Кіріспе

Бір өндіріс кезеңінде жасалған көп жіпті тігіс. Оверлок – бір немесе екі матаның шетін тігіп, жиектейтін немесе тігістерін жасайтын тігіс түрі. Әдетте, оверлок машинасы матаны тігіп өтетін кезінде шеттерін кесіп тастайды (Солтүстік Америкада мұндай машиналар "сержер" деп аталады), бірақ кейбіреулері кескішсіз де жасалады. Автоматтандырылған кескіштердің болуы оверлок машиналарына дайын тігістерді оңай және жылдам жасауға мүмкіндік береді. Оверлок машинасы лок тігін машинасынан өзгешелігі, ол матаның шетін қамтитын жіп иірімдерін жасау үшін бірнеше жіп орамдарымен жұмыс істейтін иірімдерді пайдаланады. Оверлок машиналары әдетте жоғары жылдамдықпен, 1000-9000 айналым/мин жылдамдықта жұмыс істейді, және олардың көпшілігі өнеркәсіпте әртүрлі маталар мен өнімдердің жиегін, шетін тігу үшін қолданылады. Оверлок тігістері өте әмбебап, оларды безендіру, нығайту немесе конструкция үшін пайдалануға болады. Оверлок жасау "жиектеу", "мероуинг" немесе "серджинг" деп те аталады. "Серджинг" техникалық түрде кескішпен оверлок жасауды білдірсе де, практикада бұл төрт термин бір-бірін алмастырып қолданылады.

Тарих

Оверлок тігісін 1881 жылы Мерроу машиналар компаниясы ойлап тапты. 1838 жылы Коннектикут штатында құрылған тоқыма фабрикасының иесі Дж. Макенс Мерроу және оның ұлы Джозеф Мерроу фабриканың жұмысында қолданылатын бірқатар технологиялық жетістіктерді жасады. Мерроудың алғашқы патенты – ілмекті тігуге арналған машина, ал Мерроу машиналар компаниясы әлі күнге дейін осы түпнұсқалық модельге негізделген ілмекті тігу машиналарына шығарады. Бұл технология 1889 жылы Джозеф Мерроу патент алған оверлок машинасының әзірленуіне бастапқы нүкте болды. Стандартты тігістен айырмашылығы, оверлок тігіс машиналары бұранданы пайдаланбай, инеге жіпті өткізу үшін иірмелерді (луперлерді) қолданады, бұл ілмекті тігуге ұқсас. Мерроудың үш жіпті үстіне тігілетін түпнұсқалық машинасы – қазіргі заманғы оверлок машиналарының алдағысы болып табылады. Уақыт өте келе, Мерроу машиналар компаниясы екі және төрт жіпті машиналар, бір жіпті біріктірілген тігіс және кескішсіз жиекке арналған машина сияқты әртүрлі оверлок тігістерін жасау үшін жаңа машиналарды жобалауға бастамашылық етті. 1905 жылы Уиллкокс пен Гиббс компаниялары мен Мерроу машиналар компаниясы арасындағы сот ісі оверлок тігісінің алғашқы механикалық дамуына қатысты меншік құқықтарды Мерроу машиналар компаниясына бекітті. ХХ ғасырдың басында АҚШ-тың Коннектикут және Нью-Йорк штаттары тоқыма өндірісі мен машина жасау орталықтары болды. Осының салдарынан, көптеген оверлок машиналары компаниялары АҚШ-тың солтүстік-шығысында құрылды. 1964 жылы бірнеше инженерлер мен менеджерлер жапондық өндірушіде қазіргі уақытта өндіріліп жатқан өнеркәсіптік сергерді үйде пайдалануға арналған кішкентай, жеңіл модель ретінде қайта жобалады. Олар өз ұсыныстарын жұмыс берушілеріне ұсынды, бірақ қабылданбағаннан кейін жұмыстан шығып, Juki корпорациясын құрды. Tacony Corporation негізін қалаушы Ник Такони Америка Құрама Штаттары нарығына оверлок тігісін жасауға арналған машинаны ("baby lock" деп аталды) енгізді. Бұл тігіншілерге өнеркәсіптік киім өндірушілер сияқты жоғары сапалы тігістермен киімдерді жасауға мүмкіндік берді.

Терминология

АҚШ-та "overlocker" термині көбінесе "serger" терминімен ауыстырылды. Дегенмен, әлемнің басқа аймақтарында, мысалы, Австралия және Ұлыбританияда "overlocker" термині әлі де қолданылады.

Түрлері

Оверлок тігістер бірнеше тәсілмен жіктеледі. Ең негізгі жіктелу – тігісте қолданылатын жіптердің санына қарай жасалады. Өнеркәсіптік оверлок машиналары көбінесе 1, 2, 3, 4 немесе 5 жіптік конструкцияларда шығарылады. Бұл конструкциялардың әрқайсысының өзіндік қолданысы мен пайдасы бар:

1 жіп: Тоқыма бұйымдарын аяқтау үшін мата бөліктерін бірінен соң бірі тігу немесе «бүтін тігу». 2 жіп: Шеттеу және тігу, әсіресе тоқыма және тоқу маталарында, тігіс шеттерін өңдеу, флэтлок тігістерін жасау, эластика мен кружевканы іш киімге тігу және қысқару. Бұл – ең көп таралған оверлок тігісінің түрі. 3 жіп: Пинтук тігу, тар орамды жиектер жасау, мата шеттерін өңдеу, декоративтік шеттеу және тоқыма немесе тоқу маталарын тігу. 4 жіп: Декоративтік шеттеу және аяқтау, жоғары кернеуге ұшырайтын жерлерді тігу, икемділігін сақтай отырып, қосымша беріктік беретін жалған қауіпсіздік тігістерін жасау. 5 жіп: Киім өндірісінде екі инелі қауіпсіздік тігістері өте мықты тігіс жасауға мүмкіндік береді. Екі және үш жіптік конструкциялар «Мерроу» машиналар компаниясының атымен «мерроу» деп те аталады. Оверлок тігістерінің түрлеріне қосымша айнымалылар – тігіс эксцентригі және тігіс ені. Тігіс эксцентригі бір дюймге неше тігіс сыятынын көрсетеді, ол реттеледі және бір машинада кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Әртүрлі тігіс эксцентригі аз немесе көп тығыз және берік көрінетін шеттерді жасауға мүмкіндік береді. Тігіс ені – мата шетінен бастап тігістің қаншалықты кең екенін көрсетеді. Жеңіл маталарға жұлудың алдын алу үшін көбінесе кеңірек тігіс қажет. Тігіс түрлеріне қосымша өзгеріс енгізу үшін дифференциалдық тасымалдау мүмкіндігі бар, ол тасымалдау жылдамдығын реттеуге мүмкіндік береді; артық жылдам тасымалдау жиегі бұрышталған немесе «салат жапырағы» әсерін тудырады. Соңында, кейбір мерроу машиналарында мата шетін тігіске орап, беріктігін арттыруға арналған бөліктер болады.

Құрылу

Ине матаға енгенде, ине артындағы жіпте тізім пайда болады. Ине төмен қарай қозғалысын жалғастырғанда, төменгі иірме солдан оңға қарай қозғала бастайды. Төменгі иірменің ұшы ине артынан өтіп, ине артында пайда болған жіптің тізімінен өтеді. Төменгі иірме сержердің оң жағына қарай қозғала береді. Ол қозғалғанда, төменгі жіп ине жібі арқылы жүреді. Төменгі иірме солдан оңға қарай қозғалғанда, жоғарғы иірме оңнан солға қарай жылжиды. Жоғарғы иірменің ұшы төменгі иірме артынан өтіп, төменгі иірме жібі мен ине жібін ұстайды. Төменгі иірме енді сол жаққа қарай қозғала бастайды. Жоғарғы иірме солға қарай жылжуын жалғастыра отырып, төменгі иірме жібі мен ине жібін бекітеді. Ине қайтадан төмен қарай қозғала бастап, жоғарғы иірме артынан өтіп, жоғарғы иірме жібін жақындатады (ине металл мен жіптің арасымен өтеді). Осымен тігіс жасалуы аяқталып, тігіс циклі қайта басталады.