Кіріспе

Кшиштоф Ежи Величкий (латын әліпбисімен: Krzysztof Jerzy Wielicki; 5 қаңтар 1950 жылы туған) – польшалық альпинист, тарихындағы ең үздік польшалық альпинисттердің бірі саналады. Ол барлық он төрт сегіз мыңдыққа көтерілген бесінші адам және қыста Эверест, Канченджанга және Лхоце тауларына көтерілген алғашқы адам. Ол "Зерттеушілер клубының" мүшесі.

Өмір

1950 жылы 5 қаңтарда Польшаның Ұлы Польша аймағындағы Шкларка-Пшигожска қаласында дүниеге келген. Ол Вроцлав ғылым және технология университетін (WUST) бітірді, онда электрониканы оқыды. WUST электроника факультетінің Польша студенттік қауымдастығының туризм комитетінің төрағасы болды. 1970 жылы мамыр айында Соколикиде тау өрлеумен айналыса бастады. 1972 жылы алғашқы альпинистік курсына қатысты және Ванда Руткевич басқарған қысқы лагерьде болды. 1973 жылы Доломит тауларындағы лагерьде алғашқы маңызды халықаралық табыстарға қол жеткізді. Богдан Новачикпен бірге Пунта-Чиветтадағы Via Italiano Francese маршрутын бір күн ішінде аяқтаған алғашқы альпинисттердің бірі болды. Кейін Кавказ, Хиндукуш және Памир тауларына сапар шекті. 1980 жылы 17 ақпанда Анджей Завада басқарған поляк ұлттық экспедициясының құрамында Виелицки мен Лешек Чихи қыста сегіз мыңдыққа көтерілген алғашқы адамдар болды. Сонымен қатар, ол әлемдегі ең биік төрт таудың үшеуі – Эверест, Канченджанга және Лхоцке қыста алғаш рет шықты. Broad Peak шыңына жеке өтуге қол жеткізді және базалық лагерьден 24 сағат ішінде сегіз мыңдыққа көтерілді. Даулагири мен Шишапангмаға жалғыз өтіп, жаңа маршруттар ашты. Гашербрум II және Нанга Парбатқа жеке өрледі, бұл жетістігін тек бірнеше пакистандық шабандоздар ғана көрді. K2 тауына бірнеше экспедицияға қатысты. 1996 жылы екі итальяндық альпинистпен бірге таудың солтүстік тірегі арқылы көтерілді. 2002-2003 жылдары K2 тауына қысқы экспедиция ұйымдастырды, бірақ шыңға жете алмады. 2006-2007 жылдары Nanga Parbat экспедициясын ұйымдастырып, қыста сегіз мыңдыққа көтерілуге тағы бір әрекет жасады, бірақ қолайсыз ауа райына байланысты кері қайтуға мәжбүр болды. 2013 жылы Broad Peak тауына қысқы экспедицияға жетекшілік етті. 5 наурызда Адам Билецки, Артур Малек, Мачей Бербека және Томаш Ковальски тарихында алғаш рет қыста шыңға шықты (Бербека мен Ковальски таудан түсіп бара жатқанда қаза тапты). 2018 жылы K2 тауына қыста шығу үшін тағы бір сәтсіз экспедиция ұйымдастырды. 2022 жылдың қаңтарында "Соло. My Solitary Climbs" (Соло. Менің жалғыз өрлеулерім) атты автобиографиясын жариялады, онда альпинистің осы қиын жолға түсуіне итермелеген жағдайлары, сезімдері және мотивациясы жақсы көрсетілген.

Тану

2001 жылы ол The Explorers Club ұйымының Лоуэлл Томас сыйлығымен марапатталды. 2003 жылы альпинизмдегі еңбегі мен тау спортын насихаттағаны үшін Польшаның «Polonia Restituta» орденінің Командор кресімен марапатталды. 2015 жылы альпинизмдегі жетістіктері үшін Вроцлав ғылым және технология университетінің медалімен марапатталды. 2017 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Винченцо Сильвано Казулли ашқан астероидқа, польшалық альпинистінің құрметіне 173094 Вилицки деген ат берді. 2018 жылы ол Рейнхольд Месснермен бірлесіп спорт саласындағы Астурия ханшайымы сыйлығын алды. 2019 жылғы «Алтын пиолет» сыйлығы 2019 жылдың қыркүйек айында Вилицкиге өмірлік жетістіктері үшін, 11-ші рет табыс етілді.