вице-президенттік мөрлердің болғанын көрсетті, сондықтан бұрынғы президенттік мөрлер де болған болуы мүмкін. Президенттік мөрді 1856 жылы Бенсон Лоссинг "дөңгелек, үстінде бүркіт бар" деп сипаттаған (Континенттік Конгресс кезінде қолданылған мөрмен салыстыра отырып). Дизайн Daily Graphic газетіндегі "Ескі мөр" деп аталған мөрмен толық сәйкес келеді, бірақ онда 36 жұлдыз бар (Невада 1864 жылдың қазан айында 36-шы штат болды). 1927 жылғы кітапта Линкольнның Хайрам Барниге жазған хатындағы қызыл балауыз мөр туралы да айтылған. 1864 жылдың қыркүйегінде Мэриленд штатының Балтимор қаласынан келген J. Баумгартен атты гравер Линкольнге жеке пайдалануға арналған, жанында "А Линкольн" деп жазылған сұралмаған мөр жіберді. Баумгартен сондай-ақ Филлмор мен Бьюкенен президенттері үшін "бірдей үлгідегі" мөрлер жасағанын мәлімдеді. Бұл Неваданың 36-шы штат болуына аздан бұрын болды, бірақ мөрдің дизайны сипатталмағандықтан, Линкольннан жауап келмеген және төлем тіркелмегендіктен, оның жоғарыда аталған 36 жұлдызды мөр болғанын, Филлмор қолданған қарапайым F мөріне ұқсас болғанын, мүлдем басқа мөр болғанын немесе қолданылмағанын білу мүмкін емес. Баумгартен 1852 жылы сегіз баласымен Ганноверден Балтиморға көшіп келген гравер Селиг Баумгартенмен туыс болуы мүмкін. Селигтің ұлдарының бірі Герман Баумгартен кейіннен 1877 жылғы Ұлы мөрдің нұсқасын ойып жасады.

Хейз жобалау

Рутерфорд Б. Хейс президенттік резиденцияның шақыру қағаздарында президенттік гербті алғаш рет қолданды, ал пайдаланылған дизайн қазіргі үлгінің тікелей алдағысы болды. Оның алғашқы пайда болуы 1877 жылдың сәуір айында, оның қызметке кірісу рәсімінен шамамен алты апта өткен соң болды. Бүркіттің қанаттары "көрнекті" (ұшы жоғары қараған) күйде бейнеленген, қанаттарының арасында бұлттардың доғасы, ал оның астында және E Pluribus Unum деген жазумен қоршалған он үш жұлдыз орналасқан. Бүркіттің басы алғаш рет сол жаққа бұрылып, жебелерге қарады, бұл ерекшелік 1945 жылға дейін сақталды. Бүркіттің өзі сол кездегі Ұлы мөрдің бейнесіне ұқсас болды (1885 жылы Ұлы мөрді қайта жасау кезінде қолданылған күштірек бүркітке дейін). Осы рельефтің авторы белгісіз; шағын өзгерістермен ол президент Уилсонның басқару кезеңінің басындағы шақыру қағаздарында қолданылды. Бұлттардың доғасы Джеймс Тренчардтың 1786 жылы жасаған Ұлы мөрдің ерте нұсқасын еске түсіреді, ол кейіннен президент Вашингтон тарапынан үнділік бейбітшілік медальдарымен бірге таралды. Ол сондай-ақ 1846 жылы Джеймс К. Полк жариялаған құжаттың қағаз басындағы дизайнға өте ұқсас, онда бүркіт сол жағына қараған, бірақ зәйтүн бұтағы мен жебелер орны ауыстырылған, сондықтан басы бұтаққа қараған. (Бұрынғы жариялама құжаттарының қағаз бастары, тіпті Джексонның Ақ үйіне арналған қытай ыдыстары да жебелер мен бұтақтың орнын ауыстырды және бүркіт сол жаққа қарады, бірақ олардың дизайны мүлдем басқаша болды.) Басқа да ықпал етуші факторлар ретінде кейбір АҚШ монеталары мен президент Гранттың қытай ыдыстары болуы мүмкін, олар бұлттардың доғасының жалпы дизайнын пайдаланған, бірақ қалған бөлшектері әртүрлі болды. Президент қолданған мөрдің өзі де сол кезде ұқсас дизайнға ие болды, бірақ бұл дерек нақтыланбаған. Daily Graphic газетінде жарияланған мақалада 1850 жылғы мөрдің 1885 жылға дейін қолданыста болғаны, бірақ 1894 жылға қарай жаңа мөрдің көшірмесі президент Кливлендтің жеке хатшысы Генри Т. Турберден геральдика туралы кітапта пайдалану үшін алынғаны хабарланды. Бұл үлгі қазіргі заманғы дизайнға жақындады, OF сөзі басқа сөздерге қарағанда кіші әріптермен жазылды (бұл ерекшелік әлі де сақталып келеді), ал жұлдыздардың орналасуы бүгінгі күнгі орналасуға ұқсас өзгерістерге ұшырады. Бұл мөр 1945 жылға дейін қолданыста болды, өйткені Гейлард Хант 1916 жылы оның әлі де қолданыста екенін растады, сондай-ақ ол 1936 жылы Франклин Рузвельт басқару кезеңінде президенттік мөрден алынған нақты көшірмелерге сәйкес келді. Бұл дизайн осы аралықта басқа жерлерде де, әсіресе президенттік тудың дизайнында дамыды, және осы дамыған үлгілер 1945 жылы мөр қайта өзгертілгенде пайдаланылды.

Мартини тақтасы

1903 жылдың басындағы жөндеу жұмыстары кезінде мөрдің қоламен қапталған нұсқасы Ақ үйдің кіреберіс залының еденіне, шамшырақтың тікелей астына орналастырылды. Ол мүсінші Филип Мартини жасаған үлгі бойынша жасалған, ол Хейз елтаңбасының жалпы құрылымын сақтаған, бірақ бөлшектерінде көркемдік еркіндікке кеңінен орын берген. Бүркіттің пішіні айтарлықтай өзгертілген, қанаттарының пішіні басқаша, ал аяқтары тығыз қауырсынмен жабылған. Қалқанның нысаны да өзгеше, жұлдыздардың орналасуы да әр түрлі болды – барлық жұлдыздар 10 жұлдыздан тұратын доға тәрізді орналасқан, ал одан тікелей төмен тағы үш жұлдыз қосылған. Жарнамадағы жазу – E·PLVRIBVS·VNVM. Президент Трумэн кейіннен адамдардың осы мөрдің үстінен өтуі дұрыс емес деп санады, сондықтан 1948 жылы Ақ үй қайта жөнделген кезде мөрді алып тастап, Дипломатиялық қабылдау бөлмесінің есігіне орнатты, ол бүгінге дейін сол жерде сақталып тұр. Овалдық кабинет төбесіндегі гипстен жасалған мөр (алғаш рет 1934 жылы орнатылған, кейіннен өзгертіліп, бүркіт оңға қарауымен) да осы сурет бойынша жасалған, ал оның тағы бір нұсқасы Вашингтон Ұлттық соборындағы Уилсон қабірінің жанында орналасқан.

Бейли Банкс & Биддл компаниясының өкілі

1916 жылы Вудро Вильсон президенттік туды өзгерту туралы шешім қабылдады, оның Әскери-теңіз күштерінің нұсқасы көгілдір түстегі Ұлы мөрді пайдаланды (Армиядан да бәсекелес дизайн болды, ол да Ұлы мөрді қолданды, бірақ өзгеше болды). Әскери-теңіз күштері министрінің көмекшісі, лейтенант Байрон МакКендлес Әскери-теңіз күштерінің нұсқасына төрт жұлдыз қосуды ұсынды. Алайда Вильсон туда «президенттің бүркітін» пайдалануды қалады және МакКендлеске үлгі ретінде Мартини тақтасын көрсетті. Вильсон бір кезде президенттік мөрдің түсті көшірмесін алды, бұл Филадельфиядағы Бейли Банкс және Биддл фирмасынан алынған болуы мүмкін, және ол талқылауларда да қолданылды. Бұл нұсқадағы бүркіт 1885 жылғы Ұлы мөрге көбірек негізделген, және ол негізінен қазіргі мөрде қолданылатын дизайн болып табылады – бүркіттің стилі мен ерекшеліктері, даңқтың сәулелері, он үш жұлдыздың орналасуы және бұлттардың пішіні толығымен қазіргі нұсқаға көшірілді. Бұл дизайн 1916 жылғы ту үшін, сондай-ақ кейінгі президенттік шақырулар мен Вильсонның президенттік қытай ыдыстары үшін қолданылды, яғни герб та өзгертілді. Президенттік мөрдің өзі сол кезде өзгертілмеді, бірақ 1917 жылы МакКендлестің ту туралы жарияланымдарында жаңа дизайн мөрдің суреті ретінде көрсетілді.

1959 және 1960 жылдардағы өзгерістер

1959 жылдың 3 қаңтарында Аляска 49-шы штат ретінде қабылданды, ал одан кейін келесі жылдың 4 шілдесінде АҚШ туына 49-шы жұлдыз қосылды. 26 мамырда Дуайт Эйзенхауэр президенттік гербтің сыртқы шеңберіне 49 жұлдыз қосу туралы жарлық шығарды (соның салдарынан мөр мен ту да өзгерді), ол да 4 шілдеде күшіне енді. Бұл жарлық Труманның бұрынғы жарлығымен толықтай сәйкес келіп, оны алмастырды. 1959 жылдың 21 тамызында Гавайи 50-ші штат ретінде қабылданды, ал Эйзенхауэр 1960 жылдың 5 ақпанында (қолданысқа енгізілу мерзімі 1960 жылдың 4 шілдесі) гербке 50-ші жұлдыз қосу туралы жарлық шығарды. Бұл жарлық та бұрынғы жарлықтармен бірдей болды, тек жұлдыздардың саны ғана ерекшеленді. Бұл қазіргі күнге дейін ресми анықтама болып табылады. Гавайидің келесі жылы қосылуы одан әрі өзгерістерге алып келетіні болғандықтан, 1959 жылы 49 жұлдызды мөрлер жасалмады, ал 1945 жылғы мөрлер қолданыста болды. Жаңа 50 жұлдызды мөрлерді Гравировка және баспа бюросы 1960 жылғы жарлық күшіне енгеннен кейін ғана жасады.

Қате түсінік

Көпшілік арасында таралған, бірақ қате аңыз бойынша, соғыс кезінде мөр өзгеріп, бүркіт сол жақ сақасындағы жебелерге қарай бұрылады. Бұл сенім соғыстан бұрын немесе кейін мөрге үлкен өзгерістер енгізілгендіктен туындаған болуы мүмкін. Атап айтқанда, 1945 жылы мөрдің өзгеруі, сондай-ақ 1916 жылы тудың өзгеруі (мөр емес) – оң жаққа қараған Ұлы мөрден сол жаққа қараған президенттік мөрге ауысуы. Бұл сенім "The West Wing" телехикаясының 2000 жылғы "Бұл қандай күн болды?" атты эпизодында жалғасты. Басты кейіпкерлердің бірі, Біріккен штабтар төрағасы адмирал Фицволас, Овалдық кабинеттегі кілемнің ортасындағы президенттік мөрде оң тырнағында зәйтүн бұтағын ұстаған аққабақ бүркіт және сол жағында жебелер бейнеленген қалқан бар екенін айтады. Бүркіттің басы зәйтүн бұтағына қарай бұрылған. Фицволас соғыс кезінде мөрдің орнына бүркіттің басы жебелерге қарай бұрылған мөрмен ауыстырылатынын мәлімдейді. Сол сияқты, Дэн Браунның "Ақпараттық бұрмалау" (2001) романында Ақ үй қызметкерлері Овалдық кабинеттегі кілемге тігілген мөрді ауыстыратынын көрсететін үзінді бар. Романда жертөледе басқа кілем сақталғаны және қызметкерлердің оны ешкім байқамай түнде ауыстыратыны айтылады. 2007 жылғы "Ұлттық қазына: құпиялар кітабы" фильмінде президенттік мөрдің нұсқасы көрсетілген, онда бүркіт жазылған паршаны ұстап тұр. Бұл нұсқа президенттен президентке беріліп, елдің құпияларын сақтайтын құпия кітапты бейнелейді.

Танымал мәдениет

Мөр кейде өзгертілген түрінде маркетинг құралы ретінде немесе саяси мәлімдеме жасау үшін қолданылады. Панк-рок тобы Ramones өз логотипі ретінде мөрдің жеке нұсқасын пайдаланып, жебелерді бейсбол таяғымен және оның айналасындағы жазуды топ мүшелерінің есімдерімен алмастырды, сондай-ақ ұраны мен қалқанның дизайнын өзгертті. Blink 182 және басқа топтар логотипті футболкаларда қолданды. Кейбір сәндік брендтер (көбінесе жасөспірімдерге арналған) логотипті сумка сияқты аксессуарларға қосымша дизайн ретінде пайдаланды. Сонымен қатар, "The West Wing" сериалының барлық DVD-дегі анимациялық мәзір тізбегінде мөрдің сәл өзгертілген нұсқасы бар (40 жұлдыз, ел атауы қосылған, бөлінген лента). "Greater Wrong of the Right LIVE" DVD-де көрсетілген Skinny Puppy тобының "VX Gas Attack" бейнеклипінде мөрдің тағы бір өзгертілген нұсқасы көрсетілген (зәйтүн бұтағы мен жебелер қан ағып тұрған газ сорғыларымен ауыстырылған, ал бүркіт бас сүйекпен алмастырылған). Бұл логотип рэп тобы The Diplomats-тың да таңбасы болып табылады, бірақ зәйтүн бұтағы мен жебелер әдетте екі мылтықпен ауыстырылады және "Diplomats" сөзі бүркіттің ортасына жазылған. "Metal Wolf Chaos" видео ойынында, басты кейіпкер президент Майкл Уилсон басқаратын қуатты броня мөрдің үлкен суреттерімен безендірілген, бірақ бұл суреттер нақты мөрден өзгеше.

2019 жылғы пародиялық оқиға

2019 жылдың 23 шілдесінде 45-ші президент Дональд Трамп, "Turning Point USA Teen Student Action Summit 2019" конференциясында жас республикашылдарға үн қосты. Ол сөйлеген кезде, экранда мемлекеттік морттың пародиалық суреті көрсетілді. Сурет 80 секундтан кейін өзгертілді. Осы уақытта Ақ үйден, шара өткізген мекемеден, ұйымдастырушылардан немесе саммит ұйымдастырушыларынан ешкім осы өзгерісті байқамаған секілді. Бұл оқиға туралы The Washington Post 24 шілдеде фотосуреттер мен бейнежазбалармен бірге жариялады, онда Трамп жалған морттың алдында сөйлейді. Кейін "Turning Point USA" бұл қатеге аудиовизуалды техникамен айналысатын қызметкерді кінәлады. "Жалған мортта" ресейлік мемлекеттік рәміздерге сәйкес екі басты бүркіт бейнеленген (бұл АҚШ саясатына Ресейдің араласуына нұсқау). Бір тырнағындағы жебелер гольф таяқтарымен ауыстырылды (президенттің осы спортқа байланысын көрсетеді), ал екіншісінде жасыл банкноттардың бумасы болды. Морттың орталық бөлігінде бес ақ балға мен орақ суреті бейнеленген; ал "E pluribus unum" деген ұран "45 es un títere" деген сөздермен ауыстырылды, яғни испан тілінде "45-ші нөмір қуыршақ". Бұл сурет 2016 жылы президент Трампқа қарсы болған, көңілі толмаған республикашыл Чарльз Лиазотт тарапынан әзіл ретінде жасалып, таралған. Ол кейіннен оқиғаға қатысқан адамның "өте нашар білімді немесе ең шебер троль болғанын" айтты. Қай жағдайда болса да, оған риза екенін білдірді. Содан кейін ол өзінің тауарларына арналған сайтта Трамптың осы морт дизайнының алдында сөйлейтін суретін жариялады.