Кіріспе

Жолдан тыс көлік

Дюналық баги (немесе жағажай багиі) – үлкен дөңгелектері мен кең тіректері бар, құм төбелерде, жағажайларда, жолдан тыс жерлерде немесе шөлде демалыс үшін арналған ойын-сауық көлігі. Оның дизайны көбінесе төбесі жоқ, ал қозғалтқышы арт жағында орналасқан болады. Дюналық багиді қолданыстағы көлікті өзгерту арқылы немесе жаңадан құрастыру арқылы жасауға болады.

Дизайн

Дюналық арбалар көбінесе қолданыстағы жол көлігін өңдеу арқылы жасалады, ал құмдық шаналар бастапқыдан-ақ тапсырыс бойынша құрастырылатын көлік ретінде салынады.

Қабыққұйрықты арбалар

Артқы қозғалтқышты қолданыстағы көліктің шассиіне салынған құм арабалары үшін Volkswagen Beetle көбінесе негіз ретінде пайдаланылды, бірақ Corvair және Renault Dauphine сияқты басқа артқы қозғалтқышты автомобильдерден де түрлендірулер жасалды. Модельді «Буга» деп атайды, бұл атау «баги» терминіне ішінара әсер етті. Beetle платформасының шассиі артқы қозғалтқыш орналасуының жақсырақ сүйреуге ие болуы, ауамен салқындатылатын қозғалтқыштың сумен салқындатылатын қозғалтқышқа қарағанда күрделілігі мен істен шығу қаупінің аздығы, сондай-ақ Beetle-дің алдыңғы бұралу сырғаларының арзан, берік және жүріс биіктігін өзгертуге өте оңай болуы себебінен таңдалды. Бұған қоса, қосалқы бөлшектер мен донорлық көліктер де арзан және оңай қолжетімді болды. Алғашқы құм арабаларында кузов болмады немесе EMPI Sportsters сияқты металлдан жасалған жекешеленген кузовтар болды, бірақ 1960 жылдары дамыған шыны талшықты (fiberglass) кузовтар қазіргі заманғы багилердің стандартты бейнесіне айналды және түрлі пішіндер мен өлшемдерде келеді. Шыны талшықтың алғашқы құм арабасы 1964 жылы Брюс Мейерс жасаған «Meyers Manx» болды. «Сандраль» атауы рамадағы «рельстердің» болуына байланысты. Бұл әдістің артықшылығы – өндіруші көліктің негізгі бөліктерін (әдетте аспасын және құрастырылған қақпақты қосу) өзгерте алады. Сандральдер, құм багилері сияқты, көбінесе қозғалтқышы жүргізушінің артында орналасқан. Өлшемдері кішкентай, бір орындық қозғалтқыштан бастап, сегіз немесе одан да көп цилиндрлі, төрт орындық көліктерге дейін өзгеруі мүмкін. Осыған ұқсас, жақында пайда болған жолдан тыс көлік түрі – «жолдан тыс гокарт», көбінесе сандральге ұқсас пішінде, бірақ басқа мақсатта қолданылады. Айырмашылық, көбінесе, құмдық шиналардың орнына барлық жерге жүре алатын шиналарды орнату және қозғалтқыштың әлдеқайда кішкентай болуында ғана болуы мүмкін.

Әскери мақсатта

Кейбір жер бедерлерде арбаның тиімділігі болғандықтан, оны әскерилер де пайдаланады. АҚШ әскері үшін жасалған арбалар бұрын Desert Patrol Vehicles (DPV) немесе Fast Attack Vehicles (FAV) деп аталатын, ал қазіргі жаңа жетістіктермен Light Strike Vehicles (LSV) деп танылады. Оларды АҚШ Теңіз күштерінің SEAL бөлімдері, SAS және басқа да күштер қолданады. АҚШ әскері қолданатын құм арбаларының ішінде Chenowth Advanced Light Strike Vehicle бар. АҚШ Шекара қызметі де осы арбаны пайдаланады (ол әскери ұйым болмаса да). Ұлыбританияда SAS екінші дүниежүзілік соғыстың басынан бері "жау тылында" құпия арнайы операциялар үшін жеңіл, барлық жерге өткізуге жарамды көліктерді қолданып келеді. Перс шығанағы соғысы кезінде Ұлыбританияның Арнайы әуе күштері (SAS) арбаны қолданған. 1992 жылы ұзақ қашықтықтағы шөл операцияларына арналған арнайы көлік құралы жасалды және түсіне байланысты "қызғылт пантералар" деп аталды, бірақ бұл тек өзгертілген Land Rover көліктері болды.