Кіріспе

Кімнің бірінші соққы беретінін анықтау үшін тиыстың сырға салынуы. Крикетте, жеребе тастау – бұл қай команда капитаны матч басында соққы бере ме, әлде алаңда қорғана ма, деген шешімді қабылдау құқығын анықтау үшін тиыстың сырға салынуы. Ойын басталар алдында, әр команданың капитаны алаңды тексеріп көреді. Алаңның жағдайы мен ауа райына сүйене отырып, капитандар соңғы он бір ойыншыны іріктейді. Егер алаң жұмсақ немесе тозаңды болса, капитан көбірек спин-боулдерлерді таңдайды; егер алаң қатты болса, таңдау спиннерлердің орнына жылдам боулдерлерге басымдық береді. Ойын басталуға жарты сағат бұрын екі капитан жиналып, команда құрамын тізімдейтін парақтарды алмасады. Бұл парақта матч барысында, тек контузия болған жағдайда ауыстырылатын, әр команданың құрамы көрсетіледі. Содан кейін, төрешілердің қадағалауымен, тиыс сырға салынып, қай капитанға соққы беруді немесе алаңда қорғануды таңдау құқығы беріледі. Үй командасының капитаны тиысты лақтырады, ал қонақ командасының капитаны «сыр» немесе «қиыр» деп айтады. Жеңімпаздың бірінші соққы беру немесе алаңда қорғану туралы шешімі тактикалық тұрғыдан маңызды, сондықтан капитан шешім қабылдамас бұрын көптеген факторларды қарастырады. Ойындардың әртүрлі сипатынан туыстап, бір күндік крикетте тест-крикетке қарағанда екінші болып соққы беру жиі кездеседі, себебі төртінші иннингте соққы беру жағдайы қиын. Төрешінің ойынды бастау туралы хабарламасы матчтың ресми түрде басталуын білдіреді. Егер жеребе тасталғаннан кейін матч тоқтатылса, ол өткізілген матч ретінде есептеледі және ресми статистикалық тізімдерге енгізіледі. Егер матч жеребе тастау алдында тоқтатылса, ол өткізілмеген матч деп саналады және есепке алынбайды. Жерабе тастау, мысалы, нашар ауа райы салдарынан кейінгі күшке жылдырылуы мүмкін. Тест-матчтарында тиыстың сырға салынуының дәстүрлі әдісі 1877 жылғы алғашқы тест-матчтан бері 141 жыл бойы қолданылып келеді.

Тәңкә лақтырудан бас тарту

2018 жылы Халықаралық крикет кеңесі (ICC) тестілік крикет матчтарында дәстүрлі монета лақтыруды жоюды ұсынды, себебі ұзақ форматтағы ойындарда алаң жағдайын өздеріне қолайлы ету үшін үй иесі елдер сынға ұшыраған және кейде кінәлі деп табылған. ICC оның орнына, сапардағы (қонақ) командаға бірінші соққы беру немесе бірінші алаңға шығу құқығы берілсін деп ұсынды. ICC бұл 2019 жылы Австралия мен Англия арасындағы «Ашес» сериясында іске асырылатынын хабарлады, бұл Австралияға (сапардағы командаға) бірінші соққы беру немесе бірінші алаңға шығудың салыстырмалы артықшылығын береді. 2018 жылдың мамыр айында өткен ICC комитетінің мәжілісінде ICC тесттік крикетте монета лақтырудың дәстүрлі әдісі сақталады деп мәлімдеді, өйткені ол спорттың «ажырамас бөлігі» және сонымен қатар «ойынның барысын құрайтын маңызды элемент». 2016 мен 2019 жылдар аралығында Англия округтік чемпионатында міндетті жеребе болмады, сапардағы команда бірінші алаңға шығу мүмкіндігіне ие болды. Егер сапардағы команда бірінші алаңға шығудан бас тартса, жеребе тастау әдеттегідей өтті. Австралиядағы 2018–19 жылғы Биг-Бэш лигасы маусымында монета лақтырудың орнына «беті мен сырты» қолданылды.

Алдымен соққы беру

Егер команда алаңның жағдайына көзі жетпесе немесе қауіпсіздік үшін ойнағысы келсе, көбінесе бірінші болып соғады. Егер қарсы команданың боулингі күшті болса, бірінші болып соғу әдетте жақсы шешім саналады. Кейде ойын барысында алаңның жағдайы нашарлап, соғу қиындауы мүмкін, әсіресе спин боулингіне қарсы. Бірінші болып соғудың тағы бір артықшылығы – соққы соққан команда екінші командаға қуып жететін мақсатты белгілейді. Бұл екінші команданың ойыншыларына қысым түсіріп, оларға қиындықтар тудыруы мүмкін.

Екінші соққы

Капитан команданың кез келген есепті қуып жете алатынына сенімді болса, екінші болып соққы беруді таңдайды. Мақсат белгілі болғаннан кейін команда жеңіске жеткізе алатын есепті орнату туралы уайымдамайды. Команда қарсыластың есебін төмендетіп, содан кейін нысананы табысты қуып жету үшін жақсы ойнауы керек. Егер жасырған жер нашарламаса, екінші болып соққы беру әдетте артық. Екінші болып соққы берудің тағы бір артықшылығы – жарық астында өтетін бір күндік халықаралық ойындарда. Кейбір стадиондарда крикет добы алаңда көп мөлшерде ылғал жинайды. Бұл ойыншылардың добын жақсы ұстамауына себеп болады. Ылғалды допты айналдыру және қисайту қиын. Допты ұстаудағы қиындықтар сонымен қатар, ойыншының дәлдігін азайтуы мүмкін, бұл соққы берушілерге дұрыс емес берулерді ұруға мүмкіндік береді.

Тарих

1744 жылы жарияланған алғашқы заңдар жинағында жеребе ұтқан команда алаңның қай бөлігінде ойнайтынын және бірінші соққыны кімнің беруін таңдауға құқылы болған. 1774 жылғы заңдар жинағында бұл өзгертілді, енді қонақ команда алаңды және бірінші соққыны беруді таңдауға ие болды. Шамамен 1809 жылға қарай қазіргі қолданыстағы тәртіп қалыптасты, алаңды таңдау төрешілерге жүктелді, ал жеребе қандай команданың бірінші соққы беруге құқылы екенін анықтады.