Кіріспе
Үндістанның мемлекеттік эмблемасы – Үндістан Республикасының ұлттық эмблемасы болып табылады және оны одақтық үкімет, көптеген штаттық үкіметтер және басқа да мемлекеттік органдар пайдаланады. Эмблема – Маурья империясы тұсында б.з.д. 280 жылы салынған ежелгі мүсін – Ашоканың Арыстан астанасының бейімделуі. Мүсін – төрт арыстан бейнеленген үш өлшемді эмблема. 1947 жылдың желтоқсанында ол Үндістан Доминионының, ал кейіннен Үндістан Республикасының эмблемасы болды. Үндістанның мемлекеттік эмблемасы – Үндістан үкіметінің ресми мөрі. Ол Үндістанның ұлттық эмблемасы ретінде қолданылады және ресми құжаттарда, валютада және паспорттарда бейнеленеді. Елтаңба 1950 жылдың 26 қаңтарында, Үндістан республика болған күні, Үндістан үкіметімен қабылданды. Ол Ашоканың Арыстан астанасына негізделген, бұл мүсін бастапқыда Гаутама Будда Дхарманы алғаш үйреткен Сарнатта орнатылған, қазір ол Үндістанның Уттар-Прадеш штатында орналасқан. Эмблемада күшті, қайратты, сенімді және адалдықты бейнелейтін бір-біріне тірескен төрт азиялық арыстан бейнеленген. Арыстандар дөңгелек абакусқа, ал абакус лотосқа орнатылған. Абакус ортасында – заңның дөңгелегі, Дхармачакра орналасқан. Дөңгелектің 24 спиральдері бар, олар адамзат өркениетінің дамуын және эволюциясын символдайды. "Сатьямева Джаяте" ("әділдік ғана жеңеді") деген ұран деванагари шрифтінде абакустың астына солдан оңға қарай жазылған. Елтаңбаның қолданылу тәртібі 2005 жылғы "Үндістан мемлекеттік эмблемасы (тиісінсіз пайдалануға тыйым салу) туралы" заңмен және 2007 жылғы "Үндістан мемлекеттік эмблемасы (пайдалану ережелері) туралы" қағидалармен реттеледі. Үндістанның мемлекеттік эмблемасын Үндістан үкіметі мен оның ведомстволары, сондай-ақ Үндістанның барлық штаттық үкіметтері мен одақтық аумақтарының әкімшіліктері пайдаланады. Жеке азаматтар да оны хат қағаздарында, визиткаларда және басқа да жеке мақсаттарда пайдалана алады, бірақ белгілі бір шектеулермен. Елтаңба Үндістанның елтаңбасы туралы заңмен қорғалған және оны тиісті рұқсатсыз пайдалану заң бойынша жазаланады.
The State Emblem of India is the national emblem of the Republic of India and is used by the union government, many state governments, and other government agencies. The emblem is an adaptation of the Lion Capital of Ashoka, an ancient sculpture dating back to 280 BCE during the Maurya Empire. The statue is a three dimensional emblem showing four
lions. It became the emblem of the Dominion of India in December 1947, and later the emblem of the Republic of India. The State Emblem of India is an official seal of the Government of India. It is used as the national emblem of India and appears on official documents, currency and passports. The emblem was adopted by the Government of India on 26 January 1950, the day that India became a republic. It is based on the Lion Capital of Ashoka, a sculpture that was originally erected at the Sarnath, a place where Gautama Buddha first taught the Dharma, now in Uttar Pradesh, India. The emblem features four Asiatic lions standing back to back, symbolizing power, courage, confidence and faith. The lions are mounted on a circular abacus and the abacus is mounted on a lotus. The wheel of the law, Dharmachakra, is in the center of the abacus. The wheel has 24 spokes, which symbolize the progress and evolution of human civilization. The motto "Satyameva Jayate" ("truth alone triumphs") is inscribed below the abacus in Devanagari script, which is written from left to right. The use of the emblem is governed by the State Emblem of India (Prohibition of Improper Use) Act, 2005 and the State Emblem of India (Regulation of Use) Rules, 2007. The State Emblem of India is used by the Government of India and its agencies, as well as by all state governments and union territory administrations in India. It is also used by private citizens in India on letterheads, business cards and other personal uses, but with certain restrictions. The emblem is protected under the Indian Emblem Act and its use without proper authority is punishable under the law.
Тарих
1947 жылғы 15 тамызда британдық үкіметтің аяқталуынан кейін, жаңа тәуелсіз Үндістан доминионы 1947 жылғы 30 желтоқсанда ресми мемлекеттік елтаңбаны қабылдады. Елтаңба Ашоканың Сарнаттағы Арыстан астанасының бейнесін, тіктөртбұрышты шеңберге енгізілген күйінде бейнелейді. Бос бұл міндетті шәкірттерінің көмегімен орындауға кірісті, олардың бірі – 21 жастағы Динанат Бхаргава еді. Бос Ашоканың Арыстан астанасын конституцияның кіріспе беттеріне қосуды қалады. Арыстанды шынайы бейнелеу үшін, ол Калькутта зообағындағы арыстандардың мінез-құлқын зерттеген Бхаргаваны таңдады. 1950 жылғы 26 қаңтарда Ашоканың Арыстан астанасының бейнесі «Сатьямева Джаяте» ұранының үстіне орналастырылып, Үндістанның мемлекеттік елтаңбасы ретінде бекітілді. Қолданылуы мен сипаттамасы
Елтаңба Үндістан үкіметінің ресми бланкісінің бөлігі болып табылады және барлық үнді валютасында да қолданылады. Ол сонымен қатар көптеген жерлерде Үндістанның ұлттық елтаңбасы ретінде танылады және үнді паспорттарында маңызды орынға ие. Елтаңбаның қолданылуы «Үндістан мемлекеттік елтаңбасы (тиісінсіз пайдалануға тыйым салу) туралы» 2005 жылғы заңмен реттеледі, ол жеке тұлғаларға немесе жеке ұйымдарға ресми хат-хабарларда елтаңбаны пайдалануға тыйым салады. Оның негізіндегі Ашока чакрасы (Ашока дөңгелегі) Үндістанның Ұлттық туының ортасында орналасқан. Нағыз Сарнат астанасында бір-біріне қарама-қарсы тұрған төрт азиялық арыстан бейнеленген, олар күштілік, батылдық, сенімділік және мақтаныштың символы болып табылады, бұл бейнелер дөңгелек тұғырға орнатылған. Төменгі бөлігінде жылқы мен бұқа, ал ортасында Дхарма чакрасы бейнеленген. Абакус жоғары рельефтегі мүсіндердің фризімен шеңберленген, олар Солтүстік Арыстаны, Батыс Аты, Оңтүстік Бұқасы және Шығыс Пілінің бейнесін көрсетеді, бұл мүсіндер арасында дөңгелектер және толық гүлдеген лотос орналасқан, ол өмірдің бастауы мен шығармашылық шабытын білдіреді. Бір құмтас блогынан қашалған, жылтыратылған астана Дхарма дөңгелегімен безендірілген. Соңында қабылданған елтаңбада тек үш арыстан көрінеді, ал төртіншісі көзден жасырылған. Дөңгелек абакустың ортасында рельефте бейнеленген, оң жағында бұқа, сол жағында шапшаң жылқы және оң және сол жақтағы Дхарма чакраларының контурлары бар. Абакустың астында жылқы мен бұқа бейнеленген. Бұқа – еңбекқорлық пен тұрақтылықты, ал жылқы – адалдық, жылдамдық және қуатты білдіреді. Абакустың астындағы қоңырау пішіндес лотос алынып тасталған. Елтаңбаның ажырамас бөлігі – деванагари шрифтімен абакустың астына жазылған ұран: Сатьямева Джаяте (әдеби мағынасы: «Тек шындық ғана жеңеді»). Бұл индуизмнің қасиетті Ведаларының соңғы бөлігі – «Мундака Упанишад» кітабынан алынған цитата.
Мемлекеттер мен одақтық аумақтардың эмблемалары
Үндістанның көптеген штаттары мен одақ аумақтары өздерінің мемлекеттік эмблемасын, мөрін немесе гербін ретінде пайдаланылатын нышанын қабылдады, ал алты штат және бес одақ аумағы ресми үкіметтік мөрі ретінде мәтіндік жазуы бар Үндістанның ұлттық эмблемасын қолданады. Үндістан Конституциясының алтыншы кестесіне сәйкес құрылған кейбір автономиялық аудандық кеңестер де ресми эмблеманы қабылдады.