Кіріспе
Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардағы британдық армия офицері, генерал-лейтенант Артур Эрнест Персиваль (26 желтоқсан 1887 – 31 қаңтар 1966) – британдық армияның жоғары шенді офицері. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті және соғыстар арасындағы кезеңде сәтті әскери мансап жасады, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстағы жеңілісімен танымал болды, ол Жапонның Малайя кампаниясы мен одан кейінгі Сингапур шайқасында Британ империясының күштеріне басшылық етті. Персивалдың жапон императорлық армиясына қарсы бас иесі – британдық әскери тарихындағы ең ірі бас иесі – Британияның Шығыс Азиядағы империялық держава ретіндегі беделін түсірді. Оның жақтастары, мысалы сэр Джон Смит, Малайяның қорғанысын жеткілікті қаржыландырмауы және Малайядағы империя армиясының тәжірибесіздігі мен нашар жарақтанғаны, Персивалдың басшылығы емес, кінәлі екенін айтты.
Lieutenant General Arthur Ernest Percival, (26 December 1887 – 31 January 1966) was a senior British Army officer. He saw service in the First World War and built a successful military career during the interwar period but is most noted for his defeat in the Second World War, when he commanded British Empire forces during the Japanese Malayan Campaign and the subsequent Battle of Singapore. Percival's surrender to the invading Imperial Japanese Army force, the largest surrender in British military history, undermined Britain's prestige as an imperial power in East Asia. His defenders, such as Sir John Smyth, have argued that under funding of Malaya's defences and the inexperienced, under equipped nature of the Empire army in Malaya, not Percival's leadership, were ultimately to blame.
Балалық шағы мен еңбекке орналасуы
Артур Эрнест Персиваль 1887 жылғы 26 желтоқсанда Англияның Гертфордшир графтығындағы Бантингфорд қаласының жанындағы Аспенден лоджасында Альфред Реджинальд пен Эдит Персивальдың (қызметтес аты – Миллер) екінші ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Хамельс Парк иелігінің жер агенті болған, ал анасы Ланкашир мақташыларының отбасынан шыққан. 1891 жылға қарай отбасы жақын орналасқан Тундриджде, Поулс-Лейн көшесіндегі "Спрайнджвелл" үйінде тұрған, ал әкесі 1891 жылғы халық санағында "Жер агенті" деп тіркелген. Бірақ бұл Хамельс Паркіне, немесе Э. С. Ханбериге тиесілі Поулс иелігіне (қазіргі "Хенбери Манор") қатысты ма, ол "Спрайнджвелл" үйімен іргелес орналасқан. Персиваль бастапқыда Бенгеода оқыды. Содан кейін 1901 жылы ол академиялық жағынан табысқа жеткен ағасымен бірге Рагби колледжіне жіберілді, онда мектеп үйінде интернатта оқыды. Ол грек және латын тілдерін оқыған, бірақ бір мұғалім оны "классиканы жақсы меңгермеген" деп сипаттаған. Персиваль 1906 жылы бітіргенде алған жалғыз білімі – жоғары мектеп аттестаты болды. Ол крикет, теннис ойнап, кросс-кантриде жүгіріп, спортта жақсы жетістіктерге қол жеткізді. Сондай-ақ мектептің ерікті атқыштар корпусында старшина болды. Дегенмен, оның әскери мансабы салыстырмалы түрде кеш басталды: ол Юнгсбери мылтық клубының мүшесі болғанымен, 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Лондондағы Naylor, Benzon & Company Limited темір кен саудагерлері фирмасында кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді.
Әскерге шақыру және Бірінші дүниежүзілік соғыс
Персиваль 26 жасында соғыс басталған күні Сот үйлерінің офицерлік дайындық корпусына қарапайым сарбаз ретінде қабылданып, бес апталық базалық жаттығудан кейін уақытша екінші лейтенантқа дейін көтерілді. Соғыс аяқталғанда оның бірге қызмет еткен үштен бірі қаза тапты. Қараша айына қарай Персиваль капитандыққа жетті. Келесі жылы ол жаңа құрылған Бедфордшир полкінің 7-ші (қызметтік) батальонымен Францияға жіберілді (кейін Бедфордшир және Гертфордшир полкі).
Персиваль 1916 жылғы қазан айында ауруханада жарақаттарынан жазылып жатқанда Ессекс полкінің капитаны лауазымына тұрақты түрде тағайындалды. Ол бастапқы полкінде уақытша майор болып тағайындалды. 1917 жылы ол уақытша подполковник шенімен батальон командирі болды. Германияның көктемгі шабуылы кезінде Персиваль француз артиллерия бөлімін тұтқындалудан сақтап қалған қарсы шабуылға жетекшілік етті, осының нәтижесінде «Круа-де-Герр» орденімен марапатталды. 1918 жылғы мамыр айында ол қысқа мерзімге 54-ші бригаданың командирі қызметін атқарды. Ол майор шеніне көтеріліп, «Еңбегі үшін орден» (DSO) орденімен марапатталды, оның мақтау қағазында былай делінген:
Ол 1918 жылғы 11 қарашада Германиямен жасалған келісімнің нәтижесінде аяқталған соғысты құрметті сарбаз ретінде, «өте тиімді» деп сипатталып аяқтады және Штаб колледжіне ұсынылды.
Ресей
Персивалдың оқуы 1919 жылы Ресей азамат соғысының Солтүстік Ресей жорығы кезінде Британ әскери миссиясының Архангель тобында қызмет етуге ерікті болғандықтан кейінге шегерілді. 45-ші Корольдік фузилер полкінің орынбасары ретінде, ол тамыз айында Двина өзені бойындағы Городок операциясында 400 Қызыл Армия әскерін тұтқынға алғандығы үшін DSO орденіне қосымша таға алды. Мақтау қағазында былай делінген:
«1919 жылғы 9-10 тамызда ол үлкен батырлық пен шеберлікпен Городок колоннасына басшылық етті, және осы колоннаның табысының арқасында Двинаның оң жағалауындағы күштер өздерінің барлық мақсаттарына қол жеткізе алды. Сельменгадан Городокқа жасалған қарсы шабуыл кезінде ол өзінің әскерін тамаша басқарды. Жау үлкен шығынмен кері шегінді, 400 тұтқынды біздің қолымызда қалдырды.»
Ирландияның тәуелсіздік соғысы
1920 жылы Персиваль Ирландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде Ирландия Республикалық армиясына (ИРА) қарсы күресті, бастапқыда рота командирі, кейін Эссекс полкінің 1-ші батальонының барлау офицері ретінде Корк округіндегі Бандон мен Кинсальда. Персиваль белсенді партизанға қарсы күрескен, барлау жинау қабілетімен және велосипедтегі «Қозғалмалы колонналар» құруымен көзге түсті. Ол соғыс тұтқындарына қатыгездікпен және азаптаумен, оның ішінде мылтық саптамасымен басына соққы беру, тырнақтарды қыспақпен жұлып алу және денеге темекі күйдіру арқылы танымал болды. Бұл айыптамалар тұтқындардың куәліктерімен расталды. Персиваль сол кезде Ирландиядағы британдық қолбасшылардың ең жек көрілетінінің бірі болды және үш қастандықтан аман қалды. 1920 жылғы шілдеде Бандон шіркеуінің сыртында Корольдік Ирландия констеблуар (RIC) сержантын ИРА өлтіргеннен кейін Персиваль ИРА-ның 3-ші Корк бригадасының командирі Том Хейлсті және бригаданың квартирмейстері Патрик Хартті тұтқындады, осының нәтижесінде ол Британ империясының офицері (OBE) атағына ие болды. Екі тұтқын да кейіннен ұрып-сапалап, азаптағанын айтты. Хейлстің аяқ бөлігіне қыспақ қолданылып, тырнақтары жұлып алынған. Харт ми травмасынан зардап шегіп, 1925 жылы психиатриялық ауруханада қайтыс болды. Дублин қамалындағы британдық барлау басшысы және кейін британдық фашист болған Орманд Винтер, Хейлстің ақпарат беруші болғанын және жазасын жеңілдету үшін ИРА мүшелерінің есімдерін беру үшін оқиғаны ойлап тапқанын мәлімдеді. 1921 жылғы 4 ақпанда Бандон мен Килбриттен аралығындағы аумақты әскери шабуылдаған кезде Персиваль лейтенант Патрик Кроулиді атып өлтірді. Апендициттен емделіп жатқан Кроули Мэрибородағы үйден қашуға тырысқанда, Персиваль оны жаяу қуды да арқасынан атып өлтірді. Кейін ИРА командирі Том Барри Персивальдың «Ирландиядағы барлық британдық офицерлердің арасында ең қатыгез антиирландтық» екенін айтты. Дэвид Ллойд Джордж пен Уинстон Черчилль 1921 жылы Персивальмен кездесті, ол ағылшын-ирланд соғысы бойынша сарапшы куәгер ретінде шақырылған тергеуге қатысты. Персиваль кейін Ирландиядағы тәжірибесі туралы бірнеше лекция оқыды, онда ол күтпеген шабуылдардың, барлау жинаудың, қауіпсіздікті сақтаудың және қауіпсіздік күштері арасындағы ынтымақтастықтың маңыздылығын атап өтті. Тарихшы Дж. Б. Э. Хитл жазғандай, Ирландиядағы барлық британдық офицерлердің ішінде «Персиваль ИРА тұтқындарына, күдіктілерге және бейкүнә азаматтарға қатысты зорлық-зомбылық және садистік мінез-құлқымен ерекшеленді. Ол сондай-ақ жазалау шараларына қатысты, ИРА шабуылдарына жауап ретінде фермалар мен кәсіпорындарды өртеп жақты. Алайда, Персивальдің өмірбаяуын жазған Клиффорд Кинвиг оны «халықтың рухын және ИРА ұйымын жоюға тырысқандықтан» республикалық пропагандамен әділетсіз жамандағанын айтады.
Қызметкерлер штабының қызметкері
Персиваль 1923-1924 жылдары Камберлидегі штаб колледжінде оқыды, оның командирі генерал-майор Эдмунд Айронсайд болды. Колледжде оған Дж. Ф. С. Фуллер сабақ берді, ол жиырма бес жылдан кейін оның «Малайядағы соғыс» кітабына аздаған қолдау білдірген сыншылардың бірі болды. Ол өзінің ұстаздарына жақсы әсер етті, олар оны үдемелі түрде жоғарылатуға лайық сегіз студенттің бірі деп таңдады, ал оның әріптес студенттері оның крикет ойындағы шеберлігіне қызығушылық танытты. Шешир полкінің майоры болып тағайындалғаннан кейін, ол Батыс Африкадағы Корольдік Батыс Африка шекаралық күштерінің Нигерия полкінде штаб офицері ретінде төрт жыл қызмет етті. 1929 жылы ол подполковник шеніне жоғарылатылды. 1930 жылы Персиваль Гринвичтегі Корольдік теңіз колледжінде бір жыл оқыды. 1931 жылдан 1932 жылға дейін Персиваль 2-дәрежелі Бас штаб офицері және Штаб колледжінің оқытушысы болды. Колледждің коменданты сол кезде генерал-майор сэр Джон Дилл болды, ол келесі он жыл бойы Персивальдың ұстазы болды және оның мансабының өсуіне көмектесті. Дилл Персивальды перспективті офицер деп есептеді және «оның ерекше қабілеті, кең әскери білімі, дұрыс шешімдер қабылдауы және өте жылдам және нақты жұмыс істеуі бар» деп жазды, бірақ «оның өте әсерлі келбеті жоқ, сондықтан алғашқы кездесуде оның құндылығын толық бағалай алмауы мүмкін» деп қосты. Диллдің қолдауымен Персиваль 1932 жылдан 1936 жылға дейін Чешир полкінің 2-ші батальонына қолбасшы болып тағайындалды, бастапқыда Мальтада. 1935 жылы ол Лондондағы Императорлық қорғаныс колледжіне оқуға түсті. 1938 жылға дейін ол Малайяда 1-дәрежелі Бас штаб офицері, генерал Доббидің штаб бастығы, Малайядағы Бас офицер болып қызмет етті. Осы уақыт ішінде ол Сингапурдың енді оқшауланған бекініс емес екенін түсінді. Ол жапондықтардың Таиландқа қону мүмкіндігін қарастырды, «Малайяны артқы есіктен тонау» және Сингапурға солтүстіктен шабуыл жасау мүмкіндігін бағалау жүргізді, бұл туралы ақпарат Соғыс кеңсесіне жіберілді, ал Персиваль кейіннен бұл жоспардың 1941 жылы жапондықтар ұстанған жоспарға ұқсас болғанын сезінді. Ол сондай-ақ Доббидің Оңтүстік Джохордағы бекініс құрылысы жоспарына қолдау көрсетті. 1938 жылдың наурыз айында Персиваль Ұлыбританияға оралды және (уақытша) Алдершот командалығы Бас штабында бригадир болып тағайындалды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Персиваль 1939 жылдан 1940 жылға дейін генерал Дилл басқаратын I корпустың штаб-бригадалық генералы болып тағайындалды. Кейін ол генерал-майор дәрежесіне көтерілді және 1940 жылдың ақпан айында қысқа мерзімге 43-ші (Уэссекс) жаяу әскер дивизиясының командирі болды. 1940 жылы ол Соғыс министрлігінде Императорлық Бас штабтың көмекші бастығы қызметін атқарды, бірақ Дюнкерк эвакуациясынан кейін жедел басқаруға ауысуды сұрады. 44-ші (Home Counties) дивизиясына қолбасшылық тағайындалған ол 9 ай бойы 62 мильдік (100 км) ағылшын жағалауын жаудан қорғауды ұйымдастырды. 1941 жылы Корольдің туған күні құрметіне Бат орденінің серігі (CB) атағымен марапатталды.
Персивалдың Сингапурдың осал екендігіне алғашқы бағасы
1936 жылы генерал-майор Уильям Добби, сол кездегі Малайядағы Бас қолбасшы, жапондықтардың Сингапурға шабуыл жасау үшін алдыңғы базаларды құруына жол бермеу үшін материктік Малайяда қосымша күштер қажет пе екенін анықтау үшін сауал қойған. Персивал, сол кездегі штаб бастығы, жапондықтардың қалай шабуылдау мүмкін екенін тактикалық тұрғыдан бағалау жұмысын жүктеген. 1937 жылдың соңында оның талдауы солтүстік Малайяның шешуші шайқас алаңы болуы мүмкін екенін көрсетті. Жапондықтар Таиланд пен Малайяның шығыс жағалауындағы қону орындарын басып алып, әуежайларды иелену және әуеде басымдыққа қол жеткізуі мүмкін. Бұл Жахордағы байланыс желілерін бұзу және Солтүстік Борнеодағы тағы бір маңызды базаны салуға жағдай жасау үшін жапондықтардың түсуіне әкелуі мүмкін. Солтүстік Борнеодан Сингапурдың шығысына, әсіресе Чанги аймағына қарсы соңғы теңіз және әуе шабуылы басталуы мүмкін.
Бас офицердің қолбасшысы (малайя)
1941 жылдың сәуір айында Персиваль генерал-лейтенант лауазымына көтеріліп, Малайяның Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Бұл оған маңызды бір қадам болды, өйткені ол әскери корпусқа бұрын басшылық етпегенімен, онда тәжірибесі болған. Ол Ұлыбританиядан «Сандерленд» ұшақ қайығымен шығып, Гибралтар, Мальта, Александрия (Англия-Ирак соғысы салдарынан кешіккен), Басра, Карачи және Рангун арқылы екі аптаға созылған, бірнеше кезеңнен тұратын ұшу сапарына шықты. Рангунға келген соң, оны RAF көлігі күтіп алды. Персиваль келгеннен кейін тәжірибесіз армиясын жаттықтыруға кірісті; оның үнді әскерлері әсіресе жаңа болды, көптеген тәжірибелі офицерлері үнді армиясының кеңеюіне байланысты жаңа бөлімдер құруға жұмылдырылған. RAF ұшақтарының жетіспеушілігін жою үшін коммерциялық авиацияға немесе ерікті әуе күштеріне сүйенген ол түбіртек аралды аралап, Джитра маңында қорғаныс құрылыстарын салуға шақырды. Персиваль бекіткен «Малайядағы тактикалық ескертулер» атты оқу құралы барлық бөлімдерге таратылды. 1941 жылдың шілдесінде жапондықтар Оңтүстік Индоқытайды басып алғаннан кейін Ұлыбритания, АҚШ және Нидерланды экономикалық санкциялар салды, жапондық қаржы активтерін тоңазытты және Жапонияны мұнай, қалайы және каучуктан айырды. Санкциялардың мақсаты – Жапонияны Қытайдағы әрекеттерінен бас тартуға мәжбүр ету болды, бірақ жапон үкіметі Еуропалық елдерден Оңтүстік-Шығыс Азияның ресурстарын күшпен басып алуды жоспарлады. Жапондық әскери-теңіз күштері мен армиясы жұмылдырылды, бірақ сол кезде салқын соғыстың шиеленісті жағдайы сақталды. Ұлыбритания Достастығының күшейткіштері Малайяға келіп түсуде болды. 2 желтоқсанда «HMS Prince of Wales» және «HMS Repulse» эсминецтердің сүйемелдеуімен Сингапурге келді, бұл Сингапурдегі әскери флоттың тұңғыш рет орналасуы болды. (Оларға әуеден қорғау үшін әуе кемесі де бірге келуі керек еді, бірақ ол Кариб теңізінде жағаға отырған.) Келесі күні контр-адмирал Спунер, жаңадан келген Шығыс флотының Бас қолбасшысы адмирал сэр Том Филлипс және Персиваль қатысқан кешкі ас ұйымдастырды.
Тұтқындық
Персиваль өзі қысқа уақытқа Чанги түрмесінде тұтқынға алынды, онда "жеңілген GOC-тің жеті бригадирмен, полковникпен, оның ADC-сімен және аспаздық сержантымен бірге тұратын үйленген пәтердің сыртында, қолын басына тіреп отырғанын көруге болады. Ол азақ адамдармен сезімдері туралы сөйлесіп, кең аумақты сағаттап аралап, соғыстың нәтижесі мен қалай болуға тиіс екені туралы ойланып жүрді". Тәртіпті жақсарту ниетімен, ол штабтық қызметтермен толықтырылған Малайя командованиесін қайта құрды және әріптес тұтқындарына Франция шайқасы туралы лекциялар оқуға көмектесті. 1942 жылдың тамызында Персиваль және полковник шенінен жоғары британдық тұтқындардың барлығы Сингапурдан шығарылды. Біріншіде ол Формозада, содан кейін Маньчжурияға жіберілді, онда ол американдық генерал Джонатан Уэйнрайт сияқты бірнеше ондаған VIP тұтқындармен бірге Хсян қаласының жанындағы әскери тұтқын лагерінде ұсталды, бұл Мұкденнен солтүстік-шығысқа қарай шамамен 100 миль (161 км) қашықтықта орналасқан. Соғыс аяқталуға жақын, OSS тобы тұтқындарды Хсяннан шығарды. Персиваль Уэйнрайтпен бірге 1945 жылдың 2 қыркүйегінде Токио шығанағындағы «Миссури» кемесінде генерал Дуглас Макартур жапондықтардың капитуляциясын бекіткен кезде оның тікелей артында тұрды. Содан кейін Макартур Персивальға келісімге қол қойған қаламды сыйлады. Персиваль мен Уэйнрайт Филиппинге бірге оралып, онда жапон армиясының капитуляциясын көрді, оған тағдырдың ирониясы ретінде генерал Ямашита басшылық етіп тұрды. Ямашита бұрынғы тұтқынын рәсімде көріп, қысқа ғана уақытқа таң қалды; бұл жолы Персиваль Сингапурдағы тұтқындарға жасалған қатыгездікке ашуланып, Ямашитамен қолдасудан бас тартты. Персивальдың Букит Тимаға бара жатқан тобымен бірге алып жүрген ту да осы оқиғаға куә болды, ол жапондықтар Сингапурды Лорд Луи Маунтбеттенге ресми түрде тапсырған кезде желбіреп тұрды.
Кейінгі өмірі
Персиваль 1945 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияға Соғыс кеңсесінде өзінің хабарламасын жазу үшін оралды, бірақ оны Ұлыбритания үкіметі қайта қарады және тек 1948 жылы жариялады. 1946 жылы генерал-лейтенант құрметті шенімен, бірақ генерал-майор шенінің зейнетақысымен әскерден зейнетке шықты. Содан кейін ол Гертфордшир графтығымен байланысты қызметтер атқарды, Видфордтағы Буллардс тұрақты мекені болды: ол 1949 жылдан 1954 жылға дейін 479-шы (Гертфордширлік атты әскер) ауыр зениттік артиллериялық полкінің құрметті полковнигі, Корольдік артиллерия (Т. А.) болды және 1951 жылы Гертфордширдің лейтенант орынбасары болып қызмет етті. Ол Чешир полкімен байланысын жалғастырды, 1950 және 1955 жылдар аралығында Чешир полкінің полковнигі болып тағайындалды; оның ұлы, бригадалық Джеймс Персиваль 1992 және 1999 жылдар аралығында полк полковнигі болды. Персиваль жапон тұтқынында өткізген уақыты үшін құрметке ие болды. Қиыр Шығыс әскери тұтқындары қауымдастығының (FEPOW) өмірлік президенті ретінде ол өз әріптестері үшін өтемақы алуға ұмтылды, соңында осы мақсат үшін жапон активтерінен 5 миллион фунт стерлингтік қаражат алуға көмектесті. Бұл қаражат Персиваль төрағалық еткен FEPOW Welfare Trust қоры арқылы бөлістірілді. Ол 1957 жылы шыққан «Квай өзеніндегі көпір» фильміне қарсы наразылық акциясын ұйымдастырды, нәтижесінде фильмнің көркем туынды екендігі туралы экранға хабарлама қосылды. Ол сондай-ақ Гертфордширдегі Британдық Қызыл Крестінің президенті болып жұмыс істеді және 1964 жылы Әулие Иоаннның құрметті орденінің офицері атанды. Персиваль 1966 жылдың 31 қаңтарында 78 жасында Вестминстердегі Бомонт көшесіндегі Король Эдуард VII офицерлер ауруханасында қайтыс болды және Гертфордширдегі Видфорд шіркеуінің маңында жерленді.
Отбасы
1927 жылы 27 шілдеде Персиваль Маргарет Элизабет "Бетти" Макгрегор Грирге Бромптондағы Киелі Үштік шіркеуінде үйленді. Ол Солтүстік Ирландияның Тайрон графтығынан шыққан, зығыр саудасымен айналысқан протестант Томас Макгрегор Грирдің қызы болды, ол Таллилаган Манорында тұрған. Олар Ирландиядағы қызмет барысында танысқан, бірақ Персивальдың ұсыныс жасауына бірнеше жыл уақыт кетті. Олардың екі баласы болды. Гринвичте Доринда Марджери дүниеге келді және кейіннен леди Данлит атанды. Олардың ұлы Альфред Джеймс Макгрегор Сингапурда туды және Ұлыбритания армиясында қызмет етті.