Кіріспе

Үлкен қозғалтқышы бар, сызықтық жылдамдыққа қарай өзгертілген американдық автомобиль.

"Hot rod" деп аталатын автомобильдер әдетте ескі, классикалық немесе заманауи американдық машиналар болып табылады, олар жылдамдық пен үдеу үшін үлкен қозғалтқыштармен қайта жабдықталған немесе өзгертілген. Бір анықтамасы: "Бөлшектері алынып тасталған, жылдамдығы арттырылған автомобиль". Дегенмен, бұл терминнің жалпыға қабылданған нақты анықтамасы жоқ және ол түрлі көліктерге қолданылады. Көбінесе олар жеке дизайнмен жасалып, ескі немесе жаңа автомобильдердің әртүрлі бөліктерін пайдалана отырып құрастырылады. Олар АҚШ және Канадада кең таралған. Мысалы, "hot rod" автомобильдері "greasers" деп аталатын адамдардың сүйікті көлігі болған. Бұл термин басқа да белгілі бір мақсат үшін өзгертілген заттарға да қолданылады, мысалы "hot rodded amplifier" (күшейткіш).

Этимология

"Жылы таяк" терминінің пайда болуы туралы әртүрлі теориялар бар. Олардың ортақ тақырыбы – "жылу" сөзінің автомобильдің қуатын арттыру мақсатында өзгертілуімен ("жақсартумен") байланысты екендігі. "Rod" сөзіне келетін болсақ, бір теория бойынша ол roadster – екі есікті, жеңіл автомобильді білдіреді, ол көбінесе алғашқы жылы таяктардың негізі ретінде қолданылған. Тағы бір теория бойынша, "rod" – қозғалтқыштың бір бөлігі – майлы саптаманы (камералық білік) білдіреді, оны қуаттылығын арттыру үшін жиі жаңартатын. Бастапқыда, қуатын арттыру үшін өзгертілген автомобиль "гоу-жоб" деп аталған. Бұл термин 1940 жылдардың басында және соңында жылы таякқа айналды. "Жылы таяк" термині орындалуы жақсы машиналарға қатысты әртүрлі мағыналарда қолданылған. Мысалы, Онтарио айналасын қорғау министрлігі көлік құралдарының газдарының шығарылымын реттеуде жылы таяк деп зауыттан шыққан түпнұсқа қозғалтқышынан өзгеше ауыстырылған қозғалтқышы бар кез келген моторлы көлікті айтады.

1920-1945 жылдар

Го́тродтың алдындағы көліктер – тыйым салу дәуірінде контрабандашылардың салық инспекторлары мен басқа да заң сақшыларын қашу үшін өзгерткен машиналары болған.

1945 жылдан 1960 жылға дейін

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін елдің ішіндегі көптеген шағын әскери әуежайлар тасталып немесе сирек пайдаланылатын болды, бұл елдің түкпір-түкпіріндегі «хот-род» жақтастарына белгіленген жолдарда жарысуға мүмкіндік берді. Бастапқыда, сүйреп жүгіру жарыстары 1 миль (2 км) немесе одан да ұзын трассаларда, бір уақытта төрт жолаққа дейін жарыспен өтетін. Кейбір «хот-род» жақтастары көшеде де жарысқандықтан, қауіпсіздікті қамтамасыз ету және қауіпсіз жарыс өткізуге арналған ұйым құру қажеттігі туды. National Hot Rod Association 1951 жылы құрылды, оның мақсаты сүйреп жүгіру жарыстарын көшеден қауіпсіз, бақыланатын ортаға көшіру болды. 1950-1960 жылдары Ford flathead V8 қозғалтқышы Chrysler FirePower қозғалтқышымен (немесе «алғашқы hemi» деп аталатын) алмастырылды. Көптеген «хот-родтар» тежегіш жүйесін механикалықтан гидравликалыққа («су») және фараларын шамдардан жабық сәулеліге жаңартатын. Типик 1950-1960 жылдар аралығындағы Deuce моделі фендерсіз, тік қиылып, Ford немесе Mercury flathead қозғалтқышымен, Edelbrock карбюраторы, Harman және Collins магнетосы және Halibrand жылдам ауыстыру дифференциалымен жабдықталған. Алдыңғы серіппелер Куртис Крафт сияқты спринт машиналарын серіппелерінен бейімделген. «Хот-род» мәдениеті кең таралғандықтан, 1948 жылы құрылған Hot Rod журналы сияқты «хот-род» жақтастарына арналған журналдар мен қауымдастықтар пайда болды.

1960 жылдан бүгінгі күнге дейін

Үлкен автокөлік өндірушілері ұсынған автомобильдердің қуаты артқан сайын, тюнингтелген көліктерге деген қызығушылық азайды. Тағы бір танымал қозғалтқыш – Ford Windsor қозғалтқышы. 1980 жылдары көптеген автокөлік өндірушілер қозғалтқыштарының көлемін кішірейте бастады, соның салдарынан тюнинг жасаушыларға үлкен көлемді қозғалтқыштарды алу қиын болды. Оның орнына, қозғалтқыш жасаушылар кішкентай қозғалтқыштарды (мысалы, стандартты емес коленвалдар мен поршеньдерді қолдану арқылы) үлкен көлемге жеткізуге мәжбүр болды. Қазіргі өндірістегі V8 қозғалтқыштары ең көп қолданылатын болғанымен, бұл басқа түрлеріне де қатысты. 1980 жылдардың ортасында, қозғалтқыштардың стандартты көлемі азайғанда, тюнинг жасаушылар алюминий блоктан жасалған Buick немесе Oldsmobile V8 қозғалтқыштарын айтарлықтай үлкен көлемге дейін өзгертуге болатынын анықтады, көбінесе авторазборкалардан алынған бөлшектерді пайдалана отырып. Бұл тенденция американдық көліктермен ғана шектелмеді; Volkswagen жанкүйерлері де 1600cc қозғалтқыштарын екі литрден астам көлемге дейін кеңейтті.

Қазіргі мәдениетте

Әлемде, әсіресе Канадада, АҚШ-та, Ұлыбританияда, Австралияда және Швецияда әлі де жарқын хот-род мәдениеті сақталған. Хот-род қауымдастығы қазір екі негізгі топқа бөлінді: көшеде жүретін хот-родтер және жарысқа арналған хот-родтер.

Өмір салты

Қазіргі уақытта ыстық родингті өмір салты ретінде бастауларына қайта оралған дәстүрлі ыстық родинг құрылысшылары, автомобиль клубтары және суретшілердің жаңа қозғалысы пайда болды. Бұл жаңа буынның дәстүрлі ыстық родинг құрылысшылары, суретшілері мен стильдерін, сондай-ақ классикалық стильдегі автомобиль клубтарын қамтиды. GreaseOrama сияқты шараларда дәстүрлі ыстық родерлер мен "грейзер" өмір салты көрсетіледі. Ol' Skool Rodz, Gears and Gals, Rat Rods және Rust Queens сияқты журналдар шаралар мен адамдар туралы жазады.

Танымал мәдениетте

Автор Том Вулф – халық мәдениетінде ыстық родингтің маңыздылығын бірінші болып таныған және оны «The Kandy Kolored Tangerine Flake Streamline Baby» кітабында кеңінен таныстырған жазушылардың бірі. «Hot Rod», «Car Craft», «Rod and Custom» және «Popular Hot Rodding» сияқты дәстүрлі ыстық тағандарға арналған журналдар бар. Сонымен қатар, «My Classic Car», «Horsepower TV», «American Hot Rod», «Fast and Loud» және «Chop Cut Rebuild» телешоулары да бар. Әсіресе 1960 жылдардың басында «hot rod music» жанры кең танылды. «Hot rod music» көбінесе серфинг музыкасының топтары жаңа серфинг әндері үшін идеяларынан қалғанда және лирикалық назарын ыстық тағандарға аударғанда пайда болды. «Hot rod music» Калифорния дыбысы деп аталатын дамудың екінші кезеңі болды, ол жылдар өте келе күрделі тақырыптарға жетілді. Ыстық тағандар Dollywood саябағындағы Rocky Mountain Construction аттракционы – «Lightning Rod» тақырыбы ретінде пайдаланылды.

Швеция мен Финляндияда

Швеция мен Финляндияның жергілікті тұрғындары американдық мәдениеттің ықпалымен өркенді жергілікті хот-род мәдениетін қалыптастырды, онда әуесқойлар Линчепингтегі Power Big Meet және Варбергтегі Wheels and Wings сияқты жиындар мен клубтарда бас қосады. «Винтаж» көліктердің саны өте аз болғандықтан, Швециядағы хот-родтар көбінесе үйде жасалған шассимен (әдетте T немесе A модельдерінің көшірмесі), Jaguar (немесе Volvo 240) артқы осімен, кішкентай блок V8 және шыны талшықтан жасалған кузовбен құрастырылады, бірақ кейбіреулері мысалы, Volvo Duett шассиін қолданып жасалған. 1969 және 1982 жылдар аралығында Швеция ережелері бойынша тікелей құрастырылған жеңіл автомобильдерге соқтығысу сынағы талап етілгендіктен, Duett нұсқасы басымдыққа ие болды, себебі ол жаңа көлік емес, қайта жаңартылған Duett ретінде қарастырылды. Morris Minor, Ford Anglia, Volvo Amazon, Ford Cortina және '57 Chevy сияқты 1950 және 1960 жылдардағы кейбір автомобильдер де хот-родталады, олардың тек бірнешеуін атап өтейік. Бұлар кастом автомобильдер (кейде Kustom деп те жазылады) деп аталады.