Кіріспе
Электролиттік тепе-теңдік немесе су-электролиттік тепе-теңдік – организмдегі электролиттердің концентрациясының қалыптан ауытқуы. Электролиттер организмде гомеостазды сақтауда маңызды рөл атқарады. Олар жүрек және неврологиялық функцияларды реттеуге, сұйықтықтардың мөлшерін сақтауға, оттегі жеткізуге, қышқыл-негіздік тепе-теңдікке және тағы да көптеген процестерге көмектеседі. Электролиттік тепе-теңдіктің бұзылуы электролиттерді жеткіліксіз немесе артық мөлшерде қабылдау, сондай-ақ оларды жеткіліксіз немесе артық шығару нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Электролиттердің мысалдарына кальций, хлорид, магний, фосфат, калий және натрий жатады. Электролиттік бұзылыстар көптеген аурулардың дамуына қатысты және медицинада пациенттерді басқарудың маңызды бөлігі болып табылады. Бұл бұзылыстардың себептері, ауырлығы, емдеуі және салдары қозғалған электролитке байланысты айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Ең қауіпті электролиттік бұзылыстар натрий, калий немесе кальций деңгейінің қалыптан ауытқуымен байланысты. Басқа электролиттік тепе-теңдіктің бұзылулары сирек кездеседі және көбінесе маңызды электролиттік өзгерістермен бірге пайда болады. Бүйрек – сұйықтық және электролиттік тепе-теңдікті сақтаудағы ең маңызды орган, бірақ гормональды өзгерістер және физиологиялық стресс сияқты басқа факторлар да рөл атқарады.
Жалпы қызмет
Электролиттер маңызды, өйткені олар жасушалар (әсіресе жүйке, жүрек және бұлшықет жасушалары) жасушалық мембраналарындағы вольтажды сақтау үшін қолданады. Электролиттердің әртүрлі қызметтері бар, және олардың бірі – жасушалар арасында электрлік импульстарды жеткізу. Бүйректер ағзадағы өзгерістерге қарамастан, қандағы электролиттердің концентрациясын тұрақты деңгейде ұстап тұруға жұмыс істейді. Электролиттік теңсіздікті емдеуге қатысты шаралар, қандай электролиттің бұзылғанына және оның деңгейінің жоғары немесе төмен екеніне байланысты болады. Паратгормон безі кальций концентрациясының өзгеруін анықтап, паратгормон арқылы электролиттерді реттеуге жауапты.
Гиперкальциемия
Гиперкальциемия – қандағы кальцийдің концентрациясы тым жоғары болған жағдайды сипаттайды. Бұл көрсеткіш 10,5 мг/дл-ден асса, гиперкальциемия деп есептеледі. Денедегі хлордың басым бөлігі тамақ арқылы түсетін тұздан (NaCl) құралады. Хлорид асқазан қышқылының (HCl) құрамына кіреді, ол электролиттердің сіңуіне, ферменттерді белсендіруге және бактерияларды жоюға қатысады. Қандағы хлорид деңгейі организмдегі метаболизмдік бұзылуларды анықтауға көмектеседі. Әдетте, хлорид пен бикарбонат арасында кері байланыс болады, ал бикарбонат – қышқылдық-негіздік тепе-теңдікті көрсететін электролит.
Емдеу
Негізгі себепті емдеңіз, көбінесе бұл сұйықтық мөлшерін арттыруды қамтиды.
Емдеу
Негізгі себепті емдеу қажет, көбінесе бұл сұйықтықтарды ішу мөлшерін арттыруды қамтиды. Магний метаболизмді бақылауда маңызды және көптеген ферменттік реакцияларға қатысады. Нормалы деңгей 0,70–1,10 ммоль/л. Бұл 2,5 мг/дл-ден жоғары магний концентрациясымен анықталады.
Себептер
Гипермагнезиемия көбінесе бүйрек функциясы бұзылған адамдарда пайда болады. Бұл тепе-теңдіксіздік магнийі бар антацидтер немесе ішекті босатушы дәрілерді қолдану арқылы да туындауы мүмкін. Гипермагнезиемияның көптеген жағдайларын магнийі бар дәрілерді қабылдамау арқылы болдырмауға болады.
Симптомдары
Жеңіл симптомдарға құлайғандық, бетке қан құйылу, шаршау кіреді. Неврологиялық симптомдар ең көп кездесетіні, оның ішінде терең tendon рефлекстерінің төмендеуі. Ауыр симптомдарға паралич, тыныс жетіспеуі және брадикардия, жүрек тоқтауына дейін прогрессиялайды, жатады.
Емдеу
Егер бүйрек функциясы қалыпты болса, магний түсірілімін тоқтату жеткілікті. Диуретиктер зәрмен магнийдің шығарылуын күшейтуге көмектеседі. Ауыр симптомдарды қаннан тікелей магнийді алып тастау үшін диализбен емдеу мүмкін.
Гипомагнеземия
Гипомагнеземия, яғни қандағы магний деңгейінің төмендеуі, ауруханаға жатқан пациенттердің 12%-ға дейін кездесуі мүмкін. Гипомагнеземияның белгілері немесе салдары шамалы тапшылықтан кейін де пайда болуы мүмкін.
Себептер
Гипомагнезимияның басты себептері – құсу және диарея сияқты асқазан-ішек жолы арқылы болатын шығындар. Тағы бір маңызды себеп – диуретиктер, алкоголь қолдану, гиперкальциемия және генетикалық бұзылыстар салдарынан бүйректер арқылы жоғалу. Төмендеген тамақтану режимі де магний тапшылығына себеп болуы мүмкін.
Симптомдары
Гипомагнеземия көбінесе гипокалемия және гипокальциемия сияқты басқа электролиттік бұзылыстармен қатар жүреді. Осы себепті, осы басқа электролиттердің жетіспеушілігінде көрінетін симптомдардың арасында ұқсастықтар болуы мүмкін. Ауыр симптомдарына аритмия, құрысулар және тетания жатады.
Емдеу
Емдеудің алғашқы қадамы – жетіспеушіліктің асқазан-ішек жолы немесе бүйрек проблемасынан туындағанын анықтау. Симптомдары жоқ немесе минималды симптомдары бар адамдарға ауыз арқылы магний беріледі; алайда, көптеген адамдар диарея және басқа да асқазан-ішек дискомфортын сезінеді. Магнийді қабылдауға шыдамайтын немесе қабылдай алмайтын, сондай-ақ ауыр симптомдары бар адамдарға магнийді тамырға салу арқылы енгізеді. Гипомагнеземия басқа электролиттердің жетіспеушілігін қалыпқа келтіруге кедергі болуы мүмкін. Егер басқа электролиттердің жетіспеушіліктерімен байланысты болса, басқа жетіспеушіліктерді емдеу үшін магний деңгейін қалыпқа келтіру қажет болуы мүмкін.
Фосфат
Минералдарда фосфор көбінесе фосфаттар түрінде кездеседі. Фосфорға бай тағамдарға разрыхлитель, жылдам дайындалатын пудинг, мақта тұқымының кебегі, қанап тұқымы, қосымша витаминдермен байытылған сусындар, құрғатылған сарысу жатады.