Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мату-Гросудағы жергілікті халықтар, Бразилия
Indigenous people in Mato Grosso, Brazil
Хаванте (сондай-ақ Шаванте, Чаванте, Акуен, А'уве, Акуэ, Авен немесе Акуен) – шамамен 30 000 адамнан тұратын жергілікті халық, олар кейіннен байланыстан қашып жүруге тырысты. 19 ғасырда Гойас штатында батыс мәдениетімен уақытша қатар өмір сүргеннен кейін, олар Мату-Гросуға (1830-1860 жылдар аралығында) көшіп кетті. Олар 1930 жылдары қайта «табылды». 1946 жылдан 1957 жылға дейін Гетулио Варгастың Ұлттық интеграция бағдарламасына енгізілді, бірақ одан да қырғындар мен ауруларға ұшырады. Осы тарихтың нәтижесінде, олар Хаванте емес адамдарға сенімсіздікпен қарайды. Бүгінде де олар "варадзу" деп аталатын Хаванте емес адамдардың жақындауынан сақтанады. Хаванте басшысы Марио Журуна – федералдық өкіл болған алғашқы бразилиялық жергілікті тұрғын. Хавантелер, басқа да жергілікті тайпалар сияқты, 1960 жылдардан бастап үкімет тарапынан жаман қаралды. Хавантелер Мату-Гросудағы өздерінің туған жерлерінен Бразилияның оңтүстігіне, тамақ жетіспейтін аймаққа көшірілді. Сол жерде мыңдаған жергілікті тұрғындар ауру, ашаршылық және соғыстан көз жұмды. Соңғы он жылда Хавантелер өздерінің алғашқы жерлеріне қайта қоныстанды. Алайда, жерді басып алу және заңсыз құрылыстар салдарынан жерлер бұзылды. Жасыл ормандар сирек шөлейт пен жайылымдар құру үшін өртеліп, құнарсыздандырылды.
The Xavante (also Shavante, Chavante, Akuen, A'uwe, Akwe, Awen, or Akwen) are an indigenous people, comprising about 30,000 individuals after which they have tried to avoid contact. A temporary coexistence with westernized society in the 19th century in the state of Goiás, was followed by withdrawal to Mato Grosso (between 1830 and 1860). They were "re discovered" during the 1930s. From 1946 to 1957, they were brought under Getúlio Vargas’ National Integration Program, but still experienced massacres and disease. Due to this history, they have a distrust of non Xavante people. Today they are still wary of any approach of non Xavante, called "waradzu". The Xavante leader Mário Juruna was the first indigenous Brazilian to become a federal representative. The Xavante, like other indigenous tribes, were treated badly by the government beginning in the 1960s, the Xavante were moved from their homeland in Mato Grosso to a southern, malnourished area of Brazil. There, thousands of natives died due to disease, famine and warfare. Within the last decade, the Xavante have been relocated back to their original lands. Unfortunately, due to landgrabbing and squatters, the land was destroyed. Lush forest was burned to create sparse wasteland and pasture.
Генетикалық шығу тегі
2015 жылы жүргізілген генетикалық зерттеу Хаванте халқының тегі туралы күтпеген қорытындыға келді. Басқа американдық халықтардан өзгеше, Пайтер Суруи, Каритиана және Хаванте тайпаларының ата-тегі Андаман аралдары, Жаңа Гвинея және Австралияның жергілікті австралазиялық тұрғындарымен ішінара байланысты. Ғалымдар бұл байланысты Шығыс Азиядағы "Y популяциясы" деп аталатын ежелгі халықтан туындаған деп болжайды. Осы топтан екі бағытқа 15 000 – 30 000 жыл бұрын таралып кеткен, болашақ австралазиялықтар оңтүстікке қарай қоныс аударса, ал Хаванте тайпасының алыс ата-бабалары солтүстікке беттеп, Жаңа дүниеге және Амазонканың ішкі бассейніне жеткен.
A 2015 genetic study reached a surprising conclusion about the origins of the Xavante people. Unlike other Native American peoples, the Paiter Surui, Karitiana, and Xavante have an ancestry partially related to indigenous Australasian populations of the Andaman Islands, New Guinea, and Australia. Scientists speculate that the relationship derives from an earlier people, called "Population Y", in East Asia from whence both groups diverged 15,000 to 30,000 years ago, the future Australasians migrating south and the remote ancestors of the Xavante northward finding their way to the New World and to the interior Amazon Basin.
Мәдениет
Бұл халық ең алдымен дуалистік әлеуметтік құрылымымен танымал. Екі ру – Ававе және Пореза’оно – осы мәдениетті құрайды, және бір рудың мүшелері арасында некеге тұруға рұқсат жоқ. Рулар арасындағы қарым-қатынастың мысалы – дәстүрлі бұтақ көтеру жарыстары, онда екі ру 80 кг салмақты пальма ағашының діңін белгілі бір нүктеге жеткізу үшін жарысады. Хавантелер жас жігіттерге арналған күрделі бастама рәсімдерімен де белгілі, мысалы, он төрт жасында құлаққа кішкентай ағаш тікбұрыштар салынады. Уақыт өте келе, осы әшекейлердің мөлшері қалған өмірі үшін үнемі арттырылады. 1996 жылы бразилиялық Sepultura хэви-метал тобы Xavante халқымен бірге тұрып, жазба жасады, олардың орындауы "Roots" альбомында кездеседі. Xavante халқының шағын тобы тіпті Сан-Паулуға Sepultura тобының 1998 жылғы "Barulho Contra Fome" (Ашарға қарсы шу) концертіне қатысты, бұл олардың "Against" альбомына арналған гастрольдерінің бастамасы болды, және олардың қатысуы "Choke" әнінің музыкалық видеосына енді.
The people may be most famous for their dualistic societal structure. Two clans, the Âwawẽ and Po'reza'õno compose the culture, and marriage is not allowed between members of the same clan. An example of inter clan relationships are the traditional log races, where the two clans compete in a race to carry palm tree trunks weighing as much as 80 kg to a defined point. The Xavante are also known for their complex initiation rituals for young males, such as when small wooden sticks are inserted in the earlobes at the age of fourteen. As time passes, the size of these adornments is increased for the rest of their lives. In 1996 the Brazilian heavy metal band Sepultura stayed and recorded with the Xavante people, who are featured on their album Roots. A small number of Xavante even travelled to São Paulo to partake in Sepultura's Barulho Contra Fome (Noise Against Hunger) concert in 1998 that marked the start of their tour for their follow up album, Against, where their presence was featured in the music video for the song "Choke".